Тарих, саясат, этнология, география

Көршілес Қырғызстан мемлекетінің қазіргі президенті Садыр Жапаровты 2020 жылы билікке әкелген екі адамның бірі Қамшыбек Ташиев екендігі белгілі. Біріншісі - Садыр Жапаровтың саяси тұтқындалуын қарсылық білдіріп, ақпараттық қолдау білдірген жұбайы Айгүл Жапарова. Екіншісі - Қамшыбек Ташиев, Атажұрт партиясының төрағасы ретінде президенттік билікке Садыр Жапаровты алып келуге күш салған басты тұлғалардың бірі. Қырғызстандағы оппозициялық күштер мен қылмыстық топтарды қаржыландыратын Қамшы Көлбаевтың өлтірілуіне де осы Қамшыбек Ташиевтің үлесі бар...

Қазақстан Республикасы бүкілхалықтық талқылау арқылы, сарапшылар мен халықтың талап-тілегін ескере отырып, жаңа Конституция қабылдайын деп жатқаны белгілі. Сарапшылар талқылауы тікелей эфирде көрсетілсе - әлеуметтік желі мен электрондық үкімет порталы арқылы үн қосып жатқан адамдар саны мыңдап саналады. Референдум күні - 15 наурыз...

Жаңарған, өзгерген Конституцияның жобасын талқылауда - соңғы кезде қазақ тілінің қатар сөзі әлеуметтік желі мен қалың ортада кең талқыланып жатқаны белгілі. Орыс тілінде наряду деп аударылып наравне - сөзіне мағыналас келіп, жақындағанымен синоним бола алмайтындығы белгілі. Әрине, синонимдес ретінде қабылдаса да қабылдамаса болады. Кейде қатар - теңменде теңеседі. Бірақ кейде теңмен теңеспейді. Адамның ойлауына байланысты. Қай жақта қабылдасаң - солай түсінесіің. Әркімнің өз пікірі, қалай қабылдаймын десе...

Президенттің бастамасымен бүгінгі Қызылордада өткен V құрылтай жиыны тарихи болғаны белгілі. Бүгін, Қазақстанның басқару жүйесін айқындайтын мәлімдемелер айтылып ғана қоймай, бүкілхалықтық референдумға мәселе есебінде қойылатындығы. Бұған дейін Қазақстанда Президенттің бастамасымен парламенттік реформа жүзеге асатындығында - бір палаталы парламенттің атауы "Ұлт мәжілісі", "Құрылтай", "Жоғарғы Кеңес" атауларының біреуі болатындығын осы парақшамда топшылаған болатынмын. Бір палаталы парламентттік реформа - Қазақстанда парламент атауын өзгертуі мүмкін https://dzen...

1969 жылы Ливияда Сенусидтік әулетінен шыққан Ыдырыс патша тақта тайдырылған соң 2011 жылға дейін Жамахирия дәуірі орнаған болатын. 2011 жылы Бенғази қаласында басталған наразылықтан соң Жамағирия билігі құлап, қарулы топтардың дәмеушілігімен бұрыңғы Сенисудтік дәуірдегі мемлекеттік ту көтерілген болатын. Бірақ қарулы топтар келісе алмай, мемлекет екіге бөлініп кеткені белгілі. Тіпті осы екі бөлікті қолдамайтын, тайпалар мен қарулы топтар өздерін қақтығыстағы үшінші тараппыз дейді. Бұлар Ливияның оңтүстігінде билік жүргізеді...

Ирандағы ұлттық валютаның құнсыздануымен, көпжылғы түйіні шешілмей, қордаланып қалған мәселелер - қарапайым ирандықтарды көшеге шығаруға мәжбүрлегені белгілі. Сыртпен сауда жасайтын ирандықтардың наразылығын ішкі және сыртқы күштер - жаңа төңкеріске итермелеп жібергені белгілі. Бұл төңкеріске тек ғана консерваторлар ғана мүдделі емес. Қалған либерал-реформаторлар мен қарулы оппозиция, ұлттық күштер (күрдтер, әзірбайжандар, арабтар, белуджиліктер) үлкен өзгерістерді қалайды. Содан болса керек - көшедегі наразылықты ушықтыруға мүдделі...

2026 жылғы келіп жеткен жылқы жылы - өзінің геосаяси өзгерістерін әкелген секілді. Иранда ұлттық валюта реалдың құнсыздандануымен басталған наразылықтар 5 күн толастамай жатыр. Американдықтар Латын Америкадасындағы Венесуэла мемлекетінде 2 қаңтар күні арнайы мақсаттағы операция ұйымдастырып, осы елдің басшысы Николас Мадураны алып кетті. Бұған дейін Американдықтар 1989 жылы Американдықтар Панаманың бейресми басшысы генерал Мануэль Норьеганыда әскери операция ұйымдастырып алып кеткен болатын. Американдықтардың...

2025 жылдың соңғы аптасында 30 желтоқсанда Иранда ұлттық банктың биржа арқылы жасаған саудасынан - ұлттық валюта реалдың ресми құны 1 долларға шаққандағы құны 1 миллион 450 мың реалға түскендігі белгілі. Бұл жағдай көрші елдермен сауда жасайтын ирандық саудагерлерге жәй түскендей әсер етіп, студенттердің қолдауымен Иранда жаппай наразылыққа әкелді. Әлбетте, Иран мемлекетінің ұлттық валютасының құлауына көп жылғы санкциялармен 12 күндік иран-израиль арасындағы текетірес әсер еткендігі белгілі. 12...

Қазақтарға қатысты көрші мемлекеттерге орын алатын оқиғаларға елең ете қалатынымыз сөзсіз. Сондай оқиғалардың бірі шекарамыз түйіспеседе көршілес - Моңғолия мемлекетінде орын алуда. Моңғолия мемлекетінің батыс аймағына этникалық қазақтар ХІХ ғасырдың 60 жылдары Қытайлық Цинь-маньчжур әулеті бақылаған Шыңжан (Шығыс Түркістан) аумағынан қуғын көріп көшіп барған. Моңғолиядағы қазақтардың басым бөлігі 1940 жылы құрылған Баянөлгий әкімшілік аймағын қоныстанған. Қобда аймағында да біраз этникалық қазақтар тұрады...

КТК-дегенде телеарна деп қалмаңыздар. Қазақстан - Еуразия құрлығының ортасында орналасқандықтан - ашық теңіз бен мұхиттарға шығар жол жабық. - Шығыс Азияның жағалаулық сауда қалаларына шығу үшін - Қытай арқылы тауар тасымалдаймыз. - Етіміз бен Ұнымызды Таяу Шығыс елдеріне жеткізу үшін - Иран аумағын дәліз ретінде пайдаланамыз. - Ал мұнайымызды Еуропа елдеріне жеткізу үшін көршілес Ресей мемлекетінің аумағын пайдаланамыз. Тәуелсіздігімізді алған уақыттан бастан ішкі мұнайымызды - сыртқа тасымалдаудың...

Таяу Шығыста соғыс өрті - кездесоқ басталып кетуі ғажайып нәрсе емес. Көпұлтты Таяу Шығыс қоғамында әртүрлі этникалық топтар - өзін-өзі қорғау мақсатында қаруланып алған. Сол этникалық топтардың діни тұрғыда - Израиль мемлекетін мойындамауы соғыс өртінің шығуына басты мысал. Израиль мемлекеті құрылғаннан бері Палестиналық топтардан басқа - Ливандық "Хезболлах" ұйымымен соғысып келе жатыр. Қазіргі таңда - Израильмен қақтығысуға Йемендегі "Ансаруллах" ұйымы белсенді қосылса, болашақта - Сириядағы жаңа өкіметте бейтарап қалмауы мүмкін...

Еліміз Тәуелсіздігін алған кезеңнен бастап - халық жадына жаңа көзқарас ендіру мақсатында Кеңестік тоталитаризм белгілерімен күресіп келе жатқаны белгілі. Бірақ осы саясатты дұрыс жүргізіп жатқан жоқ сияқтымыз. Біз Кеңестік дәуірді Поскеңестік елдер - Балтық елдері мен Украина мемлекеті секілді толыққанды жоққа шығарған жоқпыз. Кеңес дәуірін - кезеңдерге бөліп қарастырып, тарихи баға беруге тырысып жатсақта тарихи тұлғалардың және сол кезеңдерде өмір сүрген адамдардың әрекетіне толық баға беріп жатқанымыз жоқ...