Тарих, саясат, этнология, география

2026 жылғы келіп жеткен жылқы жылы - өзінің геосаяси өзгерістерін әкелген секілді. Иранда ұлттық валюта реалдың құнсыздандануымен басталған наразылықтар 5 күн толастамай жатыр. Американдықтар Латын Америкадасындағы Венесуэла мемлекетінде 2 қаңтар күні арнайы мақсаттағы операция ұйымдастырып, осы елдің басшысы Николас Мадураны алып кетті. Бұған дейін Американдықтар 1989 жылы Американдықтар Панаманың бейресми басшысы генерал Мануэль Норьеганыда әскери операция ұйымдастырып алып кеткен болатын. Американдықтардың...

2025 жылдың соңғы аптасында 30 желтоқсанда Иранда ұлттық банктың биржа арқылы жасаған саудасынан - ұлттық валюта реалдың ресми құны 1 долларға шаққандағы құны 1 миллион 450 мың реалға түскендігі белгілі. Бұл жағдай көрші елдермен сауда жасайтын ирандық саудагерлерге жәй түскендей әсер етіп, студенттердің қолдауымен Иранда жаппай наразылыққа әкелді. Әлбетте, Иран мемлекетінің ұлттық валютасының құлауына көп жылғы санкциялармен 12 күндік иран-израиль арасындағы текетірес әсер еткендігі белгілі. 12...

Қазақтарға қатысты көрші мемлекеттерге орын алатын оқиғаларға елең ете қалатынымыз сөзсіз. Сондай оқиғалардың бірі шекарамыз түйіспеседе көршілес - Моңғолия мемлекетінде орын алуда. Моңғолия мемлекетінің батыс аймағына этникалық қазақтар ХІХ ғасырдың 60 жылдары Қытайлық Цинь-маньчжур әулеті бақылаған Шыңжан (Шығыс Түркістан) аумағынан қуғын көріп көшіп барған. Моңғолиядағы қазақтардың басым бөлігі 1940 жылы құрылған Баянөлгий әкімшілік аймағын қоныстанған. Қобда аймағында да біраз этникалық қазақтар тұрады...

КТК-дегенде телеарна деп қалмаңыздар. Қазақстан - Еуразия құрлығының ортасында орналасқандықтан - ашық теңіз бен мұхиттарға шығар жол жабық. - Шығыс Азияның жағалаулық сауда қалаларына шығу үшін - Қытай арқылы тауар тасымалдаймыз. - Етіміз бен Ұнымызды Таяу Шығыс елдеріне жеткізу үшін - Иран аумағын дәліз ретінде пайдаланамыз. - Ал мұнайымызды Еуропа елдеріне жеткізу үшін көршілес Ресей мемлекетінің аумағын пайдаланамыз. Тәуелсіздігімізді алған уақыттан бастан ішкі мұнайымызды - сыртқа тасымалдаудың...

Таяу Шығыста соғыс өрті - кездесоқ басталып кетуі ғажайып нәрсе емес. Көпұлтты Таяу Шығыс қоғамында әртүрлі этникалық топтар - өзін-өзі қорғау мақсатында қаруланып алған. Сол этникалық топтардың діни тұрғыда - Израиль мемлекетін мойындамауы соғыс өртінің шығуына басты мысал. Израиль мемлекеті құрылғаннан бері Палестиналық топтардан басқа - Ливандық "Хезболлах" ұйымымен соғысып келе жатыр. Қазіргі таңда - Израильмен қақтығысуға Йемендегі "Ансаруллах" ұйымы белсенді қосылса, болашақта - Сириядағы жаңа өкіметте бейтарап қалмауы мүмкін...

Еліміз Тәуелсіздігін алған кезеңнен бастап - халық жадына жаңа көзқарас ендіру мақсатында Кеңестік тоталитаризм белгілерімен күресіп келе жатқаны белгілі. Бірақ осы саясатты дұрыс жүргізіп жатқан жоқ сияқтымыз. Біз Кеңестік дәуірді Поскеңестік елдер - Балтық елдері мен Украина мемлекеті секілді толыққанды жоққа шығарған жоқпыз. Кеңес дәуірін - кезеңдерге бөліп қарастырып, тарихи баға беруге тырысып жатсақта тарихи тұлғалардың және сол кезеңдерде өмір сүрген адамдардың әрекетіне толық баға беріп жатқанымыз жоқ...

Қостанай облысына қарасты моноқалалардың бірі Рудный қаласындағы ономастикалық мәселе бойынша жиналыстан шыққан айғай-шу әлі басылмай жатқаны белгілі. Әрине, мұндай жанжалдың шығуына - жергілікті атқарушы биліктің ішкі саясат бөлімінің дұрыс жүргізбеген іс-әрекеті себепші болуы мүмкін. Рудный қаласында көше атаулары - Кеңестік кезеңде де бірнеше мәрте өзгертілген. Славян тілдес атауларды сақтап қалу - Иван Франко есіміне байланысты әсте дұрыс емес. Себебі, Иван Франко Рудный қаласы тұрмақ, Қазақстан аумағына аяқ баспаған...

Қазақ даласында пайда болған қалалы елді-мекендердің біразы Кеңестік кезеңде пайда болғаны сөзсіз. Ақтау, Хромтау, Кентау, Қарағанды, Жезқазған, Рудный және т.б. Бұл тізімге кейде Қызылорда қаласында кіргізеді. Бірақ Қызылорда қаласының негізі мешіт маңына салыңған Қоқан хандығының құрылыстарынан басталатындығын ешкім жоққа шығара алмайды. Ал Рудный қаласының іргетасы 1957 жылы қалаңғанымен. Елді-мекен Сарыбай би жайлауының орнына пайда болғандығын ешкім жоққа шығара алмайды. Себебі, Рудный қаласының...

Бірнеше күн бойы Қостанай облысына қарасты Рудный қаласындағы ономастикалық жанжал - әлеуметтік желілердің басты жаңалықтарының бірі болғаны белгілі. 1949 жылы ҚазКСР-інің Қостанай облысының аумағында геологиялық зерттеулер арқылы 1955 жылы пайда болған Рудный қаласы темір кеніштерімен белгілі. Қала темір өндірісі - Кеңестік кезеңнен жақсы орынға қойылған. Шамамен 120 мыңдай халық тұрады. Қалада 133 көшедей бар. Қаладағы көшелердің атауының басым бөлігі - кеңестік кезеңдегі тарихи тұлғалар мен қалаға қатысы жоқ адамдарға берілген...

Қазақстан территориясында бірнеше мәрте атауы ауысқан елді-мекендер бар? Соның біреуі - Шығыс Қазақстан облысына қарасты Риддер қаласы. Бұл қала кеңестік кезеңде - табиғи ерекшелігіне байланысты Лениногорск деп аталған. Яғни, тау шатқалында орналасқан Ленин қаласы. Бірақ қаланың іргетасы 1786 жылы Ресей империясының қазақ даласын отарлау саясаты аясында салыңған. Осы маңда геологиялық барлау жұмысын жүргізген инженер Филипп Риддердің құрметіне орай Риддер деп аталған. 1917 жылы Кеңес өкіметі орнаған кезде Қазақ жеріндегі отарлаушы мемлекеттің атаулары өзгеріске ұшырағаны белгілі...

Түркі тілдес халықтар арасында қазақ халқының тілдік және мәдени тұрмыстық жағынан алғанда қарақалпақ пен ноғай халықтарынан жақыны жоқ. Балқарлар және қатаған халықтары - қазақ халқына тілдік жақын болғанымен, балкарлардың салт-дәстүрі кавказданып, ал қатағандықтардың тұрмыс-салты өзбектеніп, парсыланып кетті. Моңғол шапқыншылығынан кейін құрылған Алтын Орда мемлекетінің ыдырау кезеңінде пайда болған ноғайлы бірлестігі - өз атауын моңғол тілінен бастау алады. Ноғай халқының этнонимдық мағынасы: 1...

Талдықорған қаласында Жетісу өңірі мен барша қазаққа танымал ХІХ ғасырдың белгілі ақындардың бірі, суырыпсалма өнердің Жетісу мектебінің өкілдерінің бірі Бақтыбай Жолбарысұлының 190 жылдығы "Дүбірлі туған дүлділім" атты халықаралық ақындар айтысы шеңберінде тойланып өтті. Талдықорған қаласының беделді блогері болмасамда - белсенді блогері есебінде аталмыш іс-шараны тамашалау бақыты бұйырды. Халықаралық ақындар айтысы - Бақтыбай Жолбарысұлының туғанына 190 жылдығына арналған Республикалық ғылыми конференцияның жалғасы болды десек болады...