1927 жылы БК(б)П-ның XV съезінде жарияланған КСРО-дағы ауылшаруашылығын ұжымдастырудың экономикалық салдары миллиардтап саналды.
- Бұл саясаттың негізгі бағыты - КСРО-дағы азық-түлік мәселесін шешу, ауылдағы адамдарды ұжымдық шаруашылыққа біріктіре отырып жұмыс орнын тауып беру, ауылшаруашылығын тікелей мемлекеттің тапсырысына жұмыс істету болды.
ЖЭС уақытында қаржылай қорланған ауылдағы азаматтар мемлекетке артық өнімді бермей - азық-түлік тапшылығын тудырып, нан бағасын қолдан қымбаттаттырып отырды.
- Ұжымдастыру әрбір Республика өзінің экономикалық-шаруашылық рөлін бекіту керек болды. РКФСР құрамындағы Қазақстанның рөлі РКФСР мен КСРО-ны азық-түлікпен, етпен қамтамасыз ету керек болды.
- КСРО билігі миллиондаған қазақ малын мемлекет арқылы сыртқа шығара отырып, индустрияландыруға бағытталған техникаларды, станоктарды, заводтарға, фабрикаларға керекті бөлшектерді сатып алуды жоспарлады.
Жалпы, жобаның логикасы жақсы.
Бірақ ұжымдастыруды күштеп жүргізу, жекенің малын тартып алу - мемлекет тарапынан қаржылай өтемақы бермеуі үлкен сұрақ тудырады. Мұндай үрдіс Қазақстанда кеңінен тарады. Жеке шаруа қожалықтарына - ұжымшарларға малды беруге мәжбүрледі. Яғни, қазақтың төрт түлік малы КСРО-да завод-фабрикаларды салу үшін құрбандыққа шалынды десек қателеспейміз.
Қазақстанда:
- жаңадан құрылған ұжымшарларда жылы қоралар, тұрғын үйлер баяу салынды.
- ауылшаруашылығына керекті мамандар тапшылығы сезінді.
- РКФСР-дан жіберілген "жиырма бес мыңдықшылар" жағдайды мүлде ушықтырып жіберді.
- ұжымшарларға мемлекетке ет өткізу лимиті белгіленді.
- 1930-1931 жж. жұтттан жапа шеккен ұжымшарларға қаржылай қолдау берілмеді.
Ұжымдастыруға дейінгі төрт түліктің малдың көлемі 40,5 млн болса - ұжымдастырудан кейін ұжымшарларда 4,5 млн бас қалды.
Көшпелі малшаруашылығымен айналысатын қазақтардың - егіншілікке көшуі оңай болмады.
Малдың жұт пен етке өткізуден адамдардың азығы таусылды.
- Азық-түлік тапшылығы туындады.
Қалалар мен ауылдарда ашыққандарға көмек берілмеді.
Жұқпалы аурулар тарады
Қазақстандағы ұжымдастырудың экономикалық әсері
1. Мал саны қысқарды. Қазақстан қырылған малдың санын тек жиырма жылдан кейін бірақ толтырды. Ауылшаруашылығының мал саласының қаржылық шығыны миллиардтап саналды.
2. Ұжымшарлардағы егістік алқаптарын игеру үшін техникалар жетпеді. Аштық салдарынан адамдардың азаюынан ұжымшарларда егістікті игеретін еңбек қолы жетіспеді.
3. Округтер, аудандар, ұжымшарлар өздеріне берілген жоспарды орындай алмады. Өзіне берілген жоспарлар ұжымшарлар экономикалық шығынға батты.
4. Шекаралық аймақтардағы халықтың шетел асуы - ұжымшарларды ірілендіруге әкелді. Бұл ұжымшарларға біріккен көп көлемді егістікті игеруге әкелді.
5. Мемлекет, партия, ұжымшар басшылығы - жекеден алған малдар үшін өтемақы бермеді.
6. МТС техникаларының қызметін ұжымшарлар көтере алмады.
Қазақстандағы өнеркәсіп кешендерінің табысы - ауылшаруашылығын дағдарыстан шығаруға емес индустрияландыруға жұмсалды.
Ұжымдастыру саясатын КСРО-ның Партия басшылығының ең бір авантюристік шарасы десек болады. Ұжымдастыру саясатын жариялаған басшылықта, оны өңірлерде жүзеге асырған парт аппаратта - елді экономикалық тығырыққа тіреп, ауылшаруашылығын дағдарысқа әкеп, қолдан жасалған миграция мәселесін тудырды. Қазақстанда ұжымдастыру саясатын жүзеге асырған Ф. И. Голощекин 1939 жылы ұсталып, 1941 жылы атылды. Оған тағылған айыптардың бірі ұжымдастыру саясатын жүргізуде қателіктер
