Мөршидә Кыямова

Дин галиме, тарихчы, әдип, педагог, дини реформатор, казый, мөфти, археограф, эпиграфист, шәркыят белгече, җәмәгать эшлеклесе Ризаэддин Фәхреддин ике дәвердә яшәгән: XIX гасыр ахыры – XX гасыр башы мәгърифәтчесе. Рухи мирасның килер буыннар өчен әһәмиятен тирән аңлаган шәхес. Совет дәүләте ХХ йөзнең 20 нче елларында дингә каршы аяусыз көрәш башлагач, Уфада яшәгән чагында, Диния нәзарәте архивын саклап калу өчен, күп кенә бусагаларны таптый, хатлар яза, документларның дингә генә нисбәтле түгеллеген дәлилли һәм татар тарихы өчен мөһим булган, бәһасез чыганакларны саклап калуга ирешә...

Күренекле галим, тарихчы, әдип һәм педагог Газиз Гобәйдуллин – татардагы гыйлемне киң мәйданга чыгаручы милләт улы. Заманының алдынгы карашлы, милләт бәхете, киләчәге хакына зур сынаулар һәм кыенлыклар күргән шәхес. Язмыш аны төрле яктан сынаган, әмма рухын сындыра алмаган. 1. Затлы тамырлар Әтисе Салих Гобәйдуллин – Казанның 1 нче гильдия сәүдәгәре, текстиль фабриканты, табышлы йорт хуҗасы, иганәче, Шиһабетдин Мәрҗанинең укучысы. Татар теленнән кала, русча да яхшы белгән, язуы каллиграфик дәрәҗәдә матур булган...

XX гасыр башы татар мәгърифәтчеләренең берсе, күренекле галим Гали Рәхимнең тормыш юлы һәм иҗаты гаять үзенчәлекле. Күпкырлы шәхес – тарихчы, язучы, фольклорчы – татар әдәбиятына һәм фәненә зур өлеш керткән. Гали Рәхимнең тормышындагы мөһим вакыйгалар, иҗатының үзенчәлекләре һәм аның заманының кыенлыклары турында 9 кызыклы факт аша күзалларга мөмкин. 1. Cәүдәгәр улы Тулы исеме – Мөхәммәтгали Мөхәммәтшакир улы Габдерәхимов. Казанның бай сәүдәгәр гаиләсендә 1892 елда дөньяга килә. «Мөхәммәдия» мәдрәсәсендә 7 ел укый...

Быел дин галиме, журналист, җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, мөһаҗир Муса Бигиевнең тууына 150 ел. Әлеге уңайдан аның күп китаплары нәшер ителә. Бу хезмәтләр хәзерге заманда да үз актуальлеген югалтмаган, ди Бигиев иҗатын өйрәнүчеләр. Ул – традицион ислам кыйммәтләрен һәм заманча белемнәрне синтезларга омтылган дөньякүләм татар галиме. 1. Ат арбасында, юлда дөньяга аваз сала Муса Бигиев сәфәрдә чакта туган. Әтисе Ярулла тырыш, эшлекле, дини кеше була. Аның җәмгысы 25 баласы туган, Муса – иң кечкенәсе, төпчеге...

Атаклы татар мөгаллиме, җәмәгать эшлеклесе, журналист һәм нашир Әхмәтһади Максуди 1868 елны Биектау районының Ташсу авылында дөньяга аваз сала. Әтисе Низаметдин – авыл мулласы, әнисе Мәфтуха авылның абруйлы абыстае булган. Гаиләдә биш бала тәрбияләнә. Шуларның икесе дөньякүләм танылган мәшһүр шәхесләр – Әхмәтһади Максуди һәм Садри Максуди. Алар башлангыч белемне нәкъ менә әтиләреннән алган. 1. ХХ гасырның зыялысы һәм алдынгы карашлы укытучысы 1881 елда Казанның «Күл буе» мәдрәсәсенә укырга керә һәм сигез ел дәвамында гыйлем туплый...