Мөршидә Кыямова

Татарстанның атказанган артисты, атаклы актёр, педагог Шамил Бариев театр сөючеләр күңелендә җырлы образлары белән, куе бөдрә чәчле ир-ат буларак саклана. Талантлы артистның гомере кыска булды. Бүген аның кызы Айгөл Бариева әтисе башкарган җырларны халыкка яңгыратып тора. «Нәселем силсиләсе» рубрикасында Айгөл белән нәсел җепләрен барладык. Нәсел-яптәр – укылмаган дәфтәр Әтием ягыннан дәү әти белән дәү әнием Саба якларыннан. Олы Арташ авылында туып, яшь вакытта Яулаштау авылына күчкәннәр. Дәү әти анда мәктәп директоры, ә дәү әни укытучы булып эшләгән...

Танылган музыкант, дирижёр, композитор, Татарстан дәүләт җыр һәм бию ансамбленең оркестр җитәкчесе, Татарстанның халык артисты Рәшит Мостафин белән шул ук ансамбльнең легендар биючесе, Татарстанның атказанган артисты Рузалия Мостафина – республиканың сәнгать дөньясында зур абруй казанган шәхесләр. Аларның кызлары Ләйсән, шулай ук аның гаиләсе дә – татарның бию сәнгатендә үз урыннарын булдырган артистлар. Җыр һәм бию ансамбле карамагындагы «Юлдаш» балалар студиясенең сәнгать җитәкчесе, балет буенча...

Сәхнә яшь, чибәрләрне үз итә. Бу исбатланган хөкем дияр идем. Сәнгать шатлыгы, яшәү дәрте бирүдән тыш, яшь артист телнең аһәңен дә дөрес җиткерүче булса, икеләтә куанычлы. Театр сәхнәсендә җырлы образлары һәм тел тәмен тоеп сөйләве белән Рәйхан Габдуллина күпләрнең күз уңындадыр. Театр актёрлары династиясен лаеклы дәвам итүе ягыннан да аерылып тора әле ул. Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында инде бишенче сезонын иҗат итүче өметле, талантлы артист «Нәселем силсиләсе»ндә үзенең данлыклы әби-бабасы һәм әти-әнисе, гаилә кыйммәтләре хакында бәян итә...

Апрель бөек Тукаебыз язмышында аерым урын биләп тора. 26 апрельдә дөньяга аваз сала, төрле шәһәрләргә сәяхәтләре дә нигездә әлеге айда уза. Бакыйлыкка да шагыйрь апрельдә күчә... Быел ХХ гасырның күренекле вәкиле Габдулла Тукайның 140 еллыгы билгеләп үтелә. Тәкъдире халык язмышын хәтерләткән әдипнең мәгариф, агарту эшендә дә байтак гамәлләр башкарганлыгын беләбез. Яңа татар поэзиясенә һәм татар әдәби теленә нигез салуыннан тыш, ул балалар әдәбиятын үстергән, дәреслекләр әзерләүгә, бихисап әсәрләр...

Татар дөньясында Гаффаровлар – шактый абруй казанган нәсел. Балык Бистәсе районының Әшнәк авылында туып үскән каләм ияләре династиясе. Әхәт Гаффар – танылган прозаик, драматург. Рәкыйп Гаффар – гомере буе «Татарстан» радиосында эшләгән журналист. Төпчекләре Ринат Гаффар – шулай ук Язучылар берлеге әгъзасы. Һәрберсе – кызыклы шәхес. Язучы Әхәт Гаффар белән галим Фәридә Гаффарованың кызлары Сөмбел Гаффарова үзенең нәсел тарихы, якыннары һәм гаиләләрендәге күркәм гадәтләр белән таныштыра. Нәсел-яптәр...

Үзенең юмористик әсәрләре белән халык тормышын яктырткан язучы, укучыларда уңай фикер тудырган, матур хатирәләр калдырган Фаил Шәфигуллинны бүген дә юксынып искә алалар. Аның затлы, нечкә юморы җитми, диләр. Болгар ислам академиясендәге «Ислам мирасы үзәге»нең өлкән фәнни хезмәткәре, филология фәннәре кандидаты Раушания Шәфигуллина үзләренең нәсел хасиятләре белән таныштырды. Нәсел-яптәр – укылмаган дәфтәр Нәсел агачыбызның бер як тамыры Яшел Үзән туфрагыннан булса, икенче як тамыры Актаныш төбәге, Мөслим җирлеге, төгәлрәк әйтсәк, Мөслим районының Симәк авылына бәйле...

Татар музыка сәнгатендәге беренче музыкаль комедия – «Башмагым» либреттосының авторы Таҗи Гыйззәт барлыгы 37 сәхнә әсәре иҗат иткән. Алар хәзер дә татар сәхнәләрендә уйнала. Таҗи Гыйззәтнең оныгы Гөлнар Гыйззәтова белән нәселләре силсиләсен барладык. Гөлнар ханым – озак еллар Казанның 18 нче мәктәбендә татар теле фәнен укыткан һәм хәзер дә педагоглык хезмәтен ташламаган остаз. Нәсел-яптәр – укылмаган дәфтәр Дәү әти Таҗи Гыйззәт артист, драматург кына түгел, ә укытучы булып та эшләгән. Нәселебездә дә педагоглар шактый...

Мәгърифәтче, педагог, нашир, мөхәррир Шиһабетдин Әхмәров – татар сәнгате һәм мәгарифе дөньясында дан казанган шәхес. 1882 елда хәзерге Татарстанның Чүпрәле районы Задур авылында дөньяга аваз салган. Мәдрәсәләрдә белем алганнан соң, үзе дә бик иртә мөгаллимлеккә күчә. Гыйлеме, хезмәт сөючәнлеге һәм алдан фаразлый белүе белән замандашларыннан аерылып торган. 1. Педагог, дәреслекләр авторы Укытучылык эшен Әлмәт шәһәрендә башлый. Татар мәктәп-мәдрәсәләрендә заманча, дөньяви дәреслек-әсбаплар юклыгына борчылып кына калмый, үзе әлеге бушлыкны тутырырга алына...

Кәбир һәм Фазыл Туйкиннар – педагогика, фән һәм әдәбият тарихында тирән эз калдырган мәгариф һәм мәдәният эшлеклеләре. Кәбир Туйкин (1878–1938) язучы, драматург, шагыйрь һәм педагог, «Төркиләр тарихы» хезмәтенең автордашы, Бөгелмәдә татар мәктәпләрен оештыручыларның берсе буларак билгеле. Аның энесе Фазыл Туйкин (1887–1938) шагыйрь, прозаик, фольклорчы, дин һәм тарих дәреслекләре авторы, укытучы һәм тикшеренүче була. Аның әсәрләре татар һәм башкорт әдәбияты антологияләренә кертелгән. 1. Туган як Туйкиннар Лениногорск районының Зәй-Каратай авылында мөәзин гаиләсендә дөньяга килә...

XX гасыр башында татар зыялыларының күренекле вәкиле Фатих Кәрими – әдәбият, журналистика һәм татар иҗтимагый фикере үсешенә зур йогынты ясаган мәгърифәтче, галим. Педагог, тәрҗемәче, мөхәррир һәм язучы буларак татар тарихында тирән эз калдырган гыйлемле, кызыклы шәхес. Европа дәрәҗәсендә белем алган, татар милләтенең якты киләчәге өчен тырышкан әдипнең гомер азагы гына үкенечле. 1. 4 айда тешләре чыккан Фатих Кәрими Әлмәт районының Миңлебай авылында 1870 елда дөньяга аваз сала. Әтисе Гыйльман Кәрими авыл мулласы була...

Дин белгече, педагог, заманының алдынгы карашлы шәхесе Мотыйгулла Төхфәтуллин – татар мәгърифәтчеләренең лаеклы вәкиле. Ул Габдулла Тукай язмышында төп роль уйнаган шәхес һәм, ни хикмәттер, күләгәдәрәк калган. Бөек шагыйребезнең олуг юбилее алдыннан Мотыйгулла Төхфәтуллин исемен искә алу да урынлы булыр. 1. Тамырлар Мотыйгулла Төхфәтуллин 1846 елны Кайбыч районы Кече Кайбыч авылында дөньяга аваз сала. Әтисе Төхфәтулла Нигъмәтуллин – авыл мулласы, әнисе – Сәрбиҗамал Минкина. Мотыйгулла тугач башта әнисе, ә бала ике яшьтә чакта әтисе дә дөнья куя...

Татар милләтенең фольклоры гаҗәеп дәрәҗәдә бай. Безнең ата-бабаларыбыздан килгән халык авыз иҗаты күзгә күренмәс җеп сыман буыннарны берләштереп тора. Фольклор – көндәлек тормышта барлыкка килгән сорауларга җавап та ул, тәрбияче дә, шул ук вакытта күңел ачу чарасы да. Җырлар, бәетләр, дастаннар, әкиятләр Болгар, Сарай, Казан аһәңнәрен саклый. Халык аваз иҗаты белән таныш булган бала үз халкының тарихын, телен һәм мәдәниятен дә бик яхшы дәрәҗәдә үзләштергән була. Шул сәбәпле, фольклор хәзерге тиз үзгәрүчән, тотрыксыз чорда да бала тәрбиясендә мөһим роль уйный...