Татарский Мир

Хәрби тарихчыларның фәнни эзләнүләренең бер төре булып сугышларда катнашкан каһарманнар турында документларны ачыклау тора. Мондый документлар төрле архив эшләрендә очрый. Россия империясендә гаскәри хезмәте тәмамланганнан соң, солдатның отставкага китүе турындагы указы (паспорты), аның төп документы булган. Нәкъ менә шушы дәүләт кәгазе белән, алар яңа яки элеккеге яшәү урыны буенча “теркәлергә” тиеш булганнар. Бу документ гариза бирүченең үзе өчен дә, үзе үлсә тол булып калган хатыны өчен дә, пенсия һәм акчалата ярдәм алу өчен нигезләмә булып торган...

Күренекле татар галиме – тарих фәннәре докторы, Татарстан Республикасының атказанган фəн эшлеклесе Равил Госман улы Әмирхановка 2026 елнын 9 гыйнварында 80 яшь тулган булыр иде. Аның якты истәлегенә багышлап, биредә, Равил абыйның аспиранткасы буларак, кайбер хатирәләрем аша шәхси сыйфатларын күрсәтәсем килә. Күктәге болытлар агымы сыман ел артыннан ел уза. Шулай әкрен генә гомер йомгагы сүтелә, ә йөрәк түрендә сакланган хатирəлəр яңара бара. 2000 елның азагында Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең...

Ибн ‘Абд аз-Захир родился в 1223 г. в Каире, умер 1292 г. Служил в государственной канцелярии «Диван-и инша». Он являлся личным секретарем четвертого мамлюкского султана тюркского происхождения Бейбарса I (годы правления 1260-1277), и именно рукой Ибн ‘Абд аз-Захира было написано первое послание золотоордынскому правителю Берке. Его книга под названием «Видный сад в жизнеописании Эльмелик-Эззахыра» была посвящена истории правления султана Бейбарса. Текст книги содержит много интересных сведений о взаимоотношении Золотой Орды и мамлюкского султаната...

Кто такие татары? Загадка имени История татарских улусов Приуралья начинается с завоеваний Чингизидов, известных в русской историографии как «Батыево нашествие» (1236–1241 гг.). При этом сам этноним «татары» имеет намного более древнее происхождение. Однако несмотря на существование неоспоримых научных доказательств, в популярной и околонаучной литературе до сих пор ведутся дискуссии вокруг этой темы. Насколько правомерно связывать возникновение татарской государственности в Волго-Уралье с монгольскими...

Рәфиков Гали Лотферахман улының тууына (1890-1944) быел 135 ел тулып узды. Ул XIX йөз ахыры – XX йөз башында киң колач җәйгән җәдитчелек хәрәкәте шаукымы белән татар мәгарифе һәм әдәбияты өлкәсенә килеп кергән һәм бөтен гомерен татар мәгърифәтенә багышлаган шәхес. Рәфиков Гали Лотферахман улы (Гали Рәфикый) 1890 елның 29 июлендә Уфа губернасы Бәләбәй өязе Җилдәр волосте (хәзер Башкортстанның Миякә районы) Баязит авылында дөньяга килә. Матди кыенлыклар яшь егеткә бер урында гына тукталып укырга мөмкинлек бирми...

В начале ХХ в. четверть населения г. Астрахани составляли татары. Проживали они довольно компактно, на территории Татарской слободы, расположенной в 5 и 6 частях города. Астраханская городская татарская община состояла как из местных астраханских (юртовских и карагашей, потомков населения азиатских Трех Дворов) татар, так и из татар, переселившихся из Средневолжских и Приуральских губерний. Основными занятиями татар в Астрахани были мелкая и средняя торговля, извозный промысел, хлебопекарное производство и т...

Татар тормышы борын-борыннан Төркестан белән бәйле. Бабаларыбызның ислам белән танышулары да нәкъ бу төбәк аша була. Сәүдә эшен яраткан бабайлар мөселман гадәтләрен, аның кагыйдәләрен туган җирләренә – Идел буена алып кайталар, Ибн Фадлан җитәкчелегендәге илчелек килгәндә инде Болгар дәүләтенең зур өлеше мөселман була, аннан 922 елда елда ислам дине дәүләтнең рәсми дине статусын ала. Россиянең шәрык белән сәүдәсендә татарлар һәрвакытта да арадашчы булалар. XVII гасыр ахырында Ташкент шәһәренә килеп чыккан сәүдәгәр татарлар җәмгыятенең җитәкчесе Хайрабад ишан була...

ТР ФА Ш.Мәрҗани исем. Тарих институтының Алтын Урда тарихын өйрәнү үзәге 2003 елда Алтын Урда һәм татар ханлыклары тарихы буенча фәнни тикшеренүләрне координацияләү максатында оештырылды. Үзәк эшчәнлеге дәверендә күп кенә уртак һәм авторлы монографияләр бастырылды, мөһим фәнни ачылышлар ясалды, кызыклы гипотезалар тәкъдим ителде һәм перспективлы юнәлешләр билгеләнде. Махсус периодик басма тарихы 2013 елның 16 апрелендә Татарстан ФА Ш.Мәрҗани исемендәге Тарих институты директоры Рафаэль Сибгат улы...

Татарларның Иркутск өлкәсенә килеп урнашулары XIX йөз башларына туры килә. XX йөздә миграция хәрәкәте көчәя. Столыпинның аграр реформасы, Идел буендагы ачлык, репрессияләр – болар барысы да халкыбызны туган җирләреннән китәргә мәҗбүр иткән сәбәпләр. Күпчелеге Казан, Оренбург, Уфа һәм Пермь губерналары мөселманнары була. Кырыс өлкәне үзләштерү, милли мәдәниятне һәм ислам динен саклап калуда үз өлешләрен керткәннәр. Иркутски мәчете ачылу тарихы бертуган Шәфигуллиннар белән бәйле. Алар чыгышлары белән Казан губернасы Чуел өязе Акъегет авылыннан (хәзерге Яшел Үзән районы)...

“Сәяхәтче көндәлеге” дигән циклдан язмабызны дәвам итәбез. Безнең көннәргә кадәр сакланган “Урал ягы тарихи мәчетләре” турында язган идек. Алдагы язмабыз Көнчыгыш Себердәге Чита, Иркутски шәһәрләре мәчетләренә багышлана. “Ленская урамы ахырында таш мәчетнең матур җиңел манарасы күренә...” Байкал аръягындагы Чита шәһәрендә татар мөселман җәмгыяте XIX йөз башларында барлыкка килә. Монда сәүдә белән шөгельләнүче татарлар яши һәм алар “Татар бистәсе” оештыралар. Бистә Читаның 29-нчы кварталында урнашкан була...

Кардәш халыкларга мәгърифәт таратучы татарлар Татарлар бик борынгы заманнардан ук кардәш халыклар белән тыгыз элемтәдә яшәгәннәр, алар белән хезмәттәшлек иткәннәр, мәгърифәт таратканнар, милли әдәбиятлар һәм мәдәниятләр үсешенә зур өлеш керткәннәр. Бу традицияләр ХХ гасыр башларында да дәвам иткән, ныгыган. Мәгърифәтчеләребез Урта Азиядә, Казахстанда җәдит мәктәпләрен ачканнар, төрки халыкларның балаларына белем биргәннәр, милли телләрдә дәреслекләр төзеп бастырганнар. Татарлар бигрәк тә кардәш халыкларның фән үсешенә зур йогынты ясаганнар...

17 октября в г. Уфе прошел круглый стол «Народы Башкортостана в годы Великой Отечественной войны: памяти Миннигали Шаймуратова». Мероприятие было организовано объединением татарских краеведов Башкортостана «Беловолжье» при поддержке Института Истории им. Ш. Марджани АН РТ. Предлагаем вниманию статью ведущего научного сотрудника Института истории им. Ш. Марджани АН РТ Искандера Измайлова о татарском генерале Миннигали Шаймуратове. Минигали Мингазович Шаймуратов родился 15 (27) августа 1899 года в...