Қазақстан аумағында егіншіліктен қарағанда мал шаруашылығы бірінші қалыптасқаны белгілі. Оған Қазақстан аумағының географиялық орналасуымен климаттық жағдайы әсер етті. Қазақстан аумағында жылқы мен түйе малдары қолға үйретіліп бастағанда - егіншіліктік сарқыншағыда байқалмады. Мезолит дәуірінде Ежелгі Қазақстан аумағында өзен-сулардың арнасы көтерілгенімен кейінгі мезолит пен неолит дәуірінде өзен-сулар өз арнасына түсті. Мезолит және неолит дәуірінде Ежелгі Қазақстанның солтүстігі мен орталығында өмір сүрген адамдар үшін егіншілікпен айналысуға ауа-райы кедергі болды.
Энеолит дәуірінде Қазақстан аумағында жылқы малының қолға үйретілуі - қола дәуірінде мал шаруашылығының пайда болуына әсер етіп, темір дәуірінде маусымдық мал шаруашылығының қалыптасуына әсер етті.
- Темір дәуірінде Қазақстан аумағында ауа-райы ысуымен жаңбыр аз жауып шөлді-шөлейтті аймақтар көбейді.
- Тайпалар арасында үздіксіз соғыстар жағдайында бір жерде отырып, егін өсіру мүмкін болмады.
Тек Ортаазиялық отырықшы мәдениеттердің ықпалымен Қаңлылардың жеріндегі егіншілік дамыды. Қаңлыларда отырықшылықтың дамуында олардың өзен бойында орналасуы әсер етті. Бірақ қаңлыларда егін шаруашылығының дамығандығына қарамастан негізгі шаруашылығы мал шаруашылығы бола берді. Үйсіндерде егін шаруашылығы дамыды. Үйсіндерде дамыған егін шаруашылығы мал шаруашылығынан басым бола алмады.
Ежелгі заманғы Қытай деректері Қаңлылар мен Үйсіндердің негізгі шаруашылығын мал шаруашылығы деп суреттейді.
Ежелгі заманда мал санын көбейту оңай болды. Тайпааралық соғыстарда мал санын көбейтуге әсер етіп отырды.
Жалпы Қазақстан аумағында мал шаруашылығының дамуына
- Жер рельефінің әртүрлігі әсер етті.
- Тау аңғарларында малды қыстату оңай болды.
- Энеолит және қола дәуіріндегі мал санының көбеюі адамдардың мал өсіру шаруашылығына бейімдеді.
- Маусым сайын малдың көшін жылжытып отыру - әулеттік топтар мен отбасыларды біріктірді.
Қазақстан аумағында егін шаруашылығының басым шаруашылыққа айналуы ХХ ғасырдың 50 жылдарынан басталады
Сурет ғаламтордан алынды