Халықтың орналасуы тығыз және қолайсыз болған кезде - адамдар арасында кикілжіңдер пайда болатындығы анық. Тіпті орналасқан жердің қолайсыздығы өзара соғысты, бытыраңқылықты тудыруы мүмкін. Оған қазіргі Ауғанстан, Сомали, Гаити секілді мемлекеттер мысал бола алады.
Грекия жерінде ежелгі уақытта алғашқы мемлекеттер - аралды аймақтарда пайда болып, гректер құрлықты игеруге шықты. Әрине, оған аралдардағы ресурстардың жеткіліксіздігі әсер еткені анық.
Бірақ аралды мемлекеттерді барлық Грекия жерлерін қосып ала алмады. Бір мемлекетке қарсы ұйымдасқан түрде бірнеше мемлекеттер пайда болды. Әрбір елді-мекен қалаға айналып, өзін мемлекет ретінде таныстырды.
Грекияның таулы қыратты, тасты болуыда - гректерді бір-бірімен араласуын шектеді.
Халықтың көбеюімен өзара соғыстың жиілеуі - оңтүстік аймақтарда патша билігін шектеді. Табиғи қолайсыз ортада өз жағдайын жақсарта білген азаматтар саудамен айналысып, аристократиялық топтың пайда болуына әсер етті.
Бай адамдардың ықпалы артты.
Өзінің қаржылық жағдайын жақсарта білген азаматтардың артуымен олар бір-бірімен теңесе бастады. Оған кәсіби түрде соғыстарда өзін көрсете білген жауынгерлер қосылды. Осылайша әскери және сауда жағынан теңескен азаматтар көпшіліктің басқаруын туғызды. Әрине, саудагерлер мен әскерилер қоғамның басым бөлігі болмаса да - құлдар мен шаруалардан көп болды. Осылайша әлеуметтік жағынан жоғары тұрған адамдардың өзін-өзі басқаруы пайда болды.
Ол кезде көрші мемлекеттердің барлығында дерлік патша басқарып, саудагерлер мен әскерилер қоғамның бастаушы күші болмады. Егін егуге қолайлы аймақтарда шаруалар басым болды. Патшалар егін мен жайылымдарды кеңейту үшін соғыс жүргізіп отырды. Мысалы, Египет, Парсы, Үндістан, Қытай, Рим. Ал гректертерде жердің тарлығы мен қолайсыз ортаға байланысты - халықтардың өзін-өзі басқаруы демократия пайда болды
Сурет ғаламтордан алынды