Өркениет деген ұғымның көптеген мағынасы бар. Осы саланы зерттеген әрбір ғалым өркениет деген ұғымға өз түсінігін берген.
Бір ғалымдар өркениет ұғымын - шаруашылық жағынан қарастырса (отырықшы, көшпелі)
Екіншілері - діни тұрғыда қарастырған болатын (христиан, ислам, буддизм).
Үшіншілері өркениет ұғымын аймақтық жағынан қалыптастырған болатын (Қытай, Үндістан, Мессопотамия)
Әрине, әрқалай топшылауымызға болады. Бірақ көшпелілер өркениетінен тыс қалыптасқан өркениеттердің барлығы дерлік өзен бойы мен теңіз жағалауларында қалыптасқан. Ежелгі заманнан бастап өзен мен теңіздердің жағалауы тіршіліктің көзі ғана емес, қауіпсіздіктің нышаны болды. Бастапқы соғыстарда осы өзен бойын иелену үшін болған.
Аймақтық өркениеттер өзен мен теңіз жағалауында қалыптасты:
- Қытай өркениеті - Хуанхэ және Янцзы өзендерінің аңғары
- Үнді өркениеті - Үнді мен Ганг өзендерінің аңғары
- Месопотамия - Тигр және Евфрат өзендерінің аңғары
- Рим және Грек өркениеті - Жерорта теңізінің жағалауында
- Мысыр өркениеті - Ніл өзенінің аңғары
Адамдар ежелгі заманнан тіршілігін қамтамасыз ету үшін өзен бойын қоныстанған. Өзен суларын тіршілікке және егістікке пайдаланған. Мәдени дәнді дақылдар өсірген. Отырықшылыққа бейімделген. Баспаналарын салған. Егістік алқаптарын ұлғайту мен суару мақсатында каналдар мен арықтар қазған. Көпжылғы өзен суларын бақылауымен алғашқы өзен бойын мекендеген халықтар күнтізбе жасап шығарды. Халықтардың өзен бойын тығыз қоныстануы - өзара мәселені тудырып, билік пен мемлекетті құруға әсер етті.
Қытай, Үнді, Месопотамия, Рим, Грек, Мысыр өңірлері - бір-бірінен шалғай орналасып, тұйық түрде дамып, өзіне тән өнертабыстарды тудыра білді. Бұл олардың өңірде мейлінше игеріп, өзінің даму деңгейін жоғарылатқанын білдіреді
Сурет ғаламтордан алынды