Татарлар матур һәм затлы кием-салымны, бизәнү әйберләрен яраткан. Байлар гына түгел, гади авыл кешесе дә, кулына бераз акча керсә, язгы бәйрәмнәр алдыннан хатынына ефәк киемнәр алып бирергә, төрле бизәнү әйберләре сатып алырга тырышкан. Мондый товарларны авылларга йөреп сату белән еш кына татар сәүдәгәрләре шөгыльләнгән. Шәһәрдә яшәгән Казан татарларының күбесе рус телен белгән. Ә менә татар хатын-кызлары һәм ерак авыл халкы арасында русча сөйләшүчеләр сирәк очраган. Алар рус телен мәктәптә түгел, ә руслар белән көндәлек аралашып өйрәнгән. Ул чорда татарлар һәм руслар күп очракта аерым тормыш алып барган. Дини карашлары төрле булу сәбәпле, татарлар христианнар турында үз фикерләрен тоткан. Алар христиан гыйбадәтен, нигездә, чиркәү чаңнары чыңлавы һәм иконаларга табыну белән бәйләп күз алдына китергән. «Рәсәй халыклары. Этнографик тасвирламалар». II кисәк, 1880 ел. #тарих #татарлар #история #историятатар #татары #историятатарстана #тюрки #мусульмане #ислам #татарстан #булгария #золотаяорда #алтынурда #tatar #turk #islam
Җайдак Укчы
Казан ханлыгы җирләре Көнчыгыш Европаның ике бик зур елгасы—Идел белән Кама кушылган уңайлы урындагы искиткеч бай табигатьле биләмәләрдән торган. Урман-далалы Урта Идел буе тигезлеге яссы таулыклар, ә кайбер урыннарда яссы түбәле тау сыртлары белән чиратлашкан; аның уңды Идегәйнең Идел-йортка багышланган монологырышлы басулары һәм киек җәнлекләргә бай урманнары, елга-инеш буйларында яшеллеккә күмелеп утырган авыллары күпләрне кызыктырган, һәм бу җирләргә килеп чыккан чит ил кешеләре биредәге муллыкка һәм матурлыкка юкка гына сокланмаганнар. Равил Фәхретдинов буенча #тарих #татарлар #история #историятатар #татары #историятатарстана #тюрки #мусульмане #ислам #татарстан #булгария #золотаяорда #алтынурда #tatar #turk #islam
Казан ханлыгының кыскача тасвирланган мәйданы, аның гомуми җире, татарларны һәм Казанга буйсынып яшәгән башка халыкларны берләштергән бер дәүләт җире булып саналган. Тарихи чыганакларда Казан ханлыгына төрки телле башка халыклар һәм фин-угор кабиләләре керүе турында язылган. Мәсәлән, 1469 елда Мәскәү гаскәренең Казанга яуга чыгуын язганда шундый бер вакыйга теркәлгән: Казаннан качып чыккан бер рус әсире Идел буена урнашкан рус гаскәре лагерена хәбәр китергән: «Казан падишасы Обреим (Ибраһим) үзенең бөтен җиреннән, Кама буеннан, Сыплин ягыннан, костяк, Агыйдел, вотяк һәм бакшыр якларыннан гаскәр туплаган». Тикшерүчеләр Сыплин җирләрен Татарстанның төньягындагы хәзерге Чепья (Ципья) җирләре дип саныйлар. Костяк ягы дигәнне төркиләшкән угорлар—иштәкләр биләгән төньяк-көнчыгыш җирләре булырга тиеш дип аңларга кирәк. Равил Фәхретдинов буенча #тарих #татарлар #история #историятатар #татары #историятатарстана #тюрки #мусульмане #ислам #татарстан #булгария #золотаяорда #алтынурда #tatar #turk #islam
Казан татарлары — борынгы болгарларның лаеклы оныклары. Алар күбрәк сәүдә белән шөгыльләнгән. Игенчелекне әллә ни яратмаганнар. Аз гына акча җыйсалар да, шунда ук сәүдә итә башлаганнар. Татарларның тырышлыгы һәм эш белүе аркасында, аларның күбесе тиз байыган. Игенчелек ягыннан татарлар руслардан калышкан дип язган автор. Казаннан көнчыгышта урнашкан күп кенә татар авылларында алар бөтенләй иген икмәгәннәр. Үз җирләрен еллык түләүгә русларга, чуашларга һәм вотякларга (хәзерге удмуртларга) биргәннәр. «Рәсәй халыклары. Этнографик тасвирламалар», 2 нче кисәк 1880 ел.
Татар кешесе, нинди генә белем алса да, үзенең татар булып калуын дәвам итә, үз халкына тугрылык саклый. Милли хис белән яшәгән зыялылар үзләренең милли динен дә яклый. Чөнки алар фикеренчә, динсез милләтнең бердәмлеге дә, көче дә булмый. Алар мәчетләр төзүдә, каршындагы мәдрәсәләрне саклап үстерүдә, мөселман дини әдәбиятын бастыруда, китап таратуда, исламны таратуда һәм күрше халыклар — чирмешләр, арлар, чуашлар арасында татар мәдәниятен җәелдерүдә актив катнаша. Соңгы 20–30 елда татар дөньясында исламны яңарту юнәлешендәге хәрәкәт аеруча көчәйде. Бу хәрәкәттә панисламизм идеяләре дә сизелә. Яңа мәдрәсәләр ачыла, анда дини белем белән беррәттән физика, математика, химия, Аурупа телләре кебек фәннәр дә укытыла. «Казан татарлары» П. Знаменский буенча
