Би чамд дуртав

40 – Дөчтә — күдр насн гиҗәнә, энтн хамгин чидлтә цаг. Дөч күртл сурһуль сурад авчкх кергтә, эрдм-сурһульта болх болн гер-бүл тогтах кергтә; 50- Тәвтә — haл насн (дунд, җирһлин дундк), һал насан өңгәр бичә давултн – нань иим цаг үзгдшго; 60 – Җиртә – җирлзәд (благополучный) бәәдг насн; 65 – Җирн тавта — җилвкәд (мелькать) бәәдг насн, хая-нег энд-тенд җилвкәд йовдг насн; 70 – Далта — далдглад (прятаться, избегать людей) бәәдг насн; 75 – Далн тавта — төвкнүлдг (успокаиваться) насн; 80 – Найта — нәәхлүлдг (качаться из стороны в сторону) насн, нааран-цааран нәәхләд йовдг цаг, көл деерән бат...

Тууль. Кезәнә нег залу бәәҗ. Эн залу әмтиг наад бәрәд, худл келәд йовдг бәәҗ. Нег дәкче залу хотна гермүдәр гүүгәд орчкад хәәкрнә: Ай, яй тадн таварн гертән суунат, а кере йовсн хөсиг чон тараһад таслад хайҗана. Әмтн керәкшән гүүльдәд йовад , худлынь медв. Тер залу үктлән инәвә, әмт мекльсндән. Нег дәкче залу дәкәд хотар гүҗ ирәд хәәкрнә: Тадн санамр гертән суунат, кере йовсн үкр малытн хулхалад тууһад авад йовҗоче. Дәкәд әмтн керәкщән йовад худлынь медв. Залу әмтиг мекльсндән тачкнҗаһад инәнә. Нә тигәд цуһар бәәлднә. Хавр ирв. Хотна улс өвс хадхар теегд гарад йовна...

Ик кезәнә мана өвкнүр хол Монглын һазрас нүүһәд эн Иҗлин көвәгәр мал герән өскәд, бәрәд үльдвә. Оңгдан келн әмтнлә таньлдад, нәәҗмуд болад, мана хальмгуд эн газриг тасад, эврәннь нутуг кевә. Тигәд нег мана күн орс залута нәәҗ болна, эврән мана хальмг орсагар өрәл- дөрвнәгәр күүндг бәәҗ. Ода болхла орс келәр манахс әвр келнә, төрскн келән медхш. Тер кезәнке цагла орсагар муугар келдг билә. Нә болҗ. Нег дәкче орс залу гиичләд мана күүнд ирв. Ишкә гертнь орад суува: Мана күн кельҗәна: сейчас буду вода кипятить твоя мясо варить...

Гурвн нәәҗ хальмг күүкд күн Элстд нег- негән хәәгәд олад харгв. Негнь газадн орнд паранцис күүнд хәрд гарч. Хойрдгч күүкд күн орс залуд оче. Гурвдгче бере мана хар үстә хальмг Манҗд хәрд гарче. Гурвлурн харһад хоорндан күүнднә, яһҗ бәәсән келнә. Негн келнә: Би хәрд гархларн маңгдуртинь залудан келв, би кир гарарн уһашкав, хот гарарн кешкәв гиҗ паранцист одсн бере келв. Маңгдуртинь кир уһадг, хот чандг, герин көдлмш кеедг хойр служанк ирв, гиҗ паранцист одсн бере келв. Би бас хәрд гархларн, орс залута бере келнә: Гарарн кир уһашкав, хот кешкәв келв...

Гурвн мана хальмг залус: негнь дөрвүд, хойрдгчнь торһуд, гурвдгчнь бузав Элст балһсар гулядлад йовна. Теднә өмн сәәхн зүстә, эвтәкн цогста күүкн йовна. Дөрвүд залу келнә: Намаг эн күүкн хәләгәд күүндхлә, би бәәсн малан хулдад, мөнгәрн сурсн юминь авч өке биләв. Торһуд залу келнә: Би болхла теңгсд йовад улан заһс бәрәд, хар түрс кегәд, хулдад мөнгәрн сән хувц, алтн бильцг авч өке биләв. Бузав залу келнә: Намла күүндәд ду һархла би бәәсн мөнгәрн эн күүкиге айта хот удг герт авч одад сән хотар, үнтә әрк хулдҗ авад хотлх биләв...