Альбина Гайнуллина

Кайвакыт үткәннәр искә төшә дә, көлеп җибәрәм. Тиле кеше сыман үз-үземнән көлеп утырам. Бигрәк ышанучан булганмын да инде. Хәзерге буын андый түгел бит. Алар башка планета кешеләре кебек. Менә хәзер кызларга “чәеңне калак белән эчмә, ирең вакычыл була” дисәң, кул гына селтиләр бит инде. Ә без ышана идек, һич югы үзем олыларга бик ышана идем. Өлкән кеше минем өчен бик акыллы, дөньяда күпне күргән, тәҗрибә туплаган зур хөрмәткә лаек зат кебек иде. Шундый тәрбия биргән инде әнкәй. Кечкенә чактан ук эшкә өйрәтеп үстерде...

Сез кибетләргә йөрергә яратасызмы ул? Әйбер күп аласызмы? Мин үзем бер керсәм, күп җыям. Шуңа сирәк йөрим. Исемлек белән барсам да киштәләрне барлап чыккан арада кирәкле әллә ниләр исемә төшә. Өстәвенә акция белән сатылган ташламалы товар күзне кызыктыра. Дөресен әйткәндә, кибеткә бөтенләй йөрмәү мөмкинлеге булса, мин сөенер генә идем. Чөнки анда калган акча искә төшкән саен эч поша. Бигрәк тә хәзерге көндә. Шулай бер кечкенә кибеттә сатучының минем кебек күпләп әйбер алучы ир кеше белән сөйләшеп торганына колак салдым...

Өй алдына чыккан җирдән язның матурлыгына исем китеп торам. Сарайларны алсу нурга төреп, читкәрәк салып куйган сап-сары мунча артына кызарып кояш тәгәри. Түбә кыегына тезелгән боз сөңгеләре белән шаярган нурлар, әлеге мунча тәрәзәсенә төшеп, әллә нинди шәмәхә төсләргә керә. Абзар тәрәзәләренә дә пәрдә корылган төсле, аллы-кызыллы шунда. Матур инде, кыскасы. Ә һавасының рәхәтлеге! Үпкәнең төбенә кадәр тутырып сулыйсы килә. Шунда: “Ник бу кадәр тансык, ник бу кадәр сагындырган икән соң бу күренеш”, – дигән уй кагылып китә җанга...

Тавык төшенә тары керә дигәндәй... Эшкә бәйле төшләр еш күрәм мин. Бервакыт ниндидер сәер җиргә килеп чыктым. Аерым ачык шуны хәтерлим, бу төшнең бер өлеше кабатланган кебек: мин бу урында инде икенче тапкыр йөрим. Акрын гына таныш коридордан керәм, телефонны алам, видео төшерә торган форматка әзерлим. Хәрби кеше автоматын корган кебегрәк кыланмышлар. Атлавым да шул чама, аяклар мамык инде, идәнгә басканың ишетелми. Озын коридорның яктырак җирендә, томанлырак урында кемнәрдер бар. Һәм мин камераны...

Концерт бара. Тамаша залы халык белән шыгрым тулы. Җитәкчеләр, жюри әгъзалары, чараны оештыручылар балконнарда утыралар. Мин аста. Халык арасында, уртадарак. Керәшеннәр сәхнәне гөрләтеп кереп киттеләр. Икенче төркем чыкты. Яшьләр, студентлар дип аңладым. Өздереп җырладылар, дәртләндереп биеделәр. Якында утыручылар, сокланып, “мишәрләр шул” дип пышылдашып алдылар. Зал дәррәү кул чапты. Чыннан да кайнар алкышларга лаек рәхәт тамаша иде ул. Шунда икенче каттагы балконнан, чәчләре күптән агарып затлы ефәккә охшап калган, бер матур гына олы кеше калыкты...

Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты, Татарстан дәүләт фольклор музыкасы ансамбленең сәнгать җитәкчесе, профессор Айдар Фәйзрахманов исемен ишетүгә күңелгә уелган моңлы җырлар искә төшә. Телевизор карарга яратучыларның күз алдына “Җырлыйк әле” тапшыруы киләдер. Опера-балет театры тамашачысы Айдар абыйның анда эшләгән елларын сагынып сөйли. Мин бу шәхеснең бөтен нәрсәгә өлгерүенә, башкарган һәр эшенең тәмен белеп сәнгатьтә үз урынын тота алуына сокланам. Күп кенә яшьләр түзә алмаган темпта, шундый тыгыз графикта эшләве генә дә ни тора...

Җәй айларында язучылар бакчасына, “Аккош күле”нә барып килә торган күркәм традициябез бар безнең. Сәбәбе дә туып тора бит аның. Мисал өчен, быел, иҗаты бөтен дөньяга таралган Татарстанның халык шагыйре, Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе иясе, редактор, публицист Равил Фәйзуллинга 4 августта 80 яшь тула. Шул уңайдан шагыйрьнең бакча йортында кунак булып, яшәеш һәм шигърият турында аралашып кайттык. – Равил абый, “ачның хәлен тук аңламый” диләр. Әтиегез дә председатель булган, сез дә күп еллар җитәкче булып эшләгән кеше...

"Дога кылганда Аллаһ Тәгаләдән иман байлыгы, күңел тынычлыгы һәм ансат үлем сорыйм”, – ди Равил Шәрәфиев. Редакциягә килгәндә дә, юлда гомер озынлыгы, картлык турында сөйләшеп килдек. Физик яктан үзен сәламәт, яшьләрчә хис итсә дә, “көзгегә каравы күңелсез, чырай бүтән инде, карт” ди. – Равил абый, картлыкның үз матурлыгы бар бит аның, – дигәч көлә. – Әле кайбер әрсезрәкләре минем турда “аңа бу яшьтә сәхнәгә чыгу оят түгелме” диләр. Элекке кешеләр матур картая иде. Безнекеләр ярыйсы әле, татарларны әйтәм...

Алга таба атларга кыймый озак басып торды Кәрим. Колагында әле һаман капка шыгырдап ачылган, бикләре шалтыраган тавыш. Карт овчаркаларның ыргылып өрүе колакта. Сакчының: “Пока, Кәрим, сюда не возвращайся!” – дигән сүзләре артыннан ияргән гүя. Чал кергән чигәләрне кыса төсле шул сүзләр. Унике ел дәверендә иректән, туган ягыннан, кара туфрагыннан аерып торган капкалар теге сакчы егетне йотып, Кәримнең артында ябылды. Алар гадәттән тыш авыр сыкрап: “Хуш, Кәрим, син ирекле...” – дип шыгырдады төсле бүген...

Ирләрнең дә күңеле тулган чак була. Аңа карап кына һава торышы үзгәрмәсә дә, сизелә ул әйбер, нык сизелә. Бушлыкка төбәлгән карашның сагышы дөньяга түгелсә мәңгелек көз хөкемендә калырбыз күк була. Ап-ак мамык карлы кышларга да керә алмабыз, язы да, җәе дә булмас төсле. Сарыдан сарган елак көзләр генә үкенечләр елгасына зар яңгырын коеп, боек кичләр томанында мәңгелек белән тоташыр. Ерак Себер якларыннан Татарстанга кунакка кайткан Фәйзрахман абзый күңел бушатыр кеше эзләмәде дә үзе. Уйлары гына бераз хәлен алды...

Җиһания апа яңа заманга тиз яраклашты. Җитмештән узса ни соң! Кайчан да кеше кебек яшәргә соң түгел. Оныгы Зөлфия дә, күз тимәсен, әтисе алып биргән машинага утыра да әбисе янына ялт кына кайтып җитә. Башкача булуы да мөмкин түгел. Җиһания әбисе булмаса, әтисе машинаны эшләп алырга кушкан иде. Бар, хәзерге бәяләр белән эшләп машина алып кара! Ә әби бер генә әйтте. Шкафында тун астында эленеп торган халат кесәсеннән бер төргәк алып чыкты да: “Зөлфия кызыма бирнәгә җыйган идем. Мә, улым, машина алырга өстәрсең...

“Аллага шөкер, яшь әле мин, унсигездә генә”, – дип торган ак яулыклы апа-әбиләргә күз тимәсен. Гөлсем апа Мәгъсумова да менә 84 яшендә дә җырлап, биеп йөри. Әле бассейнга да өлгерә, сатуга токмач та кисә. Мохтаҗлыктан түгел анысы, 20 ел буена эшләп өйрәнгән эш, тик торырга күнекмәгәнлектән. Токмачларын көтеп алучысы булып торганда, үзенә бер шөгыль, кеше арасында йөреп кайтырга бер сәбәп тә булып тора бит әле мондый эш. Өлкән буын шундый инде – җор телле дә, тырыш, сабыр да. “Баламны куенымнан тартып алдылар...