Марат Губайдуллин (АЙБАШ)

23 НЧЕ ФЕВРАЛЬ - ВАТАННЫ САКЛАУЧЫЛАР КӨНЕ

15 НЧЕ ФЕВРАЛЬ - ТАТАР ХАЛКЫНЫҢ СӨЕКЛЕ ҖЫРЧЫСЫ ТАТАРСТАННЫҢ ХАЛЫК АРТИСТЫ ИЛҺАМ ШАКИРОВНЫҢ ТУУЫНА 91 ЕЛ СИН САЗЫҢНЫ УЙНАДЫҢ erlar.ru/node/265 Нәкый Исәнбәт сүзләре Илһам Шакиров көе Моңланып ай нурларында, Син сазыңны уйнадың; Нинди кыллар чиртте, бәгырем, Ул матур, яшь кулларың? Бакчаның бер почмагында Мин утырдым, тыңладым; Тыңладым да мин ирексез Яшьлегемне уйладым. Уйладым мин яшьлегемне, Син сазыңны уйнадың. Кайгылы күңелем тавында Яңгырады кылларың. Яңгырады ул моңлы кыллар… Син сазыңны уйнадың. Чыңлаган шул кылларыңдай, Бер-бер үтте елларым: Үтте айлар, үтте еллар, Түзмәдем мин, егъладым. Үтте айлар, үтте еллар, Син сазыңны уйнадың. Үткән ул даулы гомерләр, Кан-көрәштә яңгырап. Саклаганмын тик күңелдә Шул көрәшнең моңнарын. Аһ, терелттең син күңелнең Бар күмелгән кылларын! Яңрап үткән ул гомернең Мин авазын тыңладым. Яңгырап үтте гомерләр, Син сазыңны уйнадың. Илһам Шакиров — эстраданың чын легендасы. Ул — үзенең вокаль-җырлау мәктәбен булдырган Татарстан мәдәниятенең күренекле вәкиле. Илһам ага халык җырларын башкаруның уникаль манерасына ия булды. Аның репертуарында казакъ, үзбәк, азәрбайҗан, каракалпак, башкорт халкының музыка сәнгате әсәрләре бар. Бала чагы һәм яшьлеге Ильхам Шакиров 1935 елның 15 февралендә Татар АССРның Сарман районы Яңа Бүләк авылында туган. Авыр сугыш алды елларында Шакировларның күп балалы гаиләсендә Илһам иң яшь бала була. Малайга 2 яшь тулгач, аларның гаиләсенә зур кайгы килә — әтисен репрессиялиләр. Кечкенә Илһам өстендә «халык дошманы улы»дигән куркыныч тамга эленә. Бу елларны Илһам Гыйльметдин улы һәрвакыт күңелендә ачы хисләр белән искә ала. Аларның гаиләсеннән күп кенә күршеләре һәм дуслары йөз чөергән. Әнисенә никадәр авыр булуын аңлап, Илһамның олы абыйсы әтисен алыштырырга тырыша. Ләкин 40 яшендә, балачактан ук аксак булуына карамастан, аны фронтка алалар. Олы абыйсы бүтән өйгә кайтмый — ул хәбәрсез югалган булып санала. Шакировлар гаиләсенә теләсә нинди юллар белән тормыш алып барырга туры килә. Илһам, үзе яланаяк йөрсә дә, чабата үреп сата башлый. Кечкенәдән үк, тирә-якның матурлыкларыннан илһамланып, малай җырларга һәм биергә ярата. Балачагы ачлык-ялангачлыкта үтүгә карамастан, Ильхам Татарстан табигатенең уникаль пейзажларына, сандугач сайрауларына соклана. Шакиров сугыш елларының Яңа ел бәйрәмнәрендә чыгыш ясаганда залда әнисе һәм хатын-кызларның елаганын еш искә ала. Әнисе хәтта улын моңсу җырлар башкаруы өчен шелтәли. Бу шөгыле аның гаиләгә бәла-казалар китерә дип саный. Авыл халкы да малайның мавыгуын җитди кабул итми. Илһам эчкә бикләнгән егет булып үсә. Ул прокурор булырга хыяллана. Ләкин ул үз планнарын үзгәртә, аның педагог булырга теләге туа. Илһамга мәктәптә уку җиңел бирелсә дә, ул Алабуга педагогия институтына керә алмый, чөнки «халык дошманы улы». Иҗади биография Җырчыга үз тормышын иҗатка багышлау өчен күп нәрсәдән баш тартырга туры килә. Ул фольклор белән тыгыз шөгыльләнә башлый, халык җырларын тикшерә, төрле жанрларны өйрәнә. 1960 елда ул Татар дәүләт филармониясендә солист була. Аның башкаруында татар телендә күп кенә халык һәм заманча эстрада җырлары яңгырый. Артистның репертуары башка телләрдәге әсәрләр белән дә тулылана. Җырчы уникаль баритон белән арияләр һәм романслар башкара, бөтен Советлар Союзы буенча миллионлаган тыңлаучы җыя. Ләкин ул үзен мактауларын, зурлауларын яратмый, ачулана торган була. Шакиров озак еллар филармониянең сәнгать җитәкчесе була һәм вокал дәресләре бирә. Дуслары аның талантлы башкаручыларга бик җылы каравын, яшьләргә ярдәм итүен искә төшерә. Ул республиканың музыка тарихы буенча чын белгеч буларак, үз халкының сәнгате турында күп кенә мәкаләләр язган. Ул югары белемле, юмор хисле, гадилеге белән аерылып торучы барлык иң яхшы сыйфатларын үз эченә алган кеше иде. Илһам Шакиров озакка сузылган авырудан соң 84 яшендә вафат була.

15 НЧЕ ФЕВРАЛЬ - КАҺАРМАН ШАГЫЙРЬ МУСА ҖӘЛИЛНЕҢ ТУУЫНА 120 ЕЛ САНДУГАЧ ҺӘМ ЧИШМӘ (Баллада) Таң атып, нурлары Үпкәндә кырларны, Чишмәләр, күлләрне Һәм калын урманны, Сандугач уянып, Канатын кагына. Һәм карый ашкынып Тын урман ягына. Ул якын сердәше Чишмәне сагына; Таң кошын юксынып Чишмә дә зарыга. Сихерле тормышы Бу ике гашыйкның Кабынды мәхәббәт Утында яшьлекнең. Бәйләде аларны Ялкынлы саф сөю; Саф сөю алдында Нечкәреп баш ию. Һәр иртә Сандугач Чишмәдә коена. Бу аңа чиксез зур Дан булып тоела. Иркәли таң кошын Зөбәрҗәт тамчылар. Әйтче, бу күрнешкә Сокланмый кем чыдар?! Таңнарның берендә Иркә кош — Сандугач, Уянып карангач һәм канат кагынгач, Килде тиз сердәше Чишмәгә тик аның. Кайгылы моң баскан Чәчәкле буйларын. Чишмә тын; ул көлми, Тибрәнми, селкенми; Акбүз таш өстендә Тамчылар сикерми. Болганып каралган Көмештәй саф суы; Уйлары таралган, Йөрәге ярсулы. Сандугач аптырап Сорашты дусыннан. Кәм әйтте сердәше Дип: «Кичә шушыннан Үтте ил дошманы, Яшеренеп, яр буйлап, Минем саф, шифалы Суымны агулап. Канечкеч, юлбасар, Ул кача артыннан Аны нык күзәтеп Килгән яшь батырдан. Ул белә батырның Инешне кичәсен һәм, сусап, минем саф Суымны эчәсен. Ул эчкәч, агудан Шул минут үләчәк. Ә дошман котылып, Талап көн күрәчәк. Әйт, нишлик, сердәшем? Әйт, нишлик, акыллым? Ничек соң коткарыйк Илебез батырын?» Сандугач аз гына Уйланып торды да Җанланып эндәште Чишмәгә тын гына: «Кайгырма, күз нурым! Ул килсә эчәргә, Коткарам мин үзем, Мин беләм нишләргә!» Килде ил батыры Мылтыктан, кылычтан, Йөрәге һәм анты Катырак корычтан. Илгә саф мәхәббәт Ярсыта йөрәген, Дошманны юк итү Аның бар теләге... Ул арган, алҗыган Татып яшь ачысын, Ах, әгәр булсачы Бер генә тамчы су! Ул күрде Чишмәне, Төште тиз атыннан, Әлсерәп үзәген Көйдергән ялкыннан. Ул теләп эчәргә Чишмәгә омтылды. Шулвакыт Сандугач Сайрарга тотынды. Ул сайрый, Егетнең Алдына ук кунып, Ул сайрый, нәрсәдер Сөйләгәндәй булып. Ул сайрый ялкынлы Саф сөю турында Һәм сөйгән йөрәкнең Ярсуы турында. Ул мактый көрәштә Кабынган тормышны, Дан белән суланган Иң соңгы сулышны. Ул мактый дустына Бирелгән күңелне, Ул сөйли сөюнең Җиңгәнен үлемне. Ул сөйли чын дуслык, Турылык турында, Нинди көч бу кошның Ялкынлы җырында! Тик Егет аңламый Телен таң кошының, Тойса да йөрәге Хисләрен дусының; Серле җыр иң нечкә Кылларын күңелнең Чиртсә дә, ул сизми Килгәнен үлемнең. Эчәргә дип, Егет Чокырга иелә Һәм кипкән иренен Чишмәгә тигерә. Шулвакыт кош аның Ирененә сугыла; Бер тамчы эчә дә Чишмәгә егыла. Сөйгәне куенында Соңгы кат талпынгач, Шат, мәгърур һәм батыр Җан бирә Сандугач. Ә Чишмә, чайкалып, Ярларга ташлана. Урнында тик көйгән Кап-кара таш кала. Яшь Егет аз гына Торды да инештә, Таң калып бу серле Һәм гали күрнешкә. Чишмәне калдырып, Атына атланды. Юлбарыс шикелле Дошманга ташланды. Ул сизде күңлендә Иң гали хисләрнең Өр-яңа көч белән Кабарып үскәнен. Ул улы хөр илнең Һәм бөек атаның, Ялкынлы йөрәктән Ул сөя Ватанын. Яшәде ул сөеп һәм үләр беркөнне Нәкъ мәгърур Сандугач Һәм Чишмә шикелле. МУСА ҖӘЛИЛ ("Моабит дәфтәрләре")

https://syuyumbike.ru/news/skhn-m-yazmysh/yrchy-vafir-gyyzztullina-tormyshynnan-kyzykly-15-fakt?ysclid=mll6dpeqjg674549031 13 НЧЕ ФЕВРАЛЬ - ТАТАР ХАЛКЫНЫҢ СӨЕКЛЕ ҖЫРЧЫСЫ, ТАТАРСТАННЫҢ ҺӘМ КАРАКАЛПАКСТАННЫҢ ХАЛЫК АРТИСТКАСЫ ВАФИРӘ АПА ГЫЙЗЗӘТУЛЛИНАНЫҢ ТУУЫНА 80 ЕЛ Биографиясе 1946 елның 13 феврале, Менделеев районы Камай авылы – 2001 елның 16 сентябре, шунда ук җирләнгән. Казан консерваториясен (В.Лазько классы) вокал буенча тәмамлый (1974 ел). 1975–1994 елларда Татар филармониясе, 1997 елдан «Татарстан» ДТРК эстрада-симфония оркестры солисты. Иҗаты В.М.Гыйззәтуллина үзенең репертуарына татар халык, дөнья халыклары җырларын, татар композиторларының (С.Сәйдәшев, З.Хәбибуллин, М.Мозаффаров, А.Ключарёв, Н.Җиһанов, Р.Яхин, А.Монасыйпов, Ф.Әхмәтов, С.Садыйкова, Р.Еникиев, М.Макаров) вокаль әсәрләрен кертә. Соло концертлары арасында «Өмет», «Тормышым һәм бәхетем – җырларда», «Горурлык һәм мәхәббәт», Тукайның 100 еллыгына, С.Сәйдәшевнең 90 еллыгына, шагыйрә С.Сөләймановага, хатын-кызларга багышланган һәм башка программалар бар. Ачык матур тавышка, күркәм тышкы кыяфәткә, нечкә лирик хис белән һәм күңел җылысын биреп җырлау сәләтенә ия. В.М.Гыйззәтуллина иҗаты – татар концерт эстрадасында милли академик җырлау сәнгатенең халык һәм эстрада музыкасының иң югары үрнәкләрен үз эченә алган үзенчәлекле күренеш. Җырчы буларак, гомумхалык мәхәббәтен яулый. 1990 еллардан милли мәдәниятне һәм сәнгатьне яңадан торгызу һәм үстерү өчен барган хәрәкәттә актив катнаша. Россия шәһәрләрендә һәм күп кенә чит илләрдә (Австрия, Германия, Польша, Төркия, АКШ, Куба) гастрольләрдә була. Радиодан һәм телевидениедән даими чыгышлар ясый. «Татарстан» ДТРК фондларында В.М.Гыйззәтуллина башкаруындагы 50 дән артык халык җыры һәм татар композиторларының вокаль әсәрләре язмалары бар. Воронежда узган Вокалистларның бөтенроссия конкурсы (1974 ел), Бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестивале конкурсы (Гавана, 1978 ел) лауреаты. Әдәбият Мулланурова Р. Иреккә омтылу // Сөембикә. 1991. № 11; Тимбикова К. Сәхнәләрдә йолдыз // Казан утлары. 1991. № 3. Автор – М.П.Фәйзуллаева