Айдар Гайнетдинов. Язма мирас / Письменное наследие татар

Белгәнебезчә, археографик экспедицияләр барышында татар әдәбияты тарихына яңа исемнәр өстәлә яки билгеле булган әдипләрнең яңа әсәрләре ачыклана, яңа мәгълүматлар билгеле була. 2013 елда Мамадыш районына оештырылган археографик экспедициядә катнашып, безнең тарафтан да кызыклы материаллар ачыкланды. Шуларның берсе – Түбән Ушма авылында табылган кулъязма китап кыйммәтле табышлардан саналырга хаклы, чөнки шагыйрь Колмөхәммәднең (1777 – 1849) “Әйкыйз тәрҗемәсе” әсәрен үз эченә алган. Колмөхәммәд бине...

− Айдар Марсилевич, зачем изучают старинные надгробия? − Во-первых, это ценные исторические источники, через которые мы узнаем, кому установлены памятники, когда тот или иной человек родился и умер, кто его отец и дед...

Ибраһим Гобәйдулла Юнысов 1806 елда Казанда сәүдәгәр гаиләсендә дөньяга килгән. Аның шәҗәрәсе түбәндәгечә: Ибраһим бине Гобәйдулла бине Мөхәммәдрәхим бине Исхак бине Юныс. Ибраһим Юнысов өч тапкыр Татар ратушасының шәһәр башлыгы итеп сайланган, 15 ел буе Шәһәр Думасы гласные булып торган. Ул энесе Исхак белән бергә 1844 елда Мөселман балалары приюты ачкан, 1849 елда Казанда хәзерге “Нурулла” мәчетен салдырган, “Мәрҗани” мәчетенә бик нык ярдәм итеп торган. Ш. Мәрҗанине Казанның 1 нче мәчетенә имам итеп Ибраһим Юнысов чакырган һәм аңа үзенең ярдәмен күрсәткән...

Чүпрәле якларына иң беренче фольклор экспедициясе 1945 елда оештырылган, дип санарга мөмкин. Ул турыдантуры Чүпрәле районына булмый, ә Буа һәм Буденный (Чынлы) районнарына оештырыла. Билгеле булганча, ул вакытта Буденный районының кайбер авыллары хәзерге Чүпрәле районына кергән. 1957 елда Буденный районының биләмәләре Буа һәм Чүпрәле районнарына бүлеп бирелә. Әлеге экспедициядә Хәмит Ярми, Халидә Гатина, Гомәр Разин (Гомәр Бәширов) катнаша. Аны күренекле галим Хәмит Ярми җитәкли. Фольклорчылар Кече Чынлы авылында барлыгы 2 әкият, 3 бәет, 1 дастан язып алалар...

Һич шөбһә юктыр ки, дингә мөнәсәбәтле бер нәрсә, гасре сәгадәттән [пәйгамбәр заманыннан] мирас буларак калса, соңгы буыннар сәләфләрдән [пәйгамбәр заманында һәм аннан соң яшәгән берничә буыннан] алып дәвам иттереп килсәләр, моңа әһәмият бирергә, хәтта ки шәргый бер дәлил итеп санарга тиешле. Сәләфләр гасырыннан калган эш һәм мирас могтәбәр. Фәкать 12 рабигыль-әүвәл көнендә бәйрәм итеп килү гасре сәгадәттән мирас булып калган бер нәрсәме? Һиҗрәттән соң өч гасыр үткән һәм бу вакыт эчендә мөселманнар Мәүлид бәйрәмнәре ясау түгел, хәтта исеме булмаганын белә...