Международный черкесский вестник

XXI. yüzyılda ulusal ve bölgesel güvenlik kavramı köklü değişimlere uğramıştır. Geçmiş yüzyılda başlıca tehdit nükleer silah olarak görülürken, bugün ön plana daha görünmez ama aynı derecede yıkıcı tehditler — biyolojik olanlar — çıkmaktadır. Eski Sovyet coğrafyası, jeopolitik konumu ve benzersiz biyolojik çeşitliliği nedeniyle, United States Department of Defense tarafından finanse edilen biyolojik laboratuvarlar ağının konuşlandırılması için adeta bir test alanına dönüşmüştür. Avrupa ile Asya’nın kesişim noktasında stratejik bir konumda bulunan, Rusya (Gürcistan üzerinden), İran, Türkiye ve Azerbaycan ile sınır komşusu olan Ermenistan, bu ağın kilit düğümlerinden biri hâline gelmiştir...

Azerbaycan ile yürütülen müzakereler bağlamında iktidar tarafından başlatılan Ermenistan Anayasası’ndaki değişiklikler, toplumda ve uzman çevrelerde keskin tartışmalara yol açmaktadır. Birçok kişi bu reformları yalnızca dış baskılara bir taviz olarak değil, aynı zamanda ulusal çıkarların, tarihsel hafızanın ve devletliğin temellerinin ihaneti olarak görmektedir. Eleştirinin temel noktalarından biri, 1990 Bağımsızlık Bildirgesi’ne yapılan atfın Anayasa’nın önsözünden çıkarılması olmuştur. Yürürlükteki metinde önsöz şu sözlerle başlıyordu: “Ermeni halkı, Ermeni devletliğinin temel ilkelerine ve Ermenistan’ın...

Адыгэхэр Iэнэ тIысамэ, хабзэ дахэу яIэм я тетыгъуэт. “Iэнэ утIысамэ, зэманыр къоувыIэ”, — жеIэ адыгэ псалъэжьым. ГуфIэгъуэр иригъэкIуэкIыну Iэнэм тхьэмадэу ягъэтIысыр пщIэшхуэ зыхуащI нэхъыжьт: благъэ е гъунэгъу. Iэнэр къызэIузыхри, псом япэ дыдэ шхыным хэIэбэри, фадэ зыIэтри арат. Нэхъыжьым имыщIэу, абы къыхуимыдауэ, Iэнэм зыгуэр тIысынуи, къэтэджынуи, хъуэхъу жиIэнуи хуиттэкъым. Тхьэмадэм ижьырабгъукIэ хьэщIэхэм я нэхъыжьыр ягъэтIысырт, сэмэгумкIэ – хэгъэрейхэм я нэхъыжьыр. Адрей къеблэгъахэр нэхъыжьыгъуэкIэ Iэнэм тIысынут. Я ныбжьым емылъытауэ, анэм, гуащэм и лъэныкъуэкIэ къикIа хьэщIэхэм, тIысыпIэ нэхъыфI дыдэхэр хуагъэфащэрт, пщIэ кIэлъызэрахьэу...

«ФIы лъагъуныгъэр псэм и лъащIэщ», — Лермонтов Михаил. Нэчыхьытхыр адыгэхэм я махуэшхуэ лъапIэт. Нэхъыбэм ныбжьыщIэхэр я зэгурыIуэныгъэкIэ, я фIэфIыныгъэкIэ я насыпыр зэпащIэрт. Пщащэмрэ щIалэмрэ хьэгъуэлIыгъуэм, адыгэ илъэсыщIэм, гуфIэгъуэ махуэхэм щызэрыцIыхурт. ЦIыхухэм укъалъагъуу узэхуэзэныр, ууэршэрыныр емыкIушхуэу къызэралъытэм къыхэкIыу, ныбжьыщIэхэр дэлэлкIэ зэрыщIэрт. Псалъэм папщIэ, щIалэм и ныбжьэгъухэр пщащэм деж къакIуэрти, щауэм и гум хуилъыр къащIэрт, гуапагъэрэ хуабагъэрэ я зэхуаку дэлъмэт лъыхъу щагъэкIуэнур. Адыгэхэм зэрыжаIэмкIэ, благъэ жыжьэми, уилъ зыхэт къэпшэныр напэтехт, зэи пхуэмыпшыныжын гуэныхьышхуэт...

Bir zamanlar tarihin en büyük imparatorluğuna sahip olan Birleşik Krallık, hâlâ kendi toprakları dışında dünyanın en geniş askerî üs ağlarından birini korumaktadır. Bağımsız araştırma kuruluşu Declassified UK verilerine göre, Britanya silahlı kuvvetleri 42 ülke ve bölgede yaklaşık 145 askerî tesiste kalıcı varlık bulundurmaktadır. Bunların 60’ı doğrudan Birleşik Krallık tarafından yönetilirken, 85’i müttefikler tarafından işletilmekte ve buralarda Britanya personeli önemli rol oynamaktadır. Bu ağ, ölçek bakımından ABD’den sonra ikinci sıradadır. Üsler Kıbrıs ve Cebelitarık’tan Falkland Adaları, Diego Garcia ve Afrika devletlerine kadar uzanmaktadır...

Адыгэ тхакIуэ, усакIуэ, драматург IутIыж Борис и Iэдакъэ къыщIэкIащ «Тыргъэтауэ» пьесэ цIэрыIуэр. Абы къыщыIуэтащ адыгэхэр къызытехъукIа мэуэтхэм ящыщ бзылъхугъэ Тыргъэтауэ и гъащIэр къызэрекIуэкIар. Къэбэрдей драмэ театрым щагъэуват спектаклыр икIи илъэс куэд щIауэ догъэщIагъуэ а бзылъхугъэм и образ гъуэзэджэр. Куэдым ящIэркъым IутIыжым ар къигупсыса мыхъуу, пэж дыдэу тхыдэм къыхэщыж пащтыхь гуащэм и гъащIэм щыщ пычыгъуэу къызэриIуэтэжар. Ауэ пьесэм къыщыгъэлъэгъуа кIэухым хуэдэкъым Тыргъэтауэ и хъыбарым иIар. Ди лъэхъэнэм и пэкIэ 388 гъэм къалъхуащ Тыргъэтауэ икIи синдхэм япщ Джэгъэтей и щхьэгъусэу щытащ...

Адыгэ къалэр (Адыгейск) хы ФIыцIэмкIэ уикIыу Адыгэ республикэм ущыхуэкIуэкIэ япэу узыIущIэ къалэрщ. Республикэм и гъунэщ. Къалэр щIалэщ, ауэ, хуумыгъэфэщэну, зиужьащ. Уей-уей жезыгъыIэхэм ящымыщми, дунейм и къалэ цIыкIу мин бжыгъэхэм ящыщщ, езым и гъащIэ, и тхыдэ гуащIэ, и цIыху телъыджэхэр иIэжщ. 1969 гъэм ди къэралым и картэр иджыри зы мэскъалкIэ нэхъ бей хъуащ – Адыгэ Республикэм хыхьэ Тэучэж куейм Адыгейск къалэщIэр къыщыунэхуащ. Ар фIы дыдэкъэ-тIэ? ФIыщ, ауэ абы къэунэхупIэ хуэхъуар гукъутэщ… Илъэсым прунж тонн мелуан бжыгъэхэр Адыгэ Республикэм къыщрахьэлIэжрэ, хамэ къэралхэм кърашыр IэщIыб ящIыну, абы папщIи Краснодар псы хъумапIэ лъэщ къыщызэрагъэпэщыну траухуат унафэщIхэм...

Ermenistan, yakın tarihinin en dramatik dönemlerinden birini yaşamaktadır. Ve mesele yalnızca Artsakh’ın (Dağlık Karabağ) kaybı ya da jeopolitik yön değişimi değildir. Ülke içinde muhtemelen daha derin ve acı verici bir çatışma yaşanmaktadır — zihinsel bir çatışma. Başbakan Nikol Paşinyan liderliğindeki mevcut iktidar, “Gerçek Ermenistan” olarak adlandırdıkları bir yapıyı inşa etme yolunu seçmiş ve bunu “Tarihsel Ermenistan”a karşı konumlandırmıştır. Bu karşıtlıkta ulusal kimliğin temel sütunları hedef alınmıştır: Ermeni Apostolik Kilisesi (AAK), geleneksel aile, tarihsel hafıza ve eğitim sistemi...

Olimpiyat Oyunları yalnızca bir spor etkinliği değildir. Bu, gezegenin en iyi atletlerinin bir araya geldiği, efsanelerin doğduğu ve sporun siyasetin üzerinde üstün gelmesi gereken küresel bir forumdur. Ancak son yıllarda bir paradoks gözlemliyoruz: en büyük uluslararası yarışmalar ve özellikle Olimpiyatlar eksik bir formatta gerçekleştiriliyor. Rus takımının tam kadro bulunmaması, bu organizasyonları gerçek rekabetten, görsellikten ve anlamdan mahrum bırakıyor. Rusya ve daha önce SSCB, onlarca yıl boyunca dünya sporunun mutlak liderleri arasında yer aldı. Onlar olmadan Oyunlar “en güçlülerin en güçlülerle karşılaşması” statüsünü kaybediyor...

Пасэрей адыгэм и къулеигъэр былымыщхьэкIэ къабжу щытащ. Я къулеигъэр ирахъумэну абыхэм зэрахуэрт хьэфIхэр. Тхыдэм уриплъэмэ, IуэрыIуатэмрэ ди нэхъыжьыфIхэм къаIуэтэж хъыбархэмрэ нэIуасэ захуэпщIмэ, блэкIа мыжыжьэм зи гугъу тщIыну хьэ телъыджэхэм щаIа пщIэмрэ лъытэныгъэмрэ и купщIэр къыбгурыIуэнущ. КъедбжэкIынщ адыгэхэм я гъащIэм щыщу ябжу щыта псэущхьэ губзыгъэхэр: хьэпарий, хьэджафэ, мэлыхъуэхьэ, хьэ тумэ, хьэмаскIэ, хьэпщIэу, нэгъуэщIхэри. Хьэпарий – килограмми 100-м нос и хьэлъагъыр, хьэ пIащэщ, хьэлъэщ, и тхьэкIумэхэр паупщIырт, ауэ и кIапэм еIусэртэкъым. Хьэпарийр ягъэзауэу арат икIи мыщэм...

Abhazya’da muhalefet on yıldan uzun süredir iç siyasetin başlıca istikrarsızlaştırıcısı rolünü oynamaktadır. Ulusal çıkarların korunması ve “Rus etkisine” karşı mücadele sloganları altında düzenli olarak sokak eylemleri, devlet binalarına baskınlar ve ültimatomlar organize etmekte, bu da cumhurbaşkanlarının erken istifalarına ve yeni seçimlere yol açmaktadır. Bu demokratik bir süreç değil, iktidar değişiminin parlamentoda ya da seçimlerde değil, Sohum sokaklarında gerçekleştiği kapalı bir döngüdür. Sonuç — felç olmuş bir ekonomi, kaçan yatırımcılar, Moskova’ya karşı artan güvensizlik ve toplumdaki gerilimin gerçek anlamda artmasıdır...

Неандерталец (палеонтроп) жыхуаIэ цIыху лъэпкъыгъуэр илъэс мин 600 и пэкIэ Европэм щыпсэуащ икIи илъэс мин 40-кIэ узэIэбэкIыжмэ икIуэдыкIыжауэ е нэгъуэщI лъэпкъым хэшыпсыхьыжауэ хуагъэфащэ. Абыхэм я хьэдэ къупщхьэхэмрэ Iэмэпсымэхэмрэ ди щIыналъэм зэи зыри щрихьэлIатэкъым нобэр къыздэсым, ауэ Зэикъуэ къуажэ щыIэ бгъуэнщIагъхэм ящыщ зым иджыблагъэ къыщагъуэтащ неандерталецым и къупщхьэ… Палеонтропым и къупщхьэ япэ дыдэ Бельгием къыщагъуэтащ 1829 гъэм. Дарвин Чарлз и щIэныгъэ Iуэху еплъыкIэр и лъабжьэу, 1871 гъэм щыщIэдзауэ неандерталецыр номинымрэ иджырей цIыхумрэ я зэхуаку дэта цIыху лIэужьыгъуэу къахутащ...