Международный черкесский вестник

Дуней псом текъухьам елъытауэ, хэкум адыгэу исыр Iэгубжьэ хуэдиз хъууэ аращ. Дэнэ къыщымыхутами, сыт хуэдэ IэнатIэ Iумыувами, адыгэр адыгэу сытым дежи щытыжащ, щIэблэм зэращымыгъупщэн IуэхуфIхэри ялэжьу псэуащ. Апхуэдэщ Европэм и тхыдэм къыхэнэжа адыгэ уэркъ пщащэр. Зэгуэр муслъымэныгъэр IэщIыб ищIу, чыристан диныр къэзыщтауэ жыхуаIар, ягъэсыну тезыр зытралъхьэу, жэуапым IэщIэкIа бзылъхугъэр. 17-нэ лIэщIыгъуэм псэуа леди Ширли Терезэ (Сампсоние) тхыдэм хыхьащ инджылыз дипломат Ширли Роберт и щхьэгъусэу. Ар щхьэгъусэ къудейтэкъым, и щхьэгъусэ къулыкъущIэм и чэнджэщэгъут, ар къэрал IуэхукIэ дэнэ ямыгъэкIуами Терезэ щIыгъут, и ныбжьэгъу пэжт...

Дыгъэгъазэм и 10-м Налшык къалэм щекIуэкIащ ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием и президиумым и зэIущIэ. Абы щыхэплъэжащ 2025 гъэм яхузэфIэкIам, етIэнэгъэ зэлэжьыну яубзыхуар утыку кърахьащ, мыгувэу зэхашэну зэIущIэшхуэм зэрыхуэхьэзырри къапщытащ. ЗэIущIэр иригъэкIуэкIащ биологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, ЩIДАА-м и щIэныгъэлI секретарь нэхъыщхьэ Щхьэгъэпсо Сэфарбий. Абы хэтащ ЩIДАА-м и президентым и къуэдзэ, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор Гъут Iэдэм, лъахэхутэ Котляров Виктор, академием и къудамэхэм я унафэщIхэр. — ЩIэныгъэхэмкIэ...

Хы ФIыцIэ Iуфэм къыщыщIэдзауэ Шэшэн мэзхэм нэс къызэщIиубыдэу, ижь-ижьыж лъандэрэ адыгэхэр Кавказым щыпсэуащ. Адыгэ лъэпкъым и дуней тетыкIэр къэпIуэтэнумэ, «хъугъуэ-фIыгъуэр къызыпыщэщ щэнхабзэ» жыпIэмэ, ущыуэнукъым. Ар дуней телъыджэт, хамэ къэрал къикIа зыплъыхьакIуэхэм я псэр зыхьэхут. Аращ европей дэфтэрхъумапIэхэм адыгэм теухуауэ тхыгъэ куэд къыщIыщIэнари. Псэхугъуэ ямыгъуэту, сытым дежи нэхъ Iейм хуэхьэзыру, нобэ хаса жылэр пщэдей гъавэу кърахьэлIэжынуми ямыщIэу адыгэ лъэпкъыр лIыгъэ мыужьыхыжыным къыщIэтэджыкIырт. Адыгэхэм я псэупIэхэм мафIэ лыгъейуэ пхырыкIащ киммерийхэр, скифхэр, сарматхэр,...

Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетыи и ЩIэныгъэ библиотекэм тхылъ гъуэтыгъуейхэмкIэ и къудамэм и унафэщI, тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ магистр Къармэ Руслан Москва къыщигъуэтащ Налшык быдапIэр щаухуам, 1848 гъэм жэпуэгъуэм и 16-м тращIыкIа сурэтыр. Илъэс 20-кIэ зылъыхъуа а тхылъымпIэ кIапэр утыку къыщрихьа зэIущIэм хэтащ КъБР-м и Архитекторхэм я зэгухьэныгъэм и лIыкIуэхэр, республикэм и архитектор нэхъыщхьэ Быдэ Аслъэн, КъБКъУ-м и егъэджакIуэхэр, еджакIуэхэр. — Урысейр Кавказым къыщыкIуам, быдапIэ зыбжанэ щиухуащ дызэрыщыгъуазэщи. Ауэ, адрей быдапIэхэм я сурэтыр дэфтэрхъумапIэхэм къыхэнамэ, Налшык быдапIэм и картэр щIамыгъуэтым и щхьэусыгъуэр ямыщIэу къэгъуэгурыкIуащ...

Arsen Başiroviç Kanokov’un Kabardey-Balkar Cumhuriyeti’nin başı olduğu zamanı, cumhuriyetin ekonomik ve sosyal gelişim dönemi olarak hatırlıyoruz. Ayrıca, onun hayırseverlikleri, başlattığı çeşitli yardım projeleri birçokları tarafından bilinmektedir. Ancak onun çocukluğu, başarıya götüren zorlu yolu hakkında — hele ki bizzat kendi ağzından — pek az kimse bir şey duymuştur. Radyo “Kabardey-Balkarya”nın Kabardeyce yayın muhabiri İnna Juguova, yakın zamanda iş insanı, siyasetçi, hayırsever Arsen Kanokov ile, aralarında “Uluslararası Çerkes Haberleri” redaksiyonunun da merak ettiği soruların bulunduğu benzersiz bir röportaj yaptı...

Время, когда Арсен Баширович Каноков занимал пост Главы Кабардино-Балкарии, мы помним как период экономического и социального развития республики. Кроме того, многие знают о его благодеяниях, об инициированных им различных благотворительных проектах. Но мало кто слышал рассказ о его детстве, о непростом пути, который привел его к успеху, тем более — из первых уст. Инна Жугова, корреспондент кабардинского вещания Радио «Кабардино-Балкария», недавно сделала интервью с уникальным человеком — бизнесменом,...

Мы хъыбарыр къэтIуэтэн ипэ къихуэу, дгъэзэжынщ 1850-1870 гъэхэм… Урысым Тэрч областыр иубзыхуу, къулыкъу хуэзыщIа адыгэхэм Дзэлыкъуэ къущхьэхъу щIыпIэхэр яхуигуэшын щыщIидза лъэхъэнэм. Абыхэм ящыщт корнет Къармэр, иужьыIуэкIэ Къармэхьэблэ къуажэр зытрагъэтIысхьа щIыналъэр зратар. А лъэхъэнэ дыдэм, Нэгумэ Шорэ и къуэ Ерустэм, ЩIыр гуэшынымкIэ комиссэм и унафэщI Къуэдзым и нэфI къызэрыщыхуам ипкъ иткIэ, Дзэлыкъуэ къущхьэхъупIэм щыщу гектар 800-м щIигъу къыIэрыхьат. Ар езым и закъуэ мыхъуу, и къуэшитIми дэгуэшэн хуейт. Илъэси 6 нэхъ дэмыкIыу, Ерустэмым щIыр ирищащ абдеж цIыхубз монастырь щищIыну хъуапсэ Хомяковэ Екатеринэ...

Дыгъэгъазэм и 9-р Хэкум и лIыхъужьхэм я махуэщ. 1917 гъэ пщIондэ ар Георгий щихъым и орденхэр зратахэм я махуэу ягъэлъапIэу щытащ 1769 гъэм Екатеринэ ЕтIуанэм ищIа унафэм тету. А махуэр ягъэлъэпIэныр кърахьэжьэжащ 1995 гъэм. ЛIыгъэшхуэ зезыхьахэм, зауэ IэнатIэ Iутахэм папщIэ 1849 гъэм Москва и Кремлым «Георгиевсий зал» жиIэу пэш къыщызэIуахащ. Апхуэдэ лIыхъужьхэм я цIэр дыщэпскIэ блыным щытрадзэу щытащ а пэшым. КIэщIу жыпIэмэ, Георгий щихъым и орден зыхуагъэфэщахэрат абы хатхэр. Совет Союзым и ЛIыхъужь цIэ лъапIэм хуэдэу арат ар. А пэшым и блыным зи цIэ тратхахэм ящыщщ ХьэтIохъущокъуэ Исмел. Ар адыгэ IуэрыIуатэми уэрэдыжьхэми къыхощыж, «Исмел псыгъуэкIэ» еджэу щытащ...

Адыгэ щэнхабзэм хуэлажьэ, ар зыхъумэ, нэхъри езыгъэфIакIуэ цIыхум фIыщIи щытхъуи хуэфащэщ. Ди гуапэ зэрыхъунщи, иджырей хьэгъуэлIыгъуэхэмрэ махуэшхуэхэмрэ адыгэ хабзэм тету дэзых джэгуакIуэхэр ди куэдщ иджыпсту. Ауэ япэ дыдэу къежьа гупхэм ящыщщ Къуныжь Маринэ зи унафэщI «ДжэгуакIуэ» IуэхущIапIэр. — Адыгэ лъэпкъым хабзэ дахэ куэд къыдекIуэкIыу щытащ, дуней псом къыщрацIыхуу. Абыхэм я нэхъыбэр зэрытIэщIэхужам псори дыщыгъуазэщ. Дауи, абы щхьэусыгъуэ куэд иIэщ икIи абыхэм куэдрэ дытопсэлъыхь. Упсалъэр зырикIщ, Iуэху къыкIэлъымыкIуэмэ. Сыту жыпIэмэ, цIыхум ебгъэлъагъуращ ищIэжынури, дэзыхьэхри, фIэгъэщIэгъуэнри...

Жэпуэгъуэм и 30-м «Синдика» хьэщIэщым щызэхэтащ ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием и зэIущIэ. Академием и зи чэзу зэхыхьэм ирихьэлIэу КъБР-м къэкIуэжа щIэныгъэлI, физикэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор цIэрыIуэ Дэбагъуэ СулътIан абы ирагъэблэгъащ. КъищынэмыщIауэ, «Адыгэхэр – 2040» Iуэхур зэрыкIуатэм, блэкIа мази I0 къриубыдэу академием и къудамэхэм ялэжьам тепсэлъыхьащ. ЗэIущIэр иригъэкIуэкIащ ЩIДАА-м и вице-президент, Къэбэрдей Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ ХьэфIыцIэ Мухьэмэд. Абы хэтащ химие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор Къущхьэ Хьэсбий, филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор БакIуу Хъанджэрий,...

ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием и зи чэзу зэIущIэ екIуэкIащ жэпуэгъуэм и 3-м. 2025 гъэм и блэкIа мазибгъум къриубыдэу академием зэфIиха Iуэхугъуэхэм ириплъэжу абы къыщыпсэлъащ ЩIДАА-м и щIэныгъэ секретарь нэхъыщхьэ, биологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор, КъБР-м и Парламентым и депутат Щхьэгъэпсо Сэфарбий. ЗэIущIэм хэтащ академием и вице-президент ХьэфIыцIэ Мухьэмэд, ЩIДАА-м и президентым и чэнджэщэгъу Бэлахъуэ Олег, ЩIДАА-м филологиемкIэ и къудамэм и унафэщI БакIуу Хъанджэрий, филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор Гъут Iэдэм, нэгъуэщIхэри. — Псом япэрауэ къыхэзгъэщынут ЩIДАА-м и щIэныгъэ журналым и 3-нэ къыдэкIыгъуэр дунейм къызэрытехьар...

Черкасскэ Алексей 1680 гъэм фокIадэм и 28-м Москва къыщалъхуащ. Урысей тхыдэм лъагъуэшхуэ къыхинащ абы, ауэ езыр лъэужьыншэ хъуат. ЗэрыжаIэжымкIэ, канцлер ин Алексей Черкасскэм нэхъ къулей Урысейм исакъым, и пщIэр лъагэт, пащтыхьым дзыхь къыхуищIырт, ауэ, ди жагъуэ зэрыхъунщи, Черкасскэ лIакъуэм и иужьрейт. А зэманым псэуа, Алексей къыдэлэжьа къулыкъущIэхэм къызэранэкIа гукъэкIыж-тхыгъэхэм къазэрыхэщыжымкIэ, канцлер Черкасскэр псалъэрейтэкъым, цIыху зытетт, щэхут, дэнэ щымыIами, сыт хуэдэ IэнатIэ зримыхьами сакъыу апхуэдэт. Яков Черкасскэм къыщIэна мылъкур къызыхуэна Алексей илъэс 20 хъуху Москва щыпсэуащ...