Беш Тау Эл

Бизге уллу ата-бабаларыбыздан, аланладан жетген нарт сёзле бюгюн терен магъаналыдыла. Ала къуру турмуш оноу бла чекленмей, къарачай-малкъар халкъны ёмюрледен келген адетлерине таяннган жашауну бютеулей философиясын жюрютедиле...

Жашауда жюрек аурууну бла тюнгюлюуню кезиулери боладыла. Бютюн да бек ауруулуду, жууукъ эм къаршы адамларыбыз бизге кеслерини керти ич табийгъатларын ачыкъласала, ол бизни умутубузгъа келишмейди. Дуния...

Бизни къарачай-малкъар халкъны ёмюрледен келген адетлеринде юй, жангыз тургъан жер тюйюлдю, ол мамырлыкъ, хурмет эмда сюймеклик патчахлыкъ этген сыйлы от жагъагъа саналгъанды. Тамам юйде, аны жылы къабыргъаларында, адам кюч алады, ышаныулукъ эм кесини жетишимлерине таянчакъ табады...

Ата-бабаланы акъылманлыкълары бек багъаланнган къарачай-малкъар маданиятда хар заманда да билгендиле: адам - ол ёмюрлюк окъуучуду. Бизни уллу аталарыбыз бла къарт аналарыбыз, билимни, сынамны тёлюден тёлюге...

Къарачай-малкъар жер, кеси тарых бла солугъан, хар жел ургъаны уа тёлюлени акъылманлыкъларын жюрютген тауларыбызда бек магъаналы затны ангылагъанбыз: сёз, бош таууш тюйюлдю. Таудан къар ычхынса, ол кёпден...

Къарачайны бла Малкъарны деменгили тёппелерини арасында, хар таш да Аланланы, махтаулу ата-бабаларыбызны эслерин сакълайды. Жел да аланы уллу хорламларыны таушун келтиреди эмда ала бизге кюч бла акъылманлыкъны тауусулмазлыкъ шауданын къойгъандыла...

Кёзюгюзге кёргюзтюгюз: сизни жюрегигизде бек ариу гюлле чагъадыла, сизни тёгерегигизде дуния ариулукъ бла эм келишиулюк бла толады. Сизни тёгерегигизде жанлары да тау шауданлача таза, халал адамла бардыла...

Таматалагъа хурмет этиу бла юйюрню бирлиги неден да багъа болгъан халкъыбызда, юйюрде бир бирге келишмеулюкле энчи жолну излейдиле. Ёмюрледен келген адетле, юй – къалады, ахлуларыбыз а – таянчагъыбыз болгъанын юйретедиле...

Тау адет. Эр кишини юйюр ёсдюрюуню назик усталыгъы. Къарачай-малкъар адет - тёреледе эр киши юйюр насыб къурауда баш магъананы тутады. Юйюр башчы болуп, эр киши кесини юй бийчеси бла сабийлерини къолайлыкъларына жууаплыды...

О, деу таула! Ала бизни адетлерибизни, ата-бабаларыбызны жанларыны бешигидиле. Аланы кириш тёппелеринде мен жаланда къаяланы угъай, мени жанымы учундургъан эм жашау жолларыбызда ёмюрлюк деменгили ангыламла кёреме...

Тёлюден тёлюге кёче келген акъылманлыкъ къарачай-малкъар халкъны адет-тёрелерине терен сингнгенди. Бизни ата-бабаларыбыз жашауда керти жетишим, башхаланы кемчиликлерине айыб этиу тюйюл, аланы сыйларын алыу бла сый бериу болгъанын биле эдиле...

Кавказ тауланы тар къучагъында, хар эртден сайын – ол жашаугъа чакъырыуду, хар кюн батыу – ол чыдамлыкъны саугъасыды. Къарачай-малкъар халкъ ёмюрлени узагъына жашауну философиясын къурагъанды. Бу тёлюден...