Беш Тау Эл

Къарачай-Малкъар тойларында къууанчны айырылмазлыкъ бир кесеги болуб, эртдеден келген адет барды – "Базук" сындырыу. Бу адет къурманлыкъгъа союлгъан къочхарны билек сюеги бла байламлыды эмда кючню, жигитликни, ашхылыкъны белгилейди...

Къарачай-Малкъар халкъны ата-бабаларыбыз - Аланла къойгъан бир нарт сёзю барды: "Тамгъан тамчы ташны тешер". Бу-ёмюрлюк акъылмаллыкъды. Бизге, къарачайлылагъа бла малкъарлылагъа, бу нарт сёз жетишимлеге, къатылыкъгъа жолну жарытхан жол кёргюзтген жулдузду...

Жанынг болушлукъ излесе, Аллаху тагъалягъа жюрегинги бур. Энчи сёзле неда эсде къалгъан тилекле излерге керекмейди. Аллах бла, эм жууукъ, эм да ангылагъан тенгинг бла сёлешгенингча сёлеш. Жарсытхан эмда...

Арт кёзюуде юйлерибизге чакъырылмагъан къонакълача кире баргъан къайгъылы болумлагъа кёбден кёб шагъатла болуб барабыз. Кезиулю махтау ючюн, социал сетледе "хайп" ючюн, бир къауум жаш адамла ёмюрледен...

Къарачай-Малкъар халкъ, тарыхы къыйын тауланы юсю бла ётюб, ёмюрледен бери деменгилиликге, акъыллылыкъгъа эмда жашауну терен ангылаугъа жетгендиле. Бу узун жолда халкъ, кесини акъылманлыгъында кёргюзюлген багъалы сынам жыйгъанды...

Къарачайда бла Малкъарда, кёб халкъладача, ата-бабаларыны акъылманлыкълары къуру ариу сёзле бла къалмай, жашаугъа керти жол кёргюзтюучюле болуб тургъан нарт сёзле бла бериледи. Халкъ акъылманлыкъны аллай инжи бюртюклеринден бири - "Бу дунияда этгенинги , ол дунияда табарса" деген сёздю...

Къарачай – малкъар нарт сёзле - ала тёлюлени байлагъан жашау халыды. Ала миллетни бютеу маданияты, адеб-намыс жоллары, тин сыфаты суратланнган багъалы мюлкге ушайдыла. Бу къысха, алай уллу айтыулада ата-бабаланы...

Кавказны арасында, таула кёкге тийиб, суула уа ёмюрлени ичи бла сууларын элтген жерде, акъылманлыгъы заман бла, уста темирчини къылычыча, биленнген халкъ жашайды. Бу ариу тауланы ортасында къарачайлыла бла малкъарлыла тёлюден тёлюге жашауну багъалы дерслерин бередиле...

Бизни таулада заман бла байламлы болмагъан, женгил тюрлениулеге жууукълашмагъан бир керти зат барды. Бу кертилик – адамлыкъны юсюнденди. Бизни къарачай-малкъар ёмюрледен келген адет-тёреле бир затха юйретедиле:...

Къарачай-Малкъар халкъ нарт сёзле – таулуланы жашау сынамларыдыла, аланы акъылманлыкъларыдыла. Ала бизни адетлерибизде эмда философиябызда терен тамырланнгандыла, хар таулуну жашауунда деменгили жол кёргюзтедиле...

Эй, жашым, тынгыла да, тамырларыбызда тау суулача акъгъан ёмюрлени акъылманлыгъын жюрегинге сингдир. Ата-бабаларыбыздан келген адет - тереге кёре, жюреги ургъан эр кишиге уятды, муратсыз эм ишсиз бу дунияда къалакъсыз къайыкъча, ырхы элтген, толкъунладан чайкъала баргъанча жашагъаны...

Къарачай-Малкъар нарт сёзле – бу сёзлени жыйынтыгъы болуб къалмай, бу халкъны жашаууну, тарыхыны тири китабыды, къысха, магъаналы сёзледе жазылгъан. Ала тау суучукълагъа ушайдыла, ёмюрле бла кеслерине...