Фриц Лейбер - Служба поддержки (русский / казахский)

Русский язык

Дом стоял на пустыре, продуваемый с трёх сторон, и вогнутая стеклянная стена, собранная из мутных шестигранных сот, дышала: под ударами ветра она прогибалась внутрь, а затем медленно выпрямлялась, издавая низкий, протяжный стон.

В овальной спальне залёг сумрак мелового оттенка. Старуха полулежала на груде подушек. Её высохшее тело почти не оставляло вмятин; только в изголовье, где затылок касался ткани, темнело сальное пятно — след волос, которых давно не было, и кожного жира. Парик платинового оттенка сполз набок, открыв полоску кожи. Запах несвежего белья — смесь старой ткани, нагретого шёлка и сладковато-затхлого духа непроветренных комнат — она давно не замечала.

Шёлковая бесшовная сорочка обтягивала плечи и рёбра ; у левой ключицы желтело пятно застарелого пота. В правой руке покоилась гладкая серая трубка. Узловатые пальцы держали её без нажима, но цепко. На низком столике стоял пузырёк «Кардинала» — нетронутый, с восковой печатью; рядом лежала перламутровая пуговица без пары, происхождение которой старуха не помнила, хотя годами перекладывала её с места на место, не решаясь выбросить.

Трубка ожила тоновым щелчком, и молодой голос, пробиваясь сквозь помехи грозы, произнёс первые слова с чрезмерно выверенной ровностью:
— Мадам, ваша карта передо мной. Сердце. Опишите боль.
— Уже описывала. Давит грудь, отдаёт в челюсть, левая рука немеет до локтя. «Кардинал» пуст. Врач вне доступа — молнии снесли ретранслятор. Что ты намерена делать?
— Ваш аппарат «Делани‑8» с молекулярным приёмником — откройте защёлку на правой грани.
— Таблетка из воздуха? Электрическое снадобье? Уволь.

Голос, назвавшийся Дорис, выдержал паузу, в которой помехи сложились в подобие сдерживаемого вдоха:
— По линии идёт только цифровая матрица. Приёмник восстанавливает молекулярную структуру Проведите ногтем по шву под регулятором громкости.

Старуха повела плечом, прошуршал шёлк. Она не торопилась. Её внимание занимало другое: как под слоем профессиональной безупречности у Дорис начинает проступать та особая тщательность, которой люди окружают себя, веря будто выверенность интонации способна удержать чью-то жизнь. И почти сразу, без предупреждения, поднялись несвязные воспоминания — стаканчик больничного кофе, белый, с коричневой каёмкой; мокрый снег, летящий в переплёт окна на лестничной клетке; облупившаяся краска на подоконнике, которую она ковыряла ногтем, прежде чем нажать кнопку лифта; и — самое острое — не лицо Лики, не её голос, а запах хлорки, смешанный с запахом разогретой лазаньи из больничного буфета. Лика принесла эту лазанью ей, когда она лежала с приступом и врала, что ей лучше. Старуха сморгнула, и обрывки воспоминаний растворились.

Но теперь она не отогнала воспоминание до конца. Впервые за годы она позволила себе увидеть ту палату целиком: запах хлорки, поверх — въевшийся дух подгоревшего сыра; капельница; Лика на краю постели в мятом халате, её худые пальцы теребят край простыни, на среднем — след йода. Лика говорит — что именно, старуха так и не вспомнила, и это забвение было самым страшным, потому что она не запомнила слов. Она помнила только движение губ — бледных, потрескавшихся, — и то, как Лика вдруг умолкла на полуслове, поймав её отсутствующий взгляд. Тогда-то она и вышла. Старуха не окликнула её. Через минуту встала, поплелась к автомату, купила кофе — горький, с металлической кислинкой, — и, стоя у окна на лестнице, увидела в стекле отражение Лики, которая вернулась и теперь стояла в дверях палаты, глядя на пустую постель. И старуха — тогда ещё просто женщина сорока двух лет — не вышла из своего укрытия. Она дождалась, пока Лика уйдёт, и только потом вернулась в палату с остывшим кофе, убеждая себя, что всё правильно.

— Я держу гладкий брусок. Никакой защёлки. Ты утверждаешь, что я лгу?
Дорис, судя по звуку, отодвинула что-то пластмассовое (треснуло), и её голос приобрёл отрывистость:
— Я вывожу схему. Защёлка утоплена, микроскопическая. Надавите ногтем.
— Ах, вот она. — Старуха провела пальцем с нарочитой медленностью. — Но не открывается. Пальцы ослабли. Слишком поздно. О-о-ох… грудь… — Этот стон она исторгла, чтобы растянуть мгновение чужой вовлечённости, и тут же почувствовала, что переигрывает, и от этого стало почти стыдно, но не настолько, чтобы остановиться.

Дорис задышала чаще, придвинулась к микрофону, задев кружку (керамический звук, камешек по ободу):
— Надавите сильнее. Таблетка уже в чаше. Код ждёт подтверждения. Пожалуйста. — Это последнее слово у неё вырвалось в нарушение протокола.
— Ты так стараешься. — Голос старухи потёк. — Тебе платят премию? Или ты упиваешься чувством незаменимости?
— Мне не платят. Я пытаюсь сохранить вам жизнь.
— Верю. — Почти незаметная улыбка, кривая, недобрая. — И всё-таки ты говоришь так, словно каждое твоё слово обязано искупить чью-то смерть. — Помолчала. — Я знаю этот голос.

В трубке повисла тишина, в которой стали слышны не только помехи, но и низкий гул маршрутизаторов, и где-то далеко, за стеной Дорис, приглушённый мужской смех и звон посуды. Затем Дорис, голос которой утратил гладкость интонации, произнесла:
— Вы не можете этого знать. Вас там не было.
— Не была. — В тоне старухи впервые не было ни насмешки, ни игры. — Но я была в другом месте, очень похожем. Я тоже однажды ушла. — Она оборвала себя и спросила почти по-детски: — Сколько тебе было?
— Одиннадцать. — Слово выпало, как камешек. — Я потом вернулась и поправила простыню. Хотя это ничего не меняло. Только простыня была холодная уже. А вы?

Старуха не ответила сразу. Она смотрела на свои пальцы, на суставы, похожие на сухие узлы лозы, и видела не их — она видела лестницу, и стаканчик кофе, и двери лифта, закрывающиеся перед её лицом.
— Мне было сорок два. Купила кофе и ушла. Помню вкус — горький, с металлической кислинкой. И видела, как она стоит в дверях палаты. В отражении. Я стояла на лестнице, а она — в проёме. Между нами было метров пять и сорок лет. Я не обернулась. — Голос дрогнул от усилия вытолкнуть слова: — Я ждала, пока она уйдёт. Чтобы вернуться. Чтобы она не увидела, что я пряталась.

Дорис на том конце издала сдавленный, гортанный звук и заговорила быстро, захлёбываясь:
— У меня кружка со сколом. Треугольный, на верхней кромке. Если повернуть неправильно, царапает губу. Когда вызовов много и я забываю повернуть, кровь идёт. И я помню, что я живая. — Она перевела дыхание и добавила, почти грубо, почти сердито: — Я не ИИ. И у меня тоже есть тот, кого я не… — Фраза оборвалась. В трубке раздался резкий щелчок, и на дисплее замерцало: «Вызов завершён оператором».

Старуха уставилась на экран. Тишина, которую она так часто навязывала другим, впервые ополчилась против неё. Тёплая только что трубка остывала в ладони. Она прижала её к уху, услышала собственное дыхание, усиленное мёртвым динамиком, и этот звук показался ей голосом незнакомца. Она хотела набрать снова — пальцы нашарили кнопку, задержались, — но не нажала. Слова не складывались.

Она не разозлилась. Скорее почувствовала, как внутри что-то медленно, болезненно распрямляется. Капли за окном догоняли друг друга по стеклу, сливались и срывались вниз. Превозмогая боль, она нашарила на корпусе защёлку. Ноготь скользнул, крышка подалась с тихим, почти живым вздохом. Приёмник загудел, и в ладонь выпал крошечный тёплый цилиндрик. Она долго разглядывала его в бледном, разбавленном зарницей свете, потом положила на столик рядом с «Кардиналом» и дурацкой пуговицей.

Ни одну таблетку она не приняла. Но и не выбросила. Их соседство — старого пузырька, нелепой безделицы и новой таблетки — показалось ей не насмешкой, а уликой: два лекарства, до которых она не дотянулась, и между ними — свидетель её цепкой привязанности к вещам, не стоящим хранения. Она взяла пуговицу двумя пальцами, повертела, пытаясь вспомнить, от какого платья та оторвалась, и не смогла. Положила обратно. Ладонь ещё хранила форму трубки.

Гроза смещалась к востоку, небо над холмом начало расступаться, открывая полосу тусклой перламутровой белизны. Старуха осознала, что впервые за многие годы не заслоняется от тишины. Но тишина не была мирной. Она давила. В ней продолжали звучать и стук капель, и кисловатый привкус кофе, и необратимость сорока двух лет, и звенящая правота девушки, которая хотя бы вернулась поправить простыню. А она — она не вернулась даже за этим. Застарелая ложь лежала в груди отдельным, остывшим, нерастворимым осадком.

Она понимала, что завтра снова возьмёт трубку. Механизм одиночества был не сломан, лишь слегка сбит. Но сейчас, в этом промежутке, она не лгала себе и не лгала той, кого уже не было на линии. И всё же где-то на дне шевелилось новое ощущение: она не исправит ничего, но сейчас, под шум затихающей грозы, она наконец позволила себе хотя бы оглянуться. Ясность была холодной и не обещала ничего, кроме самого знания. Старуха приняла это со скупым, почти скучающим согласием. И под этим согласием, глубже, шевельнулось иное, чего она не ожидала: досада на то, что ясность пришла слишком поздно, чтобы стать поступком.

Старуха вдруг взяла пуговицу и резко, почти судорожно, швырнула её в темноту. Перламутровый кружок ударился о стеклянную соту с тихим звоном и упал на пол. Она напрягла слух, но грозовой рокот поглотил звук падения. Внутри стало горячо от стыда и глупого, детского страха, что она потеряла вещь навсегда. Проклиная собственную слабость, старуха спустила ноги с постели. Холод пола обжёг ступни. Нагнувшись, шаря в сумраке, она нашла пуговицу у ножки столика, подняла, сжала в кулаке. Вернулась на подушки, тяжело дыша. Разжала ладонь: пуговица была мокрая от пота, с прилипшей пылинкой. И она поняла, что только что повторила всю свою жизнь в миниатюре: выбросить, испугаться, вернуться за пустотой. Ясность эта не принесла ни прощения, ни надежды — только точное знание того, что завтра она снова положит пуговицу на столик и будет перекладывать её ещё много лет. И если Дорис позвонит снова, она ответит ей с той же лживой усмешкой, потому что иначе не умеет. И от этого знания — не горького, а абсолютно нейтрального — ей стало спокойно.

За окном капли стучали реже. Зарницы ушли за холм. Старуха закрыла глаза и увидела скол керамической кружки, с которого срывается капля крови, падая в невидимую пустоту. Этот образ принадлежал не ей, но впервые она приняла чужое как своё, не для утешения, а для точного веса.

Она представляла себе, как где-то в другом городе, в комнате с неплотно задёрнутой шторой и запахом остывшего чая, Дорис сидит, уткнувшись лбом в ладонь. Кружка стоит перед ней. Она проводит пальцем по сколу, не нажимая, и тихо, без слёз, говорит в пустоту: «Я тоже не обернулась. Я просто поправила простыню. А надо было закричать». Ей никто не отвечает, и она не будет перезванивать.

Казахский язык

Сопақша жатын бөлмеде, ең алғашқы бұтақтанған найзағайдан әлдеқайда бұрын, ымырт орнықты — көкшіл емес, күлгін емес, тасталған тас кеніштерінің қабырғаларын басқан әк тәрізді рең; түс кезінде саңылаудан бұлтпен сұйылтылған сәуле сыздықтап еніп, еденнің ағаш талшықтарын ақшыл қылқаламмен сызып өткен, бірақ қазір ол да сөнген, тек төбедегі бір ақ жолақ әлі демін тартып үлгермегендей жылтырайды. Үй жалаңаш жотаның төбесінде, үш жағынан жел соғатын тұста тұрды, әрі иілген әйнек қабырға өзінің жеке тіршілігін кешті: желдің өткір екпінімен ол ішке қарай хрусталь сыңғырымен майысты, сосын ақырын кері серпіліп, төмен, созылған дыбыс шығарды — тура бұғана астынан шыққан ыңыранға ұқсайтын, ауызды ашпай шығарылған. Бұл дыбыста қауіп жоқ еді — қабырғалардың үйреншікті қозғалысы, кәрі буындардың күрсінуі тәрізді. Алайда әрбір серпілісте әйнек бөлменің ішкі кеңістігін сәл өзгертіп, заттардың орнын жылжытпай, бірақ олардың көлеңкелерін бір сантиметрге ығыстырып тұрды; және осы ығысудан бөлме ішінде үнсіз бір үрей жорғалады — ешкім байқамайтын, бірақ тәнмен сезілетін үрей. Бөлме өзінің ішіндегі әйелді емес, әйел бөлменің ішіндегі қозғалысты күтіп жатқандай.

Кемпір жастықтар үйіндісінде шала жатты — мамық, сарғайған батист, ондаған жылдар бойы жиналған тыныстың қабаттары. Оның кеуіп-семген денесі матада із қалдырмайтындай жеңіл; тек бас жақта, желкесі матаға тиген тұста, майлы дақ қарайып тұрды — терінің майы емес, шаштың майы емес, уақыттың өзінің қалдығы, бірақ уақыттың емес, үнемі кейінге қалдырылған қозғалыстардың шегіндісі. Платина реңді паригі қисайып, бор түстес тері жолағын ашты; бұл ығысуда ұқыпсыздық емес, денеге деген ескі бейжайлық білінді — дене затқа айналған, ал заттарға күтім жасалмайды, олар жай ғана орнында тұрады, бірақ осы тұрудың өзінде бір қарсылықсыз мойындау бар: ол денені айнадан бұрын-ақ тастап кеткен. Одан иіс шықты — ескі мата, қызған жібек және жылдар бойы терезе ашылмаған бөлмелерге тән сол бір тұншыққан иіс. Ол бұл иісті баяғыда-ақ байқамайтын болған, бірақ бүгін, найзағай алдындағы қысым ауаны өзгерткенде, иіс қайта оралды — қышқылдау, ет тәрізді, ескірген жараның астындағы дымқыл дәкедей. Және бұл иіс оған бірдеңені есіне салды — не екенін анықтап үлгермей, ой жалт беріп кетті, бірақ бұл жалт беруде бір таныс үрей: аяқталмаған бір нәрсенің лебі.

Жібек көйлек, айран түстес, иық пен қабырғаларды екінші терідей орап тұрды; сол иықта, бұғана тұсында, мата сарғыш тартқан — ешбір кір жуу кетіре алмаған ескі тердің ізі. Кемпір саусағын сол даққа апарды — мата жылы, дене жылы емес, күннің жылуы емес, өзге бір жылу, әлдеқашан сіңіп кеткен безгектің елесі, дененің өз ауруын есінде сақтау тәсілі. Көздері, күңгірт, өзеннің жайылмасындағы жұмыр тас тәрізді мөлдірсіз — су астында түсі өзгерген, бірақ тас емес, түпсіз балдырдың үстінде қалқып тұрған бір түйір шыны, анда-санда ғана қозғалыс өткізетін. Қозғалыс деген — қабақтың тартылуы емес, қарашықтың әлдебір ішкі ырғақпен бірде кеңейіп, бірде жиырылуы; дене емес, уақыт тыныстайтын терезе. Тереңіректе өшпес бір білім бықсыды: ол өзі бір кездері басқа біреу үшін керек болған емес. Бұл білім ащы емес, шаншу емес, тек тырнақ астындағы кепкен қан тәрізді — бар екенін білесің, бірақ жуып тастауға болады, тек жумайсың. Жумау — бұл да бір таңдау, бірақ таңдау емес, жай ғана әлсіздіктің әдетке айналуы.

Оң қолында тұтқа жатты — тегіс, жіксіз, сулы асфальт түстес. Бунақталған саусақтар оны қыспай, бірақ мықтап ұстады; ұстауда әдеттен тыс бір әлсіздік бар еді — затты емес, оның идеясын ұстау, үміттің өзін емес, үміттің болу мүмкіндігін ұстап тұрғандай. Тұтқа қызып кеткен, батареядан емес, ұзақ ұстаудан, және осы жылу оған бір тірі жанның қолын ұстап тұрғандай сезім берді — бірақ ол бұл сезімге сенбеді, себебі тірі жандар көптен бері оның қолын ұстамаған, тек заттар ұстаған: қасық, есік тұтқасы, аурухана төсегінің қоршауы. Аласа үстелде «Кардинал» құтысы тұрды — тиілмеген, балауыз мөрі қатып қалған бал тамшысына ұқсайтын; қасында жартысы жоқ меруерт түйме жатты, оның шығу тегін кемпір есіне түсіре алмады, бірақ жылдар бойы оны бір жерден екінші жерге ауыстырып, тастауға батылы бармады. Кейде ол түймені саусағымен аударып, ойық жағына қарайтын, және сол ойықтан үзілген жіптің микроскопиялық талшықтары әлі шығып тұрғанын көретін — заттың жады, кесілген байланыстың ізі. Бір кездері бұл түймені біреу тігіп, біреу киген, біреу үзген. Үш адам. Бірақ ол ешқайсысын есіне түсіре алмады — тек түйме қалды, кішкентай айғақ, бірақ айғақ емес, заттың өз ішіндегі үнсіз талап: тастама.

Тұтқа тон сигналымен жанданды, бірақ дыбыс бірден емес, найзағайдың бөгеуілдерінен өтіп, алыстан келгендей болды — алдымен ызың, сосын бөгде бір ысқырық, ең соңында дауыс. Жас дауыс, бірақ жастықтың өзінде бір шаршаңқы білім бар, тегіс, дайындалған:
— Мадам, сіздің картаңыз алдымда. Жүрек. Ауруды сипаттаңыз.
— Сипаттағанмын. Кеуде қысады, жаққа береді, сол қол шынтаққа дейін ұйиды. «Кардинал» бос. Дәрігерге қол жетпейді — найзағай ретрансляторды құлатты. Сен не істемекшісің?
— Сіздің «Делани‑8» аппаратыңыз молекулалық қабылдағышпен — оң жақ қырындағы ысырманы ашыңыз.
— Ауадан жасалған таблетка? Қойшы.

Дорис деп аталған дауыс үзіліс жасады — бұл үзілісте кемпір бірдеңені сезді: тыныс алу ырғағының өзгеруін, немесе пернетақта сыртылының әлсіз жаңғырығын, немесе сөз арасына сыналап кірген бір әлсіздік. Сосын:
— Желі бойынша тек сандық матрица жүреді. Қабылдағыш молекуланы қалпына келтіреді. Тыңдау реттегішінің астындағы тігісті тырнақпен жүргізіңіз.

Кемпір иығын қозғады, жібек төгілген құмдай сыбдырлады. Ол асықпады. Оның зейінін басқа нәрсе баурады: Дористің кәсіби мінсіздік қабатының астынан діріл сезіле бастады — адамдар өздерін қоршайтын сол бір ерекше ұқыптылық, шетінен тыс шықпауға тырысқан дауыс. Бұл діріл кемпірге таныс еді — ол өзі де жылдар бойы дәл осылай сөйлеген: мінсіз, тегіс, іші бос, әрі дәл осы бостықтың ішінде ешкімге көрінбейтін бір жарықшақ. Ескертусіз естелік сынықтары көтерілді: аурухана кофесінің стақаншасы, ақ, қоңыр жиекті; басқыш алаңындағы терезе жақтауына ұрған сулы қар; және — ең өткірі — аурухана буфетінен әкелінген қыздырылған лазаньяның иісі араласқан хлор иісі. Бұл жолы ол естелікке қарсыласпады. Ол өзін сол палатаның есігін ашуға мәжбүрледі — ойша.

Ол көрді: қазыналық хлор иісі, үстіне сіңген күйген ірімшік; Лика, мыжылған халатпен төсек шетінде отыр, оның жіңішке саусақтары ақжайманың шетін шұқылайды, ортаншысында — йодтың ізі. Лика сөйлейді — нақты не айтқанын кемпір еш есіне түсіре алмады, себебі ол сол кездің өзінде тыңдамаған. Бірақ енді, ондаған жылдар өткен соң, ол тыңдауға тырысты — және ештеңе естімеді. Өткен үнсіз қалады. Ол тек еріндердің қимылын есте сақтады — бозғылт, жарылған — және Ликаның кенет жарты сөзде үнсіз қалып, оның алыстағы көзқарасын ұстағанын. Сол көзқарас — бағытталған, бірақ талап етпейтін, тек сұрайтын, сұрайтын нәрсесі тіпті сұрақ емес, жай ғана қатысу. Сонда Лика шығып кетті — өкпелеп емес, үмітсіз күйде, бірақ үмітсіздік те емес, әлдебір ауыр түсінік. Кемпір оны тоқтатпады. Бір минуттан кейін тұрды, автоматқа аяңдап барып, кофе сатып алды — ащы, темір татитын — және басқыштағы терезе алдында тұрып, әйнектен Ликаның қайтып келіп, палата есігінде бос төсекке қарап тұрған бейнесін көрді. Ал кемпір — ол кезде әлі қырық екі жастағы әйел — жасырынған жерінен шықпады. Лика кеткенше күтті, содан кейін ғана суыған кофемен палатаға оралды. Ешкімге ештеңе айтпады. Бірақ сол күннен бастап әйнектегі шағылыс оның ішкі көзіне шегеленіп қалды — кез келген терезе, кез келген жылтыр бет Ликаның тұрған жерін қайтарды. Ол ешқашан бұл шағылысқа тіке қарауға батылы бармады, бірақ бүгін, тұтқадағы жас дауысты тыңдап отырып, ол басын бұрды. Іштей болса да.

— Мен тегіс білеуді ұстап тұрмын. Ешқандай ысырма жоқ.
Дорис, дыбыстан байқалғандай, бір пластмасса затты ысырды:
— Мен сұлбаны шығарып жатырмын. Ысырма ішке кірген, микроскопиялық. Тырнақпен басыңыз.
— А, мінекей. — Кемпір саусағын баяу жүргізді. — Бірақ ашылмай тұр. Саусақтар әлсіреген. Тым кеш. О-о-о... кеуде... — Бұл ыңыранды ол бөтеннің қатысу сәтін созу үшін шығарды, бірден асыра ойнағанын сезіп, ұялды, бірақ тоқтатпады. Ұяттың өзі бір түрлі ләззат берді — жылдар бойы ешкімге қатысы жоқ әйелдің біреуді алдауға деген, тіпті осылай ұсақ-түйек алдауға деген құқығы, әрі бұл құқық оның ішінде ұзақ уақыт ұйықтап жатқан баланы оятты.

Әйнек қабырға тағы күрсінді. Бұл дыбыс тұтқаға сіңді — Дорис оны естіді. Естігенін кемпір Дористің тынысының бір секундқа тоқтап қалуынан білді.
— Қаттырақ басыңыз. Таблетка шұңғылшада. Код растауды күтіп тұр. Өтінемін. — Бұл соңғы сөз оның аузынан еріксіз шықты, және кемпір «өтінемін» дегенді операторлар айтпайтынын білетін, бұл сөзде жалақы төленбейтін бір жеке инвестиция бар еді.
— Сен соншама тырысып жатырсың. — Кемпірдің дауысы жұмсарды. — Саған сыйлық төлей ме?
— Маған төлемейді. Мен сіздің өміріңізді сақтап қалуға тырысып жатырмын.
— Сенемін. — Күлімсіреу, білінер-білінбес. — Бірақ сенің әр сөзің біреудің өлімін өтеуге міндетті сияқты сөйлейсің. Әлі болмаған өлімді емес, иығыңда жатқан өлімді.

Тұтқада тыныштық орнады — бес секунд, он. Маршрутизаторлардың төмен гүілі, алыста біреудің күлкісі, сосын әйнек қабырға тағы күрсінді — бұл жолы ұзағырақ, әуенділеу, ішінде бір толқынды баяулату бар. Дыбыс екеуінің арасындағы үнсіздікке сіңіп, оны толтырды. Кемпір осы дыбыстың Дористің құлағында қалай жаңғырғанын елестетті — бөгде, түсініксіз, бірақ әлдебір себеппен маңызды, өйткені дыбыс өзге бөлмеден келген, сол бөлмеде біреу өлген, біреу жасырынған.

Дорис, дауысы тегістігін жоғалта бастаған — тегістік емес, оның астындағы бұзылыс естілді:
— Мен... сіз мұны біле алмайсыз.
— Білмеймін. — Кемпірдің үнінде ойын жоқ еді. — Бірақ мен бір рет кетіп қалдым. Сен сияқты емес. Басқаша. — Үндемеді. — Саған неше жаста еді?
— Неге сұрайсыз?
— Себебі мен қырық екі жаста едім. Ал сен... сенің дауысың жас. Бірақ жеңіл емес. Жас дауыстар жеңіл болады, ал сенікі... ауыр, ішінде суға батқан құстың қанат сілтеуі бар.

Дорис жауап бермеді. Тек тынысы естілді — жиі, үзік. Сосын дауыс шықты, бірақ алдыңғыдан аласа, тоналдығы өзгерген:
— Он бір. — Үзіліс. — Мен... кейін қайтып келдім. Ақжайманы түзедім. Бірақ ол суып үлгерген еді.
— Кім?
— Әкем. — Сөз үзілді. — Ол ауруханада жатты. Мен кіруге қорықтым. Дәлізде отырдым. Қайтып кіргенімде, ұйықтап жатты. Мен оятпадым. — Тыныс тарылды. — Сол түні...

Үндемеу. Әйнек қабырға бұл жолы үнсіз қалды — ол да тыңдап тұрғандай, бірақ тыңдау емес, өз салмағын екі иыққа бөліп тұрғандай. Кемпір саусақтарына қарады, бірақ оларды көрмеді — басқышты, кофе стақаншасын және бетінен жабылып жатқан лифт есігін көрді. Бірақ бұл бейнелер енді айыптау емес, жай ғана факт еді. Олардың айыптау күші әлсіреген — себебі бұл жерде, сымның арғы басында, тағы бір адам өзінің жеке басқышында тұрды.
— Мен қырық екі жаста едім, — деді ол баяу. — Мен... кофе сатып алдым. Кетіп қалдым. Дәмі әлі есімде — ащы, темір татитын, бірақ темірдің астында басқа бір дәм: кешірімнің жоқтығы. Оның палата есігінде тұрғанын көрдім. Шағылыста. Мен басқышта тұрдым, ол — есік аралығында. Арамызда бес метр. — Дауысы жарықшақ берді, бірақ сынбады. — Мен бұрылмадым.
— Неге?
— Ұяттан. — Бұл сөз ауыр, дөрекі, күтпеген болды. — Мен ауру едім. Әлсіз. Жасырындым. Оның мені көрмеуі үшін. — Тоқтады. Енді сөз іздеудің қажеті жоқ еді; олар өздері келді. — Өзімнің әлсіз екенімді көрмеуі үшін. Ауру адам әлсіз болады. Бірақ мен оған әлсіз болып көрінгім келмеді. Ол маған күштімін деп сенген. Мен бұл сенімді бұзғым келмеді. Сондықтан жасырындым. Қисынсыз. Бірақ солай.

Тұтқада бір дыбыс шықты — дем алу емес, дем шығару емес, екеуінің арасындағы бірдеңе, жұтынған жылау. Сосын Дорис:
— Менің кружкамда сынық бар. Үшбұрышты, жоғарғы жиекте. Дұрыс бұрмасаң, ерінді тіледі. Қан ағады. Сонда мен... есімде сақтаймын. Тірі екенімді. — Тынысын түзеді. — Мен де қолымнан келмеді. Он бір жаста. Әкем. Мен кіруім керек еді. Оятуым керек еді. Бірақ мен... кішкентай едім. Қорықтым. — Үзіліс. — Қорқу деген... ол бойдан үлкен. Бірақ менің қорқуым әкемнің өлімінен де үлкен болып шықты. Немесе... мен солай ойладым. Бәлкім, қорқу мен өлімнің өлшемін салыстыруға болмайтын шығар. Бәлкім, бала миы солай қорғанатын шығар: кінәні үлкейтіп, өлімді кішірейту арқылы. Мен мұны енді ғана... сізбен сөйлесіп отырып түсіндім.

Әйнек қабырға күрсінді — бұл жолы әлсіз, шаршаған, ұйқыға кетер алдындағы соңғы дем тәрізді. Кемпір өзінің кеудесіндегі қысымның босағанын сезді — толық емес, бірақ сәл. Сәл деген — көп нәрсе.
— Менің түймем бар, — деді ол кенет. — Жартысы жоқ меруерт түйме. Қайдан шыққанын білмеймін. Бірақ жылдар бойы сақтаймын. Тастай алмаймын. Бүгін түсіндім — бұл түйме емес, бұл менің қолымнан келмеген барлық нәрсенің орны. Барлық айтылмаған сөз, барлық жасалмаған қимыл, барлық бұрылмаған бас — бәрі осы түймеде. Сондықтан тастай алмаймын. Тастасам — олардың ешқашан болмағанын мойындаймын.

Тыныштық. Ұзақ. Сосын Дористің дауысы, енді мүлдем басқа — жас емес, кәрі емес, жай ғана адам дауысы:
— Менің кружкам... ол да сондай. Мен оны сындыра алмаймын. Бірақ тастай да алмаймын. Ол менің әкеме кірмегенімді, оятпағанымды, қоштаспағанымды... жоқ. Оны емес. Ол менің әлі тірі екенімді білдіреді. Ал тірі болу — бұл ауырсыну деген сөз. Сынған кружка — бұл менің ауырсынуға деген рұқсатым. Өзімді кінәлауға деген рұқсатым. Ал кінәлау — бұл да бір байланыс. Өлген адаммен байланыс.

Сөйлем үзілді. Бірақ бұл жолы қоңырау үзілмеді — ол жай ғана тыныстап тұрды, ашық сым, екі аралдың арасындағы көпір. Кемпір дисплейге қарады: байланыс әлі белсенді еді. Ол тұтқаны екінші құлағына ауыстырды.
— Сенің атың кім? — деп сұрады ол. — Шын атың.
— Дорис. Бұл шын атым. Мен оны өзім таңдадым. Он төрт жасымда.
— Неге Дорис?
— Себебі бұл... ешкімнің аты емес. Ешкімге ұқсамайды. Маған ұнады. — Үзіліс. — Ал сіздің атыңыз?
— Менің атым... — Кемпір тоқтады. Өз атын айту — бұл өзінің бар екенін мойындау. Ол жылдар бойы өзінің барын мойындамаған. — Менің атым Әсия.
— Әсия.
— Иә. Мен... мен бұл атты ұзақ уақыт естімедім.

Тұтқада шорт сырт еткен дыбыс шықты. Дисплейде: «Қоңырауды оператор аяқтады» деп жыпылықтады. Бірақ бұл жолы жыпылықтау асығыс емес, әдейі емес еді — желінің өзі шаршап, байланысты үзгендей. Әлде Дорис әдейі үзді ме — өз атын естігеннен кейін, ары қарай не айтарын білмей. Әлде кемпірдің атын естіп, енді оны картадағы дерек ретінде емес, адам ретінде көріп, қорықты ма. Кемпір ешқайсысын білмеді. Бірақ бұл жолы білмеу ауыр емес еді.

Кемпір экранға тесіле қарады. Қолындағы тұтқа суыды. Ол оны құлағына басты, өлі динамик күшейткен өз тынысын естіді — бейтаныс адамның дауысындай емес, өз дауысындай, бірақ әлдеқайда жас, аурухана басқышында тұрған әйелдің дауысындай. Саусақтар түймені сипалап тауып, кідірді. Қайта қоңырау шалу түймесі бар еді. Ол оны көрді. Бірақ баспады. Бұл жолы баспау — қорқу емес, келісім. Әңгіме аяқталды, және аяқталуы дұрыс болды. Әр әңгіменің өз тынысы бар.

Тыныштық. Ол ашуланбады. Ішінде бірдеңе баяу, ауыр түрде орнына түсті — бірақ бұл жолы механизмнің орнына түсуі емес, судың деңгейінің қалпына келуі тәрізді: көтерілмей, төмендемей, тек өз орнында. Терезе сыртында тамшылар әйнек бойымен бірін-бірі қуалап, төмен сырғыды, әрбір тамшы өз траекториясын таңдап, кейбірі тоқтап, кейбірі жылдамдап, және олардың қозғалысында бір әділеттілік бардай. Ол корпустағы ысырманы тапты. Тырнақ сырғыды, қақпақ сыбырлап ашылды. Қабылдағыш гүілдеді, алақанға кішкентай цилиндрик түсті — жылы. Ол таблетканы саусағымен аударып көрді — беті тегіс, түйіршіксіз, түсі сүттей, бірақ ішінде бір көкшіл тамыр жылтырады. Тірі зат. Дәл осы тамырда Дористің дауысы, Ликаның көзқарасы, әкесінің суыған денесі және қырық екі жастағы әйелдің қолындағы кофе — бәрі бардай. Ол таблетканы ұзақ қарады да, үстелге «Кардинал» мен түйменің қасына қойды.

Үшеуі қатар тұрды: ескі құты — өткеннің үміті, мағынасыз түйме — сақталған жоғалту, жаңа молекула — әлі жасалмаған таңдау. Үш зат, үш бағыт. Ешқайсысы орындалмаған, ешқайсысы жоққа шығарылмаған, және дәл осы аяқталмағандық оларды шынайы етті. Өмірде аяқталған нәрсе аз — көбісі осылай, үстел үстінде қатар тұрып қалады.

Ол түймені екі саусағымен алып, айналдырды. Енді қай көйлектен үзілгенін есіне түсіруге тырыспады — бұл маңызды емес еді. Түйме бар, және оның болуы жеткілікті. Оны түсіндіру қажет емес. Ол түймені қайта салды. Алақан тұтқаның пішінін әлі сақтап тұрды.

Найзағай шығысқа ығысты, жота үстінде аспан ашыла бастап, күңгірт ақтық жолағын көрсетті. Тамшылар сирек соқты. Әйнек қабырға соңғы рет, әлсіз ғана күрсініп, тынышталды — енді ол жай ғана қабырға еді, тірі емес, бірақ өлі де емес. Кемпір кенет, айқын ниетсіз, түймені алып, қараңғылыққа лақтырып жіберді. Меруерт дөңгелек әйнек ұяшыққа сыңғырлап тиіп, еденге түсті. Найзағай гүрілі құлау дыбысын жұтып қойды. Кеудесінде бірдеңе ысыды — ауру емес, ұят және балалық қорқыныш: жоғалтып алдым. Бірақ бұл жолы қорқыныштың астында бір жеңілдік те бар еді — тастауға батыл жеткені үшін. Әрі бұл тастау алдыңғыдан өзгеше еді: ол енді түймені жоғалтқан жоқ, оны босатты.

Ол аяғын төсектен салды. Еден суық. Еңкейіп, ымыртта сипалап, түймені үстел аяғының түбінен тауып алды — шаң басқан, терден су болған, бірақ бүтін. Жұдырығына қысты. Ауыр тыныспен жастықтарға қайтты. Алақанын ашты: түйме ұясында жатты, кішкентай жүрек тәрізді, тоқтап қалған. Бірақ тоқтау — өлім емес, кідіріс.

Ол түймені үстелге апармады. Оны жастықтың астына, басының дәл тұсына қойды — салмағы жоқ, бірақ бар. Осымен ұйықтайтын болды. Ұйықтар алдындағы соңғы ой бейсаналы түрде тұжырымдалды: бұл түн, бәлкім, ол түймені жұтып қойғандай болады — оянғанда ол ішінде, қабырғаларының астында, жүректің дәл қасында жатады, бірақ оны сезбейді. Дәл солай, сезбей-ақ сақтауға болады.

Көзін жұмды. Көргені — Лика емес, Дорис емес, керамика кружканың сынығы. Үшбұрышты ойық. Қан тамшысы үзіліп, бос қуысқа түсіп барады — баяу, май тәрізді, өз бетімен. Бірақ енді бұл бейненің жанында тағы бір бейне тұрды: меруерт түйме, жартысы жоқ, шаң басқан, бірақ жылтырайды. Екеуі бір-біріне жат емес. Екеуі де — біреудің қолынан келмеген нәрсенің ізі.

Басқа қалада, шымылдығы толық тартылмаған бөлмеде, Дорис маңдайын алақанына тіреп отырды. Кружка алдында тұрды — ескі, көгерген жарығы бар, бірақ әлі бүтін. Саусағы сынықтың үстімен жүрді — баспай, тек жанап өтті. Бүгін қан ақпады. Ол мұның неліктен екенін ойлады — бәлкім, бүгін өзінің тірі екенін дәлелдеудің қажеті болмады. Бірақ бұл ойдың өзі де бір тұзақ: тірі екенін дәлелдеудің қажеті жоқ дегеннің өзі де дәлелдеу. Ол кружканы бұрып, сынықтың өткір жиегін бас бармағына басты — ауырсыну жоқ, тек қысым, содан соң босату. Бүгін ауырсынудың өзі басқаша: ол енді жаза емес, жай ғана заттың физикалық сипаты.

Ол дисплейге қарады. Қоңырау журналы: бір аяқталмаған сеанс. Саусағы «өшіру» түймесінің үстінде тұрды — баспады. Бірақ бұл жолы баспаудың себебі өзгерген еді: ол бұл әңгімені сақтағысы келмеді. Ол оны жай ғана өшіргісі келмеді. Айырмашылық осында. Әңгіме енді ауыртпалық емес, жай ғана факт болды. Ал фактілерді өшіру — оларды теріске шығару. Бірақ фактілер де теріске шығаруды қажет етпейді, олар тек болады. Журнал жазбасы сол күйі қалды, дисплейдің шетіндегі кішкентай белгіше әлі жыпылықтап тұрды. Дорис оған қарады да, көзін алмады. Жыпылықтау бірте-бірте тыныс алу ырғағына енді.

Ол кемпірдің — Әсияның — дауысын есіне алды: «Мен бұрылмадым.» Дорис бұл сөздерді өз аузында сынап көрді — іштей емес, еріндері қимылдап, дыбыссыз. Дәл осылай. Дәл осы дәм — ащы, темір татитын, бірақ темірдің астында бір тұздылық, көз жасы тәрізді. Бірақ бұрылмау — бұл мәңгілік үкім емес. Бұл — сол сәттегі шындық. Ал сәт өтті. Ол енді жоқ. Ал енді жоқ болса, оны ұстап тұрудың өзі бір түрлі зорлық.

Дорис кружканы алды. Саусағын жиектің үстімен жүргізді. Сынық орнында тұрды — өткір, дәл бұрынғыдай. Ертең тағы біреу қоңырау шалады. Тағы біреудің картасы экранда жыпылықтайды. Бірақ бұл әңгіме — он бір жастағы қыз бен қырық екі жастағы әйел туралы, суыған кофе мен түзетілген ақжайма, әйнек қабырғаның күрсінуі мен жастық астындағы түйме туралы — бұл әңгіме ешқайда кетпеді. Ол журналда қалды. Ол кружканың сынығында қалды. Ол екі бейтаныс адамның арасындағы сымда, олардың аттарын айтқан сәтте — Әсия, Дорис — пайда болған кішкентай кеңістікте қалды.

Дорис шымылдықты тартты — толық емес, жартысын. Бөлмеге көше шамының сынық сәулесі түсті, және сол сәуледе кружканың көлеңкесі қабырғада үлкейіп, сынықтың орны қара үшбұрыш болып көрінді. Ол осы көлеңкеге қарап отырып, ұйықтап қалды. Ұйқыға кетерде, ол журналды өшіруді ойламады. Бірақ бұрынғыдай саналы түрде сақтауды да ойламады. Ол жай ғана оны ұмытты. Ал ұмыту — бұл да бір шешім.

Түн ортасында жаңбыр қайта басталды, тамшылар терезенің сыртқы жағын соқты, бірақ Дорис оянбады. Әсияның жастық астындағы түйме әлі сол орнында жатты, терінің жылуын бойына сіңіріп, баяу жылыды. Әйнек қабырға үнсізді. Бөлмелер енді бір-біріне ұқсады — екі түрлі қалада, екі түрлі қараңғылықта, бірақ бір тыныспен.

Разбор

Первый абзац

Предложение 1

1. Оригинал (казахский)

Сопақша жатын бөлмеде ымырт орнықты — көкшіл емес, күлгін емес, тасталған тас кеніштерінің қабырғаларын басқан әк тәрізді рең; түс кезінде саңылаудан бұлтпен сұйылтылған сәуле сыздықтап еніп, еденнің ағаш талшықтарын ақшыл қылқаламмен сызып өткен, бірақ қазір ол да сөнген, тек төбедегі бір ақ жолақ әлі демін тартып үлгермегендей жылтырайды.

1. IPA транскрипция
   [sɔpɑqˈʃɑ ʒɑˈtɯn bølmeˈde ɯˈmɯrt ɔrnɯqˈtɯ — køkˈʃɪl eˈmes, kʏlˈgɪn eˈmes, tɑstɑlˈʁɑn tɑs kenɪʃterɪˈnɪŋ qɑbɯrʁɑlɑˈrɯn bɑsˈqɑn æk tæˈrɪzdɪ reŋ; tʏs kezɪnˈde sɑŋɯlɑwˈdɑn bʊltˈpen sʊjɯltɯlˈʁɑn sæwˈle sɯzdɯqtɑp eˈnɪp, edenˈnɪŋ aʁɑʃ tɑlʃɯqtɑˈrɯn aqˈʃɯl qɯlqɑlɑmˈmen sɯˈzɯp øtˈken, bɪˈrɑq qɑˈzɪr ol dɑ søŋˈgen, tek tøbedeˈgɪ bɪr aq ʒoˈlɑq æˈlɪ deˈmɪn tɑrˈtɯp ʏlgerˈmeɡendej ʒɯltɯrɑjˈdɯ.]
2. Подстрочный перевод на русский
   Овальная спальная комната сумерки установились — синеватый не, фиолетовый не, заброшенный каменный копи-их стены-их покрывавшая известь подобный оттенок; полудня время-в щель-из облаком разбавленный луч полоской проникая, пол-а деревянные волокна-их светловатый кисточка-с проводя прошёл, но сейчас он тоже погас, только потолок-на-находящийся одна белая полоса ещё дыхание-своё втянуть не успев-как-будто блестит.
3. Пословный разбор

• Сопақша – прилагательное, «овальный», в контексте «овальная» (характеристика спальни).
• жатын – существительное, «спальня» (здесь в составе «жатын бөлме» – спальная комната).
• бөлмеде – существительное, местный падеж (locative), «в комнате».
• ымырт – существительное, «сумерки».
• орнықты – глагол, прошедшее время 3 л., «установились, упрочились».
• көкшіл – прилагательное, «синеватый».
• емес – отрицательная частица, «не».
• күлгін – прилагательное, «фиолетовый, лиловый».
• тасталған – причастие прошедшего времени от тастау «бросать, оставлять»; «заброшенный, покинутый».
• тас – существительное, «камень»; здесь определение к «кеніштерінің».
• кеніштерінің – существительное, притяжательная форма 3 л. мн.ч. + родительный падеж, «копей, рудников (их)».
• қабырғаларын – существительное, притяж. форма 3 л. мн.ч. + винительный падеж, «их стены».
• басқан – причастие прошедшего времени от басу «давить, покрывать»; «покрывавшая».
• әк – существительное, «известь».
• тәрізді – послелог, «подобный, наподобие».
• рең – существительное, «оттенок, тон».
• түс – существительное, «полдень» (здесь «түс кезінде» – в полуденное время).
• кезінде – существительное в местном падеже, «во время, в момент».
• саңылаудан – существительное, исходный падеж, «из щели».
• бұлтпен – существительное, творительный падеж, «облаком» (разбавленный облаком).
• сұйылтылған – причастие прошедшего времени от сұйылту «разбавлять»; «разбавленный».
• сәуле – существительное, «луч».
• сыздықтап – деепричастие от сыздықтау «просачиваться полоской, сочиться»; «полоской, струйкой».
• еніп – деепричастие от ену «входить, проникать»; «проникая».
• еденнің – существительное, родительный падеж, «пола».
• ағаш – существительное, «дерево, древесина» (здесь определение: деревянные).
• талшықтарын – существительное, притяж. 3 л. мн.ч. + винительный падеж, «волокна его».
• ақшыл – прилагательное, «светловатый, белёсый».
• қылқаламмен – существительное, творительный падеж, «кисточкой».
• сызып – деепричастие от сызу «чертить, проводить линию»; «проводя».
• өткен – причастие прошедшего времени от өту «проходить»; «прошедший» (здесь в составе оборота «сызып өткен» – проведя прошёл, прочертил).
• бірақ – союз, «но».
• қазір – наречие, «сейчас».
• ол – местоимение, «он/она/оно» (здесь «он» – луч).
• да – частица, «тоже, же».
• сөнген – причастие прошедшего времени от сөну «гаснуть»; «погасший».
• тек – частица, «только».
• төбедегі – существительное в местном падеже + аффикс -гі (определительный), «находящийся на потолке».
• бір – числительное, «один, одна».
• ақ – прилагательное, «белый».
• жолақ – существительное, «полоса».
• әлі – наречие, «ещё, всё ещё».
• демін – существительное, притяж. 3 л., винительный падеж, «своё дыхание».
• тартып – деепричастие от тарту «тянуть, втягивать»; «втянув».
• үлгермегендей – отрицательное деепричастие/причастие от үлгеру «успевать» + аффикс -дей «как будто»; «как будто не успев».
• жылтырайды – глагол, настоящее время 3 л., «блестит, сверкает».

Предложение 2

1. Оригинал

Үй жалаңаш жотаның төбесінде, үш жағынан жел соғатын тұста тұрды, әрі иілген әйнек қабырға өзінің жеке тіршілігін кешті: желдің өткір екпінімен ол ішке қарай хрусталь сыңғырымен майысты, сосын ақырын кері серпіліп, төмен, созылған дыбыс шығарды — тура бұғана астынан шыққан ыңыранға ұқсайтын, ауызды ашпай шығарылған.

1. IPA транскрипция
   [ʏj ʒɑlɑˈŋɑʃ ʒotɑˈnɯŋ tøbeˈsɪnde, ʏʃ ʒɑʁɯˈnɑn ʒel soʁɑˈtɯn tʊsˈtɑ tʊrˈdɯ, æˈrɪ iɪlˈɡen æjˈnek qɑbɯrˈʁɑ øzɪˈnɪŋ ʒeˈke tɪrʃɪlɪˈɡɪn keʃˈtɪ: ʒelˈdɪŋ øtˈkɪr ekpɪˈnɪmen ol ɪʃˈke qɑˈrɑj xrʊsˈtɑl sɯŋʁɯˈrɯmen mɑjɯsˈtɯ, sɔˈsɯn aqɯˈrɯn keˈrɪ serpɪˈlɪp, tøˈmen, sɔzɯlˈʁɑn dɯˈbɯs ʃɯʁɑrˈdɯ — tʊˈrɑ bʊʁɑˈnɑ ɑstɯˈnɑn ʃɯqˈqɑn ɯŋɯrɑnˈʁɑ ʊqˈsɑjtɯn, ɑwɯzˈdɯ ɑʃˈpɑj ʃɯʁɑrɯlˈʁɑn.]
2. Подстрочный перевод
   Дом голый хребет-а вершина-его-на, три сторона-с-его ветер дующий место-в стоял, и гнутая стеклянная стена своя отдельная жизнь-её переживала: ветер-а острый порыв-свой-с она внутрь в-сторону хрусталь звон-свой-с изгибалась, потом тихо обратно отпружинив, низкий, протяжный звук издала — прямо ключица из-под вышедший стон-у похожий, рот не открывая издаваемый.
3. Пословный разбор

• Үй – существительное, «дом».
• жалаңаш – прилагательное, «голый, обнажённый».
• жотаның – существительное, родительный падеж, «хребта».
• төбесінде – существительное с притяж. 3 л. + местный падеж, «на его вершине».
• үш – числительное, «три».
• жағынан – существительное, притяж. + исходный падеж, «с его стороны» (үш жағынан – с трёх сторон).
• жел – существительное, «ветер».
• соғатын – причастие настоящего времени от соғу «дуть, бить»; «дующий».
• тұста – существительное, местный падеж, «в месте, в точке».
• тұрды – глагол, прошедшее время 3 л., «стоял».
• әрі – союз, «и, также».
• иілген – причастие прошедшего времени от иілу «гнуться, изгибаться»; «гнутая, изогнутая».
• әйнек – существительное, «стекло»; здесь определение – стеклянная.
• қабырға – существительное, «стена».
• өзінің – местоимение, родительный падеж, «своя, собственная».
• жеке – прилагательное, «личный, отдельный».
• тіршілігін – существительное, притяж. 3 л. + винительный падеж, «её существование, жизнь».
• кешті – глагол, прошедшее время 3 л., от кешу «переживать, испытывать»; «переживала, проживала».
• желдің – существительное, родительный падеж, «ветра».
• өткір – прилагательное, «острый».
• екпінімен – существительное, притяж. 3 л. + творительный падеж, «с его порывом, напором».
• ол – местоимение, «она» (стена).
• ішке – наречие, дательный падеж направления, «внутрь».
• қарай – послелог, «в сторону, к».
• хрусталь – существительное, «хрусталь» (определение: хрустальный).
• сыңғырымен – существительное, притяж. 3 л. + творительный падеж, «своим звоном, перезвоном».
• майысты – глагол, прошедшее время 3 л., от майысу «гнуться, изгибаться (плавно)».
• сосын – наречие/союз, «потом, затем».
• ақырын – наречие, «тихо, медленно».
• кері – наречие, «обратно, назад».
• серпіліп – деепричастие от серпілу «отпружинивать, отскакивать, распрямляться».
• төмен – наречие, «вниз, низкий».
• созылған – причастие прошедшего времени от созылу «растягиваться, быть протяжным»; «протяжный».
• дыбыс – существительное, «звук».
• шығарды – глагол, прошедшее время 3 л., от шығару «издавать, выпускать».
• тура – наречие/частица, «прямо, точно».
• бұғана – существительное, «ключица».
• астынан – существительное с притяж. + исходный падеж, «из-под (её) низа».
• шыққан – причастие прошедшего времени от шығу «выходить»; «вышедший».
• ыңыранға – существительное, дательный падеж, «стону».
• ұқсайтын – причастие настоящего времени от ұқсау «походить, быть похожим»; «похожий».
• ауызды – существительное, винительный падеж, «рот».
• ашпай – отрицательное деепричастие от ашу «открывать»; «не открывая».
• шығарылған – причастие прошедшего времени страдательного залога от шығару «издавать»; «издаваемый, испускаемый».

Предложение 3

1. Оригинал

Бұл дыбыста қауіп жоқ еді — қабырғалардың үйреншікті қозғалысы, кәрі буындардың күрсінуі тәрізді.

1. IPA транскрипция
   [bʊl dɯbɯsˈtɑ qɑwˈɪp ʒoq eˈdɪ — qɑbɯrʁɑlɑrˈdɯŋ ʏjrenʃɪkˈtɪ qozʁɑlɯˈsɯ, kæˈrɪ bʊjɯndɑrˈdɯŋ kʏrsɪnʏˈwɪ tæˈrɪzdɪ.]
2. Подстрочный перевод
   Этот звук-в опасность нет была — стен-ы привычное движение, старые суставы-ых вздох-их подобно.
3. Пословный разбор

• Бұл – указательное местоимение, «этот».
• дыбыста – существительное, местный падеж, «в звуке».
• қауіп – существительное, «опасность».
• жоқ – предикатив, «нет, отсутствует».
• еді – вспомогательный глагол прошедшего времени, «была».
• қабырғалардың – существительное, родительный падеж мн.ч., «стен».
• үйреншікті – прилагательное, «привычный».
• қозғалысы – существительное, притяж. форма 3 л., «их движение».
• кәрі – прилагательное, «старый».
• буындардың – существительное, родительный падеж мн.ч., «суставов».
• күрсінуі – существительное, притяж. 3 л., от күрсіну «вздыхать»; «вздох».
• тәрізді – послелог, «подобно, как, словно».

Предложение 4

1. Оригинал

Алайда әрбір серпілісте әйнек бөлменің ішкі кеңістігін сәл өзгертіп, заттардың орнын жылжытпай, бірақ олардың көлеңкелерін бір сантиметрге ығыстырып тұрды; және осы ығысудан бөлме ішінде үнсіз бір үрей жорғалады — ешкім байқамайтын, бірақ тәнмен сезілетін үрей.

1. IPA транскрипция
   [ɑlɑjˈdɑ ærˈbɪr serpɪlɪsˈte æjˈnek bølmeˈnɪŋ ɪʃˈkɪ keŋɪstɪˈɡɪn sæl øzɡerˈtɪp, zɑttɑrˈdɯŋ orˈnɯn ʒɯlʒɯtˈpɑj, bɪˈrɑq olɑrˈdɯŋ køleŋkelɪrɪnˈ bɪr sɑntɪˈmetrɡe ɯʁɯstɯˈrɯp tʊrˈdɯ; ʒæˈne oˈsɯ ɯʁɯsʊwˈdɑn bølˈme ɪʃɪnˈde ʏnˈsɪz bɪr ʏrˈej ʒorʁɑlɑˈdɯ — eʃˈkɪm bɑjqɑˈmɑjtɯn, bɪˈrɑq tænˈmen sezɪleˈtɪn ʏrˈej.]
2. Подстрочный перевод
   Однако каждый отпружинивание-в стекло комната-ы внутреннее пространство-её чуть изменяя, предметы-ых место-их не сдвигая, но их тени-их один сантиметр-на сдвигая стояло; и это сдвиг-от комната внутри безмолвный некий страх полз — никто не-замечающий, но телом ощущаемый страх.
3. Пословный разбор

• Алайда – союз, «однако».
• әрбір – определительное местоимение, «каждый».
• серпілісте – существительное, местный падеж, «в отпружинивании, распрямлении».
• әйнек – существительное, «стекло».
• бөлменің – существительное, родительный падеж, «комнаты».
• ішкі – прилагательное, «внутренний».
• кеңістігін – существительное, притяж. 3 л. + винительный падеж, «её пространство».
• сәл – наречие, «чуть, немного».
• өзгертіп – деепричастие от өзгерту «изменять».
• заттардың – существительное, родительный падеж мн.ч., «предметов».
• орнын – существительное, притяж. 3 л. + винительный падеж, «их место».
• жылжытпай – отрицательное деепричастие от жылжыту «сдвигать, перемещать».
• бірақ – союз, «но».
• олардың – местоимение, родительный падеж мн.ч., «их».
• көлеңкелерін – существительное, притяж. 3 л. мн.ч. + винительный падеж, «их тени».
• бір – числительное, «один».
• сантиметрге – существительное, дательный падеж, «на сантиметр».
• ығыстырып – деепричастие от ығыстыру «сдвигать, смещать».
• тұрды – глагол, прошедшее время 3 л., «стояло, находилось» (в составе сложного глагола: сдвигая стояло = постоянно смещало).
• және – союз, «и».
• осы – указательное местоимение, «этот, это».
• ығысудан – существительное, исходный падеж, «от сдвига, смещения».
• бөлме – существительное, «комната».
• ішінде – существительное с притяж. + местный падеж, «внутри её».
• үнсіз – прилагательное, «беззвучный, безмолвный».
• бір – неопределённый артикль, «некий, какой-то».
• үрей – существительное, «страх, ужас, трепет».
• жорғалады – глагол, прошедшее время 3 л., «полз, струился» (метафорически).
• ешкім – отрицательное местоимение, «никто».
• байқамайтын – причастие настоящего времени отрицательное от байқау «замечать»; «не замечающий».
• тәнмен – существительное, творительный падеж, «телом».
• сезілетін – причастие настоящего времени страдательного залога от сезілу «ощущаться»; «ощущаемый».

Предложение 5

1. Оригинал

Бөлме өзінің ішіндегі әйелді емес, әйел бөлменің ішіндегі қозғалысты күтіп жатқандай.

1. IPA транскрипция
   [bølˈme øzɪˈnɪŋ ɪʃɪndɪˈɡɪ æjˈeldɪ eˈmes, æˈjel bølmeˈnɪŋ ɪʃɪndɪˈɡɪ qozʁɑlɯsˈtɯ kʏˈtɪp ʒɑtqɑnˈdɑj.]
2. Подстрочный перевод
   Комната своя внутри-находящийся женщина-у не, женщина комната-ы внутри-находящийся движение ожидая лежащая-словно.
3. Пословный разбор

• Бөлме – существительное, «комната».
• өзінің – местоимение, «своя».
• ішіндегі – существительное + притяж. + аффикс -гі, «находящийся внутри неё».
• әйелді – существительное, винительный падеж, «женщину».
• емес – отрицательная частица, «не».
• әйел – существительное, «женщина».
• бөлменің – существительное, родительный падеж, «комнаты».
• қозғалысты – существительное, винительный падеж, «движение».
• күтіп – деепричастие от күту «ждать, ожидать».
• жатқандай – сложная форма: жату «лежать» + причастие -қан + -дай «как будто»; «словно лежит ожидая» (вспомогательный глагол образует длительный аспект: «ожидала»).
• Целое выражение «күтіп жатқандай» – «как будто ожидая, словно пребывая в ожидании».

Второй абзац

Предложение 1

1. Оригинал

Кемпір жастықтар үйіндісінде шала жатты — мамық, сарғайған батист, ондаған жылдар бойы жиналған тыныстың қабаттары.

1. IPA транскрипция
   [kʲemˈpɪr ʒɑstɯqˈtɑr ʏjɪndɪˈsɪnde ʃɑˈlɑ ʒɑtˈtɯ — mɑmɯq, sɑrʁɑjˈʁɑn bɑˈtɪjst, ondɑˈʁɑn ʒɯlˈdɑr boˈjɯ ʒɯjnɑlˈʁɑn tɯnɯsˈtɯŋ qɑbɑttɑˈrɯ.]
2. Подстрочный перевод
   Старуха подушки куча-их-в полу лежала — пух, пожелтевший батист, десятки годы течение собравшийся дыхания слои-его.
3. Пословный разбор

• Кемпір – существительное, «старуха».
• жастықтар – существительное, мн.ч., «подушки».
• үйіндісінде – существительное, притяж. 3 л. + местный падеж, «в их куче, в ворохе».
• шала – наречие, «полу-, наполовину»; здесь «шала жатты» – «полулежала».
• жатты – глагол, прошедшее время 3 л., от жату «лежать».
• мамық – существительное, «пух, перо».
• сарғайған – причастие прошедшего времени от сарғаю «желтеть»; «пожелтевший».
• батист – существительное, «батист» (ткань).
• ондаған – числительное/прилагательное, «десятки, несколько десятков».
• жылдар – существительное, мн.ч., «годы».
• бойы – послелог, «в течение, на протяжении».
• жиналған – причастие прошедшего времени от жиналу «собираться, накапливаться».
• тыныстың – существительное, родительный падеж, «дыхания».
• қабаттары – существительное, мн.ч. притяж. 3 л., «слои его».

Предложение 2

1. Оригинал

Оның кеуіп-семген денесі матада із қалдырмайтындай жеңіл; тек бас жақта, желкесі матаға тиген тұста, майлы дақ қарайып тұрды — терінің майы емес, шаштың майы емес, уақыттың өзінің қалдығы, бірақ уақыттың емес, үнемі кейінге қалдырылған қозғалыстардың шегіндісі.

1. IPA транскрипция
   [oˈnɯŋ kewɪp-semˈɡen deˈnesɪ mɑtɑˈdɑ ɪz qɑldɯrˈmɑjtɯndɑj ʒeˈŋɪl; tek bɑs ʒɑqˈtɑ, ʒelkeˈsɪ mɑtɑˈʁɑ tɪjˈɡen tʊsˈtɑ, mɑjˈlɯ dɑq qɑrɑjˈɯp tʊrˈdɯ — terɪˈnɪŋ mɑˈjɯ eˈmes, ʃɑʃˈtɯŋ mɑˈjɯ eˈmes, wɑqɯtˈtɯŋ øzɪˈnɪŋ qɑldɯˈʁɯ, bɪˈrɑq wɑqɯtˈtɯŋ eˈmes, ʏneˈmɪ kejɪnˈɡe qɑldɯrɯlˈʁɑn qozʁɑlɯstɑrˈdɯŋ ʃeɡɪnˈdɪsɪ.]
2. Подстрочный перевод
   Её иссохшее-увядшее тело-её ткань-в след не-оставляющее-как-будто лёгкое; только голова сторона-в, затылок-её ткань-к коснувшееся место-в, жирное пятно чернея стояло — кожи-ы жир не, волос-ы жир не, время-и само-го остаток, но время-и не, постоянно назад отложенный движений-ых осадок-их.
3. Пословный разбор

• Оның – местоимение, родительный падеж, «её».
• кеуіп-семген – сложное причастие: кебу «сохнуть, иссыхать» + сему «увядать, чахнуть»; «иссохшее-увядшее».
• денесі – существительное, притяж. 3 л., «её тело».
• матада – существительное, местный падеж, «в ткани, на ткани».
• із – существительное, «след».
• қалдырмайтындай – глагол қалдырмау «не оставлять» + аффикс -тындай «как будто не оставляющее»; «словно не оставляющее следа».
• жеңіл – прилагательное, «лёгкое».
• тек – частица, «только».
• бас – существительное, «голова».
• жақта – существительное, местный падеж, «в стороне, в районе».
• желкесі – существительное, притяж. 3 л., «её затылок».
• матаға – существительное, дательный падеж, «к ткани».
• тиген – причастие прошедшего времени от тию «касаться»; «коснувшееся».
• тұста – существительное, местный падеж, «в месте, в точке».
• майлы – прилагательное, «жирный, маслянистый».
• дақ – существительное, «пятно».
• қарайып – деепричастие от қараю «чернеть»; «чернея».
• тұрды – глагол, прошедшее время, «стояло, находилось» (вспомогательный).
• терінің – существительное, родительный падеж, «кожи».
• майы – существительное, притяж. 3 л., «её жир, сало».
• емес – отрицательная частица, «не».
• шаштың – существительное, родительный падеж, «волос».
• уақыттың – существительное, родительный падеж, «времени».
• өзінің – местоимение, «самого».
• қалдығы – существительное, притяж. 3 л., «его остаток».
• бірақ – союз, «но».
• үнемі – наречие, «постоянно, всегда».
• кейінге – наречие, дательный падеж направления, «назад, на потом».
• қалдырылған – причастие прошедшего времени страдательного залога от қалдыру «оставлять, откладывать»; «отложенный».
• қозғалыстардың – существительное, родительный падеж мн.ч., «движений».
• шегіндісі – существительное, притяж. 3 л., «их осадок, выпадение, остаток».

Предложение 3

1. Оригинал

Платина реңді паригі қисайып, бор түстес тері жолағын ашты; бұл ығысуда ұқыпсыздық емес, денеге деген ескі бейжайлық білінді — дене затқа айналған, ал заттарға күтім жасалмайды, олар жай ғана орнында тұрады, бірақ осы тұрудың өзінде бір қарсылықсыз мойындау бар: ол денені айнадан бұрын-ақ тастап кеткен.

1. IPA транскрипция
   [plɑˈtɪjnɑ reŋˈdɪ pɑrɪˈɡɪ qɯsɑjˈɯp, bor tʏsˈtes teˈrɪ ʒolɑˈʁɯn ɑʃˈtɯ; bʊl ɯʁɯsʊwˈdɑ ʊqɯpsɯzˈdɯq eˈmes, deˈneɡe deˈɡen esˈkɪ bejʒɑjˈlɯq bɪlɪnˈdɪ — deˈne zɑtˈqɑ ɑjnɑlˈʁɑn, ɑl zɑttɑrˈʁɑ kʏˈtɪm ʒɑsɑlmɑjˈdɯ, oˈlɑr ʒɑj ʁɑˈnɑ ornɯnˈdɑ tʊrɑˈdɯ, bɪˈrɑq oˈsɯ tʊrʊwˈdɯŋ øzɪnˈde bɪr qɑrsɯlɯqˈsɯz mojɯndɑwˈ bɑr: ol deˈnenɪ ɑjnɑˈdɑn bʊrɯn-ˈɑq tɑstɑp ketˈken.]
2. Подстрочный перевод
   Платина оттенка-имеющий парик-её перекосившись, мел цвет-подобный кожа полоску-её открыл; этот сдвиг-в небрежность не, тело-к направленное старое безразличие проявилось — тело предмет-в превратилось, а предметы-к уход не делается, они просто только место-своё-в стоят, но это стояние-ы само-в одно без-сопротивления признание есть: она тело зеркало-от раньше-уж бросив ушла.
3. Пословный разбор

• Платина – существительное, «платина» (металл); здесь цвет.
• реңді – прилагательное, «имеющий оттенок, цвет».
• паригі – существительное, притяж. 3 л., «её парик».
• қисайып – деепричастие от қисаю «кривиться, перекашиваться».
• бор – существительное, «мел».
• түстес – прилагательное, «подобный цветом, цвета …».
• тері – существительное, «кожа».
• жолағын – существительное, притяж. 3 л. + винительный падеж, «её полоску».
• ашты – глагол, прошедшее время 3 л., «открыл».
• бұл – местоимение, «этот».
• ығысуда – существительное, местный падеж, «в сдвиге, смещении».
• ұқыпсыздық – существительное, «небрежность, неаккуратность».
• емес – отрицание «не».
• денеге – существительное, дательный падеж, «к телу».
• деген – причастие прошедшего времени от деу «говорить, называть»; здесь в функции «направленное, относящееся к».
• ескі – прилагательное, «старый».
• бейжайлық – существительное, «безразличие, равнодушие».
• білінді – глагол, прошедшее время 3 л., «проявилось, дало о себе знать».
• дене – существительное, «тело».
• затқа – существительное, дательный падеж, «в предмет, в вещь».
• айналған – причастие прошедшего времени от айналу «превращаться»; «превратилось».
• ал – союз, «а».
• заттарға – существительное, дательный падеж мн.ч., «предметам».
• күтім – существительное, «уход, забота».
• жасалмайды – глагол, настоящее время страдательный залог, «не делается, не осуществляется».
• олар – местоимение, «они».
• жай – наречие, «просто».
• ғана – частица, «только, лишь».
• орнында – существительное, притяж. + местный падеж, «на своём месте».
• тұрады – глагол, настоящее время 3 л., «стоят».
• бірақ – союз, «но».
• осы – местоимение, «это».
• тұрудың – существительное, родительный падеж, «стояния, пребывания».
• өзінде – местоимение, местный падеж, «в самом».
• бір – числительное, «одно, некое».
• қарсылықсыз – прилагательное, «без сопротивления, безропотный».
• мойындау – существительное, «признание».
• бар – предикатив, «есть, имеется».
• ол – местоимение, «она».
• денені – существительное, винительный падеж, «тело».
• айнадан – существительное, исходный падеж, «от зеркала, раньше зеркала».
• бұрын-ақ – наречие, «ещё раньше, уже».
• тастап – деепричастие от тастау «бросать, покидать»; «бросив».
• кеткен – причастие прошедшего времени от кету «уходить»; в составе «тастап кеткен» – «бросила, покинула» (с оттенком завершённости и удаления).

Предложение 4

1. Оригинал

Одан иіс шықты — ескі мата, қызған жібек және жылдар бойы терезе ашылмаған бөлмелерге тән сол бір тұншыққан иіс.

1. IPA транскрипция
   [oˈdɑn ɪjɪs ʃɯqˈtɯ — esˈkɪ mɑˈtɑ, qɯzˈʁɑn ʒɪˈbek ʒæˈne ʒɯlˈdɑr boˈjɯ teˈreze ɑʃɯlmɑˈʁɑn bølmeleɾˈɡe tæn sol bɪr tʊnʃɯqˈqɑn ɪjɪs.]
2. Подстрочный перевод
   От-неё запах вышел — старая ткань, нагретый шёлк и годы течение окно не-открывавшийся комната-ам свойственный тот самый некий удушливый запах.
3. Пословный разбор

• Одан – местоимение, исходный падеж, «от неё».
• иіс – существительное, «запах».
• шықты – глагол, прошедшее время 3 л., «вышел».
• ескі – прилагательное, «старый».
• мата – существительное, «ткань».
• қызған – причастие прошедшего времени от қызу «нагреваться»; «нагретый».
• жібек – существительное, «шёлк».
• және – союз, «и».
• жылдар – существительное, мн.ч., «годы».
• бойы – послелог, «в течение».
• терезе – существительное, «окно».
• ашылмаған – причастие прошедшего времени отрицательное от ашылу «открываться»; «не открывавшееся».
• бөлмелерге – существительное, дательный падеж мн.ч., «комнатам».
• тән – прилагательное/послелог, «свойственный, присущий».
• сол – местоимение, «тот самый».
• бір – неопределённый артикль, «некий, один».
• тұншыққан – причастие прошедшего времени от тұншығу «задыхаться, быть спёртым»; «удушливый, спёртый».

Предложение 5

1. Оригинал

Ол бұл иісті баяғыда-ақ байқамайтын болған, бірақ бүгін, найзағай алдындағы қысым ауаны өзгерткенде, иіс қайта оралды — қышқылдау, ет тәрізді, ескірген жараның астындағы дымқыл дәкедей.

1. IPA транскрипция
   [ol bʊl ɪjɪsˈtɪ bɑjɑʁɯˈdɑ-ɑq bɑjqɑˈmɑjtɯn bolˈʁɑn, bɪˈrɑq bʏˈɡɪn, nɑjzɑʁɑj ɑldɯnˈdɑʁɯ qɯˈsɯm ɑwɑˈnɯ øzɡeɾtˈkende, ɪjɪs qɑjˈtɑ orɑlˈdɯ — qɯʃqɯlˈdɑw, et tæˈrɪzdɪ, eskɪrˈɡen ʒɑrɑˈnɯŋ ɑstɯnˈdɑʁɯ dɯmˈqɯl dækeˈdej.]
2. Подстрочный перевод
   Она этот запах-∅ давным-давно-уж не-замечающей стала, но сегодня, молния перед-находящийся давление воздух-∅ изменил-когда, запах снова вернулся — кисловатый, мясо подобный, застарелый рана-ы под-находящийся влажный марля-как.
3. Пословный разбор

• Ол – местоимение, «она».
• бұл – местоимение, «этот».
• иісті – существительное, винительный падеж, «запах».
• баяғыда-ақ – наречие, «давным-давно уже».
• байқамайтын – причастие настоящего времени отрицательное от байқау «замечать»; «не замечающая».
• болған – вспомогательный глагол прошедшего времени, «стала, была».
• бірақ – союз, «но».
• бүгін – наречие, «сегодня».
• найзағай – существительное, «молния».
• алдындағы – существительное с притяж. + -ғы, «находящийся перед, предшествующий».
• қысым – существительное, «давление».
• ауаны – существительное, винительный падеж, «воздух».
• өзгерткенде – глагольная форма: өзгерту «изменять» + -кен + -де, «когда изменило».
• иіс – существительное, «запах».
• қайта – наречие, «снова».
• оралды – глагол, прошедшее время 3 л., «вернулся».
• қышқылдау – прилагательное, «кисловатый».
• ет – существительное, «мясо».
• тәрізді – послелог, «подобный, как».
• ескірген – причастие прошедшего времени от ескіру «стареть, делаться ветхим»; «застарелый».
• жараның – существительное, родительный падеж, «раны».
• астындағы – существительное + притяж. + -ғы, «находящийся под ней».
• дымқыл – прилагательное, «влажный, сырой».
• дәкедей – существительное, «марля» + аффикс -дей «как, словно марля».

Предложение 6

1. Оригинал

Және бұл иіс оған бірдеңені есіне салды — не екенін анықтап үлгермей, ой жалт беріп кетті, бірақ бұл жалт беруде бір таныс үрей: аяқталмаған бір нәрсенің лебі.

1. IPA транскрипция
   [ʒæˈne bʊl ɪjɪs oˈʁɑn bɪrdeŋeˈnɪ eˈsɪne sɑlˈdɯ — ne eˈkenɪn ɑnɯqˈtɑp ʏlɡerˈmej, oj ʒɑlt beˈrɪp ketˈtɪ, bɪˈrɑq bʊl ʒɑlt beɾɪwˈde bɪr tɑˈnɯs ʏrˈej: ɑjɑqtɑlmɑˈʁɑn bɪr næɾseˈnɪŋ leˈbɪ.]
2. Подстрочный перевод
   И этот запах ей нечто-∅ память-её-в положил — что есть-∅ определить не успев, мысль резко дёрнувшись ушла, но это дёргание-в одно знакомый страх: незаконченный некий вещь-и дуновение-его.
3. Пословный разбор

• Және – союз, «и».
• бұл – местоимение, «этот».
• иіс – существительное, «запах».
• оған – местоимение, дательный падеж, «ей».
• бірдеңені – неопределённое местоимение, винительный падеж, «нечто, что-то».
• есіне – существительное, притяж. 3 л. + дательный падеж, «в её память».
• салды – глагол, прошедшее время 3 л., от салу «класть, вкладывать»; фразеологизм есіне салды – «напомнил».
• не – вопросительное местоимение, «что».
• екенін – форма от е «быть» + -кен + винительный падеж, «что это такое».
• анықтап – деепричастие от анықтау «определять, выяснять».
• үлгермей – отрицательное деепричастие от үлгеру «успеть»; «не успев».
• ой – существительное, «мысль».
• жалт беріп – фразеологизм жалт беру «резко ускользнуть, уйти в сторону»; «дёрнувшись, улизнув».
• кетті – глагол, прошедшее время 3 л., «ушла».
• бірақ – союз, «но».
• бұл – местоимение, «это».
• жалт беруде – существительное-изафет, местный падеж, «в этом ускользании».
• бір – неопределённый артикль, «некий».
• таныс – прилагательное, «знакомый».
• үрей – существительное, «страх».
• аяқталмаған – причастие прошедшего времени отрицательное от аяқталу «заканчиваться»; «незаконченный».
• бір – «некий».
• нәрсенің – существительное, родительный падеж, «вещи, предмета».
• лебі – существительное, притяж. 3 л., «его дуновение, дыхание, аромат» (здесь в переносном смысле «отзвук, признак»).

Предложение 7

1. Оригинал

Жібек көйлек, айран түстес, иық пен қабырғаларды екінші терідей орап тұрды; сол иықта, бұғана тұсында, мата сарғыш тартқан — ешбір кір жуу кетіре алмаған ескі тердің ізі.

1. IPA транскрипция
   [ʒɪˈbek køjˈlek, ɑjˈrɑn tʏsˈtes, ɪjɯq pen qɑbɯrʁɑlɑrˈdɯ eˈkɪnʃɪ teɾɪˈdej oˈrɑp tʊrˈdɯ; sol ɪjɯqˈtɑ, bʊʁɑˈnɑ tʊsɯnˈdɑ, mɑˈtɑ sɑrˈʁɯʃ tɑrtˈqɑn — eʃˈbɪr kɪr ʒʊˈwʊ keˈtɪre ɑlmɑˈʁɑn esˈkɪ terˈdɪŋ ɪˈzɪ.]
2. Подстрочный перевод
   Шёлковое платье, айран цвет-подобный, плечо и рёбра-∅ вторая кожа-как обматывая стояло; то плечо-на, ключица место-её-в, ткань желтоватый оттенок приобрела — никакой грязь мытьё убрать не-смог старый пот-а след-его.
3. Пословный разбор

• Жібек – существительное, «шёлк» (определение: шёлковое).
• көйлек – существительное, «платье».
• айран – существительное, «айран» (кисломолочный напиток); здесь цвет «айрановый, светло-кремовый».
• түстес – прилагательное, «подобный цветом».
• иық – существительное, «плечо».
• пен – союз, «и».
• қабырғаларды – существительное, винительный падеж мн.ч., «рёбра».
• екінші – числительное, «второй».
• терідей – существительное, «кожа» + -дей «как кожа».
• орап – деепричастие от орау «обматывать, оборачивать»; «обматывая».
• тұрды – глагол, прошедшее время, «стояло, находилось» (вспомогательный для длительности).
• сол – указательное местоимение, «то, на том».
• иықта – существительное, местный падеж, «на плече».
• бұғана – существительное, «ключица».
• тұсында – существительное, притяж. + местный падеж, «в его районе, месте».
• мата – существительное, «ткань».
• сарғыш – прилагательное, «желтоватый».
• тартқан – причастие прошедшего времени от тарту в значении «приобретать оттенок»; «приобрела (цвет)».
• ешбір – отрицательное местоимение, «никакой».
• кір – существительное, «грязь».
• жуу – существительное/инфинитив, «мытьё, стирка».
• кетіре – деепричастие от кетіру «удалять, убирать»; в составе с алмаған «не смог убрать».
• алмаған – отрицательное причастие прошедшего времени от алу «брать, мочь»; «не сумевший».
• ескі – прилагательное, «старый».
• тердің – существительное, родительный падеж, «пота».
• ізі – существительное, притяж. 3 л., «его след».

Предложение 8

1. Оригинал

Кемпір саусағын сол даққа апарды — мата жылы, дене жылы емес, күннің жылуы емес, өзге бір жылу, әлдеқашан сіңіп кеткен безгектің елесі, дененің өз ауруын есінде сақтау тәсілі.

1. IPA транскрипция
   [kʲemˈpɪr sɑwsɑˈʁɯn sol dɑqˈqɑ ɑpɑrˈdɯ — mɑˈtɑ ʒɯˈlɯ, deˈne ʒɯˈlɯ eˈmes, kʏnˈnɪŋ ʒɯlʊˈwɯ eˈmes, øzˈɡe bɪr ʒɯˈlʊ, ældeqɑˈʃɑn sɪˈŋɪp ketˈken bezɡekˈtɪŋ eˈlesɪ, deˈnenɪŋ øz ɑwrʊˈwɯn eˈsɪnde sɑqˈtɑw tæˈsɪlɪ.]
2. Подстрочный перевод
   Старуха палец-свой то пятно-к повела — ткань тёплая, тело тёплое не, солнце-а тепло-его не, иной некий тепло, давным-давно впитавшись ушедший лихорадка-и призрак-её, тело-и самоё болезнь-свою память-своя-в сохранение способ-его.
3. Пословный разбор

• Кемпір – существительное, «старуха».
• саусағын – существительное, притяж. 3 л. + винительный падеж, «свой палец».
• сол – местоимение, «то».
• даққа – существительное, дательный падеж, «к пятну».
• апарды – глагол, прошедшее время 3 л., «отвела, направила».
• мата – существительное, «ткань».
• жылы – прилагательное, «тёплая».
• дене – существительное, «тело».
• емес – отрицание «не».
• күннің – существительное, родительный падеж, «солнца».
• жылуы – существительное, притяж. 3 л., «его тепло».
• өзге – прилагательное, «другой, иной».
• бір – «некий».
• жылу – существительное, «тепло».
• әлдеқашан – наречие, «давным-давно».
• сіңіп – деепричастие от сіңу «впитываться»; «впитавшись».
• кеткен – причастие прошедшего времени от кету «уходить»; в составе «сіңіп кеткен» – «впитавшийся и исчезнувший, въевшийся».
• безгектің – существительное, родительный падеж, «лихорадки».
• елесі – существительное, притяж. 3 л., «её призрак, отголосок».
• дененің – существительное, родительный падеж, «тела».
• өз – местоимение, «своя».
• ауруын – существительное, притяж. 3 л. + винительный падеж, «свою болезнь».
• есінде – существительное, притяж. + местный падеж, «в своей памяти».
• сақтау – существительное/инфинитив, «сохранение, хранение».
• тәсілі – существительное, притяж. 3 л., «его способ».

Предложение 9

1. Оригинал

Көздері, күңгірт, өзеннің жайылмасындағы жұмыр тас тәрізді мөлдірсіз — су астында түсі өзгерген, бірақ тас емес, түпсіз балдырдың үстінде қалқып тұрған бір түйір шыны, анда-санда ғана қозғалыс өткізетін.

1. IPA транскрипция
   [køzdeˈrɪ, kʏŋˈɡɪrt, øzenˈnɪŋ ʒɑjɯlmɑsɯnˈdɑʁɯ ʒʊmˈrʊ tɑs tæˈrɪzdɪ møldɪrˈsɪz — sʊw ɑstɯnˈdɑ tʏˈsɪ øzɡeɾˈɡen, bɪˈrɑq tɑs eˈmes, tʏpˈsɪz bɑldɯrˈdɯŋ ʏsˈtɪnde qɑlˈqɯp tʊrˈʁɑn bɪr tʏˈjɪr ʃɯˈnɯ, ɑndɑ-sɑnˈdɑ ʁɑˈnɑ qozʁɑˈlɯs øtkɪzeˈtɪn.]
2. Подстрочный перевод
   Глаза-её, тусклые, река-и пойма-её-в-находящийся округлый камень подобный мутные — вода под-ней цвет-свой изменивший, но камень не, бездонный водоросль-и поверхность-её-на плавая находящийся один крупинка стекла, изредка только движение пропускающий.
3. Пословный разбор

• Көздері – существительное, мн.ч. притяж. 3 л., «её глаза».
• күңгірт – прилагательное, «тусклые, сумрачные».
• өзеннің – существительное, родительный падеж, «реки».
• жайылмасындағы – существительное, притяж. + местный падеж + -ғы, «находящийся в её пойме, в разливе».
• жұмыр – прилагательное, «округлый».
• тас – существительное, «камень».
• тәрізді – послелог, «подобный».
• мөлдірсіз – прилагательное, «мутный, непрозрачный».
• су – существительное, «вода».
• астында – существительное + притяж. + местный падеж, «под ней».
• түсі – существительное, притяж. 3 л., «его цвет».
• өзгерген – причастие прошедшего времени от өзгеру «меняться»; «изменивший».
• бірақ – союз, «но».
• тас – «камень».
• емес – «не».
• түпсіз – прилагательное, «бездонный».
• балдырдың – существительное, родительный падеж, «водоросли, тины».
• үстінде – существительное + притяж. + местный падеж, «на её поверхности».
• қалқып – деепричастие от қалқу «плавать на поверхности, качаться»; «плавая».
• тұрған – причастие прошедшего времени от тұру «стоять, находиться»; в составе «плавая находящийся».
• бір – «некий, один».
• түйір – существительное, «крупинка, гранула».
• шыны – существительное, «стекло».
• анда-санда – наречие, «изредка, иногда».
• ғана – частица, «только».
• қозғалыс – существительное, «движение».
• өткізетін – причастие настоящего времени от өткізу «пропускать, проводить»; «пропускающий».

Предложение 10

1. Оригинал

Қозғалыс деген — қабақтың тартылуы емес, қарашықтың әлдебір ішкі ырғақпен бірде кеңейіп, бірде жиырылуы; дене емес, уақыт тыныстайтын терезе.

1. IPA транскрипция
   [qozʁɑˈlɯs deˈɡen — qɑbɑqˈtɯŋ tɑrtɯlʊˈwɯ eˈmes, qɑrɑʃɯqˈtɯŋ ældʲeˈbɪr ɪʃˈkɪ ɯrʁɑqˈpen bɪrˈde keŋeˈjɪp, bɪrˈde ʒɯjɯrɯlʊˈwɯ; deˈne eˈmes, wɑqɯt tɯnɯstɑjˈtɯn teˈreze.]
2. Подстрочный перевод
   Движение так-называемое — веко-а подёргивание-его не, зрачок-а некий внутренний ритм-с то расширяясь, то сжимаясь; тело не, время дышащий окно.
3. Пословный разбор

• Қозғалыс – существительное, «движение».
• деген – причастие прошедшего времени от деу «говорить»; здесь «то, что называют».
• қабақтың – существительное, родительный падеж, «века».
• тартылуы – существительное, притяж. 3 л., «его подёргивание, сокращение».
• емес – «не».
• қарашықтың – существительное, родительный падеж, «зрачка».
• әлдебір – неопределённое местоимение, «какой-то, некий».
• ішкі – прилагательное, «внутренний».
• ырғақпен – существительное, творительный падеж, «с ритмом».
• бірде … бірде – союзная конструкция, «то …, то …».
• кеңейіп – деепричастие от кеңею «расширяться».
• жиырылуы – существительное, притяж. 3 л., «его сжимание, сужение».
• дене – существительное, «тело».
• уақыт – существительное, «время».
• тыныстайтын – причастие настоящего времени от тыныстау «дышать»; «дышащее».
• терезе – существительное, «окно»; метафора: окно, через которое дышит время.

Предложение 11

1. Оригинал

Тереңіректе өшпес бір білім бықсыды: ол өзі бір кездері басқа біреу үшін керек болған емес.

1. IPA транскрипция
   [tereŋɪˈrekte øʃˈpes bɪr bɪˈlɪm bɯqˈsɯdɯ: ol øˈzɪ bɪr kezdeˈrɪ bɑsˈqɑ bɪˈrew ʏˈʃɪn keˈrek bolˈʁɑn eˈmes.]
2. Подстрочный перевод
   Глубже-в неугасимое некое знание тлело: она сама один времена-в другой кто-то для нужный бывший не.
3. Пословный разбор

• Тереңіректе – прилагательное в сравнительной степени + местный падеж, «в более глубоком месте, глубже».
• өшпес – прилагательное, «неугасимый, вечный».
• бір – «некое».
• білім – существительное, «знание».
• бықсыды – глагол, прошедшее время 3 л., «тлело, томилось» (о скрытом горении).
• ол – местоимение, «она».
• өзі – местоимение, «сама».
• бір – «однажды, в некие».
• кездері – существительное, мн.ч., «времена».
• басқа – прилагательное, «другой».
• біреу – неопределённое местоимение, «кто-то».
• үшін – послелог, «для, ради».
• керек – предикатив, «нужный, необходимый».
• болған – вспомогательный глагол прошедшего времени, «была».
• емес – отрицание, «не».

Предложение 12

1. Оригинал

Бұл білім ащы емес, шаншу емес, тек тырнақ астындағы кепкен қан тәрізді — бар екенін білесің, бірақ жуып тастауға болады, тек жумайсың.

1. IPA транскрипция
   [bʊl bɪˈlɪm ɑˈʃɯ eˈmes, ʃɑnˈʃʊ eˈmes, tek tɯrˈnɑq ɑstɯnˈdɑʁɯ kepˈken qɑn tæˈrɪzdɪ — bɑr eˈkenɪn bɪleˈsɪŋ, bɪˈrɑq ʒʊˈwɯp tɑstɑwˈʁɑ boˈlɑdɯ, tek ʒʊˈmɑjsɯŋ.]
2. Подстрочный перевод
   Это знание горькое не, колотьё не, только ноготь под-ним-находящийся засохший кровь подобно — есть то-что-есть знаешь, но смыв бросить можно, только не моешь.
3. Пословный разбор

• Бұл – «это».
• білім – «знание».
• ащы – прилагательное, «горькое».
• емес – «не».
• шаншу – существительное, «колющая боль, заноза».
• тек – частица, «только».
• тырнақ – существительное, «ноготь».
• астындағы – «находящийся под ним».
• кепкен – причастие прошедшего времени от кебу «сохнуть»; «засохший».
• қан – существительное, «кровь».
• тәрізді – «подобно».
• бар – предикатив, «есть, имеется».
• екенін – форма от екен «оказывается» + винительный падеж, «то, что оно есть».
• білесің – глагол, настоящее время 2 л., «знаешь».
• бірақ – «но».
• жуып – деепричастие от жуу «мыть, смывать».
• тастауға – инфинитив тастау «бросать» в дательном падеже, «смыть и выбросить»; фразеологизм жуып тастау – «смыть, удалить окончательно».
• болады – глагол, настоящее время 3 л., «можно».
• тек – «только».
• жумайсың – глагол, настоящее время 2 л. отрицательный, «не моешь».

Предложение 13

1. Оригинал

Жумау — бұл да бір таңдау, бірақ таңдау емес, жай ғана әлсіздіктің әдетке айналуы.

1. IPA транскрипция
   [ʒʊˈmɑw — bʊl dɑ bɪr tɑŋˈdɑw, bɪˈrɑq tɑŋˈdɑw eˈmes, ʒɑj ʁɑˈnɑ ælsɪzdɪkˈtɪŋ æˈdetke ɑjnɑlʊˈwɯ.]
2. Подстрочный перевод
   Не-мытьё — это тоже некий выбор, но выбор не, просто только слабость-и привычка-в превращение-её.
3. Пословный разбор

• Жумау – отглагольное существительное, «немытьё, отказ мыть».
• бұл – «это».
• да – частица, «тоже».
• бір – «некий».
• таңдау – существительное, «выбор».
• бірақ – «но».
• таңдау – «выбор».
• емес – «не».
• жай – наречие, «просто».
• ғана – «только».
• әлсіздіктің – существительное, родительный падеж, «слабости».
• әдетке – существительное, дательный падеж, «в привычку».
• айналуы – существительное, притяж. 3 л., «её превращение».