Абдулла Алиш — татар әдәбиятының күренекле вәкиле, балалар язучысы, шагыйрь һәм Бөек Ватан сугышы елларында фашизмга каршы көрәштә һәлак булган батыр шәхес. Аның тормышы кыска булса да, ул татар мәдәнияте һәм тарихында тирән эз калдырды.
Абдулла Алиш 1908 елда Татарстанның Спас районында туа. Кечкенәдән үк ул зирәк, укырга-язарга омтылучы бала булып үсә. Авыл мәктәбендә белем алганнан соң, ул Казанга килә һәм укытучылык юлына баса.
Алиш яшьтән үк әдәбиятка тартыла. Ул шигырьләр, хикәяләр яза башлый, бигрәк тә балалар өчен әсәрләр иҗат итүе белән таныла. Аның теләге — яшь буынны яхшылыкка, намуслылыкка, хезмәт сөючәнлеккә өйрәтү була.
Аның әсәрләре гади, аңлаешлы тел белән язылган, ләкин тирән мәгънәле.
“Сертотмас үрдәк”, “Куян кызы”, “Нечкәбил” кебек хикәяләре бүген дә мәктәпләрдә өйрәнелә.
1941 елда Бөек Ватан сугышы башлангач, Абдулла Алиш фронтка китә. Ул башта Кызыл Армия сафларында хезмәт итә, әмма 1942 елда ул әсирлеккә эләгә.
Әсирлек аның тормышын бөтенләй үзгәртә, ләкин аның рухын сындыра алмый. Ул Германия территориясендәге лагерьларга эләгә һәм шунда фашизмга каршы яшерен көрәш башлана.
Лагерь шартларында Алиш кебек татар һәм төрки әсирләрдән “Идел-Урал” легионы төзергә омтылалар. Фашистлар моны үз максатларында кулланырга тели, ләкин күп кенә әсирләр, шул исәптән Алиш, моңа каршы яшерен эшчәнлек алып бара.
Абдулла Алиш һәм аның фикердәшләре фашист пропагандасына каршы листовкалар тарату эшенә керешә. Бу листовкаларда алар әсирләрне алданмаска, фашизмга хезмәт итмәскә, киресенчә, көрәштән баш тартырга чакыра.
Листовкалар гадәттә яшерен рәвештә, зур куркыныч астында әзерләнә. Аларны күчерү, тарату — үлем белән тәмамланырга мөмкин булган гамәл була. Әмма Алиш һәм аның иптәшләре моны аңлап та, эшләрен дәвам итәләр.
Аларның язмалары әсирләр арасында рухи көч бирә. Бу листовкаларда өмет, иреккә ышаныч һәм фашизмның җиңеләчәге турындагы фикерләр чагыла.
Абдулла Алиш фронтта корал тотып кына түгел, ә сүз һәм идея белән көрәшә. Ул фашист системасының ялганын фаш итә, әсирләр арасында милли үзаңны сакларга тырыша.
Аның иң зур батырлыгы — иң авыр шартларда да кешелеклелеген югалтмау. Ул куркуга бирелми, сатылмый, үз халкына тугры кала.
1944 елда яшерен антифашист төркем әгъзалары кулга алына. Алар арасында Абдулла Алиш та була. Ул фашист төрмәләрендә каты җәза шартларында тотыла.
Шул ук елда ул фашистлар тарафыннан җәзалап үтерелә. Әмма аның рухы сынмый — ул үзенең соңгы минутларына кадәр принципларына тугры кала.
Аның иҗаты — татар балалар әдәбиятының нигез ташларының берсе. Ул гади тормыш күренешләре аша балаларга яхшылык, гаделлек һәм хезмәт сөю кебек кыйммәтләрне аңлата.
Алишның әкиятләре бүген дә актуаль, чөнки аларда кеше рухының чисталыгы, табигатькә мәхәббәт һәм тормышка ышаныч чагыла.
Абдулла Алиш — язучы гына түгел, ә батыр рухлы көрәшче. Аның тормышы ике зур юнәлешне берләштерә: балалар өчен якты әдәбият һәм сугыш елларындагы фаҗигале, ләкин данлы көрәш.
Аның исеме бүген дә татар халкы хәтерендә намус, батырлык һәм рухи ныклык символы булып яши.