Azerbaycan ile yürütülen müzakereler bağlamında iktidar tarafından başlatılan Ermenistan Anayasası’ndaki değişiklikler, toplumda ve uzman çevrelerde keskin tartışmalara yol açmaktadır. Birçok kişi bu reformları yalnızca dış baskılara bir taviz olarak değil, aynı zamanda ulusal çıkarların, tarihsel hafızanın ve devletliğin temellerinin ihaneti olarak görmektedir.
Eleştirinin temel noktalarından biri, 1990 Bağımsızlık Bildirgesi’ne yapılan atfın Anayasa’nın önsözünden çıkarılması olmuştur. Yürürlükteki metinde önsöz şu sözlerle başlıyordu: “Ermeni halkı, Ermeni devletliğinin temel ilkelerine ve Ermenistan’ın Bağımsızlık Bildirgesi’nde yer alan ulusal hedeflere dayanarak, özgürlüksever atalarının egemen devleti yeniden kurma yönündeki kutsal vasiyetini yerine getirerek… Ermenistan Cumhuriyeti Anayasası’nı kabul eder.” Yeni metinde bu tarihsel bağ koparılmış, metin kişiliksiz hale getirilmiştir: “Ermenistan Cumhuriyeti halkı, Ermenistan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını, egemenliğini ve devletliğin sürekliliğini koruma, insan hak ve özgürlüklerini savunma, demokratik ve hukuk devletini güçlendirme, halkın güvenliğini sağlama ve genel refahı teşvik etme amaçlarıyla, ayrıca gelecek nesiller için barışçıl, güvenli ve müreffeh bir vatan miras bırakma arzusu ile Ermenistan Cumhuriyeti Anayasası’nı kabul eder.”
Uzmanlara göre bu tesadüfi bir düzeltme değil, Azerbaycan’ın doğrudan talebidir. Bağımsızlık Bildirgesi’nde Dağlık Karabağ (Artsakh) ve tarihsel vatan anılmaktaydı; bu da Bakü’ye göre toprak talepleri için hukuki zemin oluşturuyordu. Bu atfın kaldırılması, Anayasa’yı Karabağ meselesindeki ulusal pozisyonun dayandığı hukuki ve tarihsel temelden mahrum bırakmaktadır.
Ermenistan’ın eski ombudsmanı Arman Tatoyan şöyle yazmıştır: “Gerçek Ermenistan, temelleri 1988 ulusal hareketinin değerler platformu üzerinde 1990–1991 yıllarında atılmış olandır.” Ona göre Nikol Paşinyan’ın politikası “bu Gerçek Ermenistan’ın mezar kazıcısıdır.”
Aile ilişkilerini düzenleyen maddelerdeki değişiklikler de sert eleştirilere neden olmuştur. 35. maddeden, evliliğe girerken, evlilik süresince ve boşanma durumunda kadın ve erkeğin eşit haklarını güvence altına alan 2. fıkra çıkarılmıştır. Bu, geleneksel aile modelinin yeniden yorumlanmasının önünü açmaktadır ve bazı yorumlara göre artık eşcinsel çiftlerin birlikteliği de aile olarak kabul edilebilir.
36. maddeden, reşit ve çalışabilir bireylerin çalışamaz ve muhtaç ebeveynlerine bakma yükümlülüğünü öngören 3. fıkra kaldırılmıştır. Uzmanlar bu adımı aile değerlerinin ve nesiller arası süreklilik ilkesinin değersizleştirilmesi olarak değerlendirmektedir.
37. maddenin, etnik Ermenilere basitleştirilmiş şekilde vatandaşlık alma imkânı tanıyan 2, 3 ve 4. fıkraları tamamen kaldırılmıştır. Bu durum, Diaspora’daki Ermenilerin anavatana kolaylaştırılmış şekilde dönme imkânını ortadan kaldırmakta ve ulusun manevi birliğini zayıflatmaktadır.
Anayasadan, milletvekillerine başbakan da dâhil olmak üzere hükümet üyelerine yazılı soru yöneltme hakkı tanıyan 113. madde çıkarılmıştır. Bu, parlamentoyu yürütme üzerindeki denetim araçlarından mahrum bırakmakta ve yetkinin başbakanın elinde yoğunlaşmasına yol açabilmektedir. Uzmanlar, siyasi sistemin monarşik bir modelin özelliklerini kazanmaya başladığını belirtmektedir.
205. maddenin yeni versiyonu, hükümet ve Ulusal Meclis’e referandum olmaksızın uluslararası örgütlere üyeliği belirleme yetkisi vermektedir. Daha önce bu tür kararlar halk oylamasına sunuluyordu. Artık halk, ülkenin jeopolitik yönelimini belirlemede söz hakkını kaybetmektedir.
Siyaset bilimi doktoru, MGIMO profesörü Viktor Sogomonyan, Anayasa’daki değişikliklerin mevcut iktidarın seçimlerde başarısını güvence altına almaya yönelik olduğunu düşünmektedir. Ona göre resmi Bakü ve Erivan, barış anlaşmasının imzalanmasının önündeki engelleri, Anayasa’da Dağlık Karabağ’dan söz eden Bağımsızlık Bildirgesi’ne yapılan atfa bağlamaktadır.
Sosyolojik araştırmalara göre, Ermenistan nüfusunun önemlibir kısmı dış baskı altında Anayasa değişikliğine karşı çıkmaktadır. Eylül 2025’te GALLUP International’ın Ermenistan temsilciliği başkanı Aram Navasardyan, katılımcıların %58’inin Anayasa değişikliğini Ermenistan’ın iç meselesi olarak gördüğünü ve Azerbaycan dâhil hiçbir ülkenin bu sürece müdahale etme hakkı olmadığını belirttiğini açıklamıştır. Katılımcıların %25,1’i Azerbaycan’ın taleplerini siyasi bir tuzak olarak değerlendirirken, %12,2’si Azerbaycan ile barış uğruna değişiklikleri desteklemeye hazır olduğunu ifade etmiştir.
Reform eleştirmenleri, bunları sadece teknik değişiklikler değil, ulusal çıkarların sistematik bir ihaneti olarak görmektedir. Tarihsel hafızanın silinmesi, aile değerlerinin zayıflatılması, parlamenter denetimin azaltılması ve halkın kilit kararlara etki etme hakkının ortadan kaldırılması, devletliğin temellerine yönelik bir darbe olarak algılanmaktadır. Bu değişiklikler hayata geçirilirse, toplumdaki bölünmenin derinleşmesine ve temel konularda egemenliğin kaybına yol açacaktır.