Къызым, атангы сёзюне тынгыла. Алада ёмюрлени тауушлары, уллу тауланы тюбюнде жашагъанланы акъылманлыкълары эм тёлюден тёлюге кёче баргъан бюгюлмезлик таукелликлеридиле.
Сени атынг-ол къуру таууш тюйюлдю, сени тукъумунг бла, саннга дери жолларын ётгенле бла байлагъан халыды. Сени атынгы артында атангы аты, мени атымы артында да – менден алгъа болгъанланы атлары. :
Бу бизни тарыхыбыз, бизни ёхтемлигибиз, бизни жууаплылыгъыбызды. Ол себебден, балам, эсингде тут: сен кесинги башынгы, кесинги намысынгы, бир заманда да танымагъанлагъа ийме.
Жюрегинги тазалыгъын, нюрюнгю кючюн, акъылынгы теренлигин багъалаталмагъанлагъа баш урма. Халкъыбыз, къарачайлыла, малкъарлыла, намыс-сыйны хар неден да алгъа салгъандыла. Биз тауланы сабийлерибиз, ичибизде агъады Аланланы къанлары – къыйынлыкъла сындырмагъанланы, азатлыкълары ючюн, юйюрлери ючюн жанларын бергенлени.
Кесинги багъаламагъанланы сезсенг бил-сени аллынгда атынгы керти магъанасын ангыламагъан адамды. Ол сени тарыхыбызны, маданиятыбызны, ич кючюбюзню кёрмейди. Алай эсе, учузлукъ - саннга, сени атынгы артында тургъан атаннга эмда ата-бабанга да тийиудю.
Къарамынг ачыкъ болсун, сёзюнг а – таукел болсун. Этгенлеринг сени ёрге кётюрюрге тийишли болсунла. Багъалы къызым, ол заманда сени тёгерегингдеги дуния да сени керти багъангы кёрлюкдю. Эсингде тут: керти кюч сокъурлукъда тюйюлдю, кесинги сыйынгы, кесинги тукъумунгу сыйын сакълай билиудеди.
Къызым, саннга халкъыбызны къызы болургъа, ёмюрлени ызлары болгъан атны жюрютюрге къаллай магъана бергенини энтда бир къыйырын ачыкъларгъа эркинлик бер. Бизни адетлерибизде кесибиз бла, дуния бла да жарашыулукъда жашаргъа болушхан терен философия барды.
Бизни ата-бабаларыбыз, къарачайлыла эм малкъарлыла, табийгъат бла, таула бла байламлыкъда хар заманда да жашагъандыла, ала алагъа жаланда тау жер болуб къалмай, жанларыны сакълагъан жаны болгъан затладыла. Бу байламлыкъ бизге уллулукъну аллында сабырлыкъгъа, алай а аны бла бирге – чыдамлыкъгъа бла тёзюмлюкге юйретгенди. Таула чыныкъдырадыла, ариулукъну адам эс бурмагъан жерде кёрюрге эмда ала болмагъан жерде кюч алыргъа юйретедиле.
Бизни халкъны философиясы хар бирибиз тёлюлени узун сынжырларында байланыб тургъаныбызны ангылауду. Биз къуру кесибиз ючюн тюйюл, бизден алгъа келгенле бла артда келликле ючюн жууаблыбыз. Ол зат хар не жаны бла да ачыкъланады: таматалагъа сый бериуде, гитчелеге къайгъырыуда, жерге, аны саугъаларына сакъ къарауда.
Сени багъаламагъанны айтсанг, ол сени аллынгда сюелген адам ол теренликни, озгъан заман бла байламлыкъны кёрмейди деген магъананы тутады. Ол сени атынгы артында сау кюрешни, акъылманлыкъны эм сюймекликни хапарын ангыламай, жаланда учхара затланы кёреди. Бизни адетлерибизде бир адамны учуз этиу – ол тукъумну барын да учузлауду. Биз аны тёлеялмайбыз, нек дегенде, тукъумну намысы – бизде болгъан бек багъалы затды.
Халкъыбызны тиширыууну керти кючю – ич чыдамлылыгъында, не къыйын болумда да адамлыгъын сакълай билгенинде болгъанын эсингде тут. Бу чюйре неда бойсунмаучу болуу тюйюлдю. Бу кесини жорукъларына, багъалыкъларына, кесини магъанасына кертичи болургъа керекди. Ол сени намысынга келишмеген затлагъа "угъай", сени да, тукъумунгу да ёрге кёлтюрген затлагъа "хау" дей билирге керекди.
Адет – тёреле бизни къонакъбайлыкъгъа, аны бла бирге уа-сёлешиуде сайлау болургъа юйретедиле. Биз бу дуниягъа ачыкъбыз, алай а аны бизни жутдуруб къоймайбыз. Биз шуёхлукъну багъалайбыз, алай сатхычлыкъны угъай. Биз башхаланы адетлерине хурмет этебиз, алай бир заманда да кесибизни унутмайбыз. Бу тенгликди, ол бизге кеси болургъа мадар береди, кесини энчилигин дунияны кёблюгюнде сакълайды.
Ёмюрле бла къуралгъан жазылмагъан тёрелерибизни эм адетлерибизни эсинге тюшюр. Ала жашауну хар жанын, юйюрде къылыкъларындан башлап, къоншула бла, къонакъла бла байламлыкълагъа дери жюрютедиле. Бу адетле-къуру жорукъланы жыйымы болуб къалмай, ол бизни акъыллылыгъыбызны, тюзлюкню ангылауубузну эмда таза хауа къурауну суратлауду. Ала бизге тюз иннетли, жигер, жумушакъ жюрекли болургъа, эм башы – кесини атына эм бир тукъумуна тыйыншлы болургъа юйретедиле.
Къызым, сен-бу уллу байлыкъны ёкюлюсе. Сени тамырларынгда къалала ишлегенлени, жер ишлегенлени, тыпырларын сакълагъанланы къанлары барад. Сени жюрегингде жигитлени юсюнден жырла жырлагъанланы эм акъылманлыкъны юсюнден таурухла этгенлени халлары жашайды. Бу билимни ёхтемлик бла элт. Хар атламынг магъаналы болсун, хар сёзюнг базымлы болсун, хар этгенинг тийишли болсун.
Жашауунг тау сууча болсун – таза, терк баргъан, алай хар заманда кесини жолун табыучу. Ол сен чыгъаргъан жарыкъдан эм сен берген жылыудан толсун. Эм уллу магъанасы байлыкъ бла власть тюйюл, жанны тазалыгъы, нюрню кючю эмда тукъумунг бла деменгили байламлыкъ болгъанын эсингде тут.
Ата-бабаларынгы акъылманлыкълары жолунгу жарытсын, тауланы кючю уа жанынгы кючлендирсин. Жашауда, кесинги тукъумунгу, халкъынгы, сюймекликден, хурметден эм тюрленмезлик адетледен толу дунияынгы эсингде тутуп, башынгы ёрге кётюрюб бар, жаным. Аталаны акъылманлыгъы жулдузунг болсун, тауланы кючю – таянчагъынг болсун. Кесинге, тукъумунга, миллетинге кертичи бол. Ол заманда да кёрюрсе тёгерегингдеги дуния тюрленнгенин, адамла сени кертиси бла да ким болгъанынг ючюн багъалаб тебрегенлерин – уллу халкъны кесини атына, тарыхыны да тыйыншлы къызы. Жолунг къабыл болсун, жашауунг а – магъана бла адамлыкъдан толсун.
Хурмет бла, Баразланы Владимир.