Арт кёзюуде юйлерибизге чакъырылмагъан къонакълача кире баргъан къайгъылы болумлагъа кёбден кёб шагъатла болуб барабыз. Кезиулю махтау ючюн, социал сетледе "хайп" ючюн, бир къауум жаш адамла ёмюрледен келген тамалладан ётерге, ата-аналарына, таматаларына сандыракъ этедиле, аланы магъанасыз жарыкъда кёргюзтедиле.
Эм бу затла барысы да, ала санагъанча, "чам ючюн". Алай а, тохтаб, сагъыш этейик: бу не "лакъырдады", ала бизни жамаутны тамалын бузадыла, намыс бла сый бериуню тамалын бузадыла?
Къарачай-малкъар адетле бла жашауубузну жаны бла къарагъанда кёребиз, быллай къылыкъ бизни миллетге келишмейди – ол тёлюден тёлюге кёче келген сыйлы адетлени бек терен бузулууду. Бизни ата – бабаларыбыз бизге хар заманда юйретгендиле, таматалагъа хурмет этиу-ол жаланда адетни жоругъу тюйюлдю, бизни жашауубузну мурдору, юйюрню бла битеу халкъны жашаууну мурдору болгъанын.
Къарачай – Малкъар маданиятда тамата адам-ол къуру ата-ана неда жууукъ адам болуб къалмай, ол акъылманлыкъны жюрютюучюсюдю, тёрелени сакълаучусуду, жашау сынауну чигинжисиди. Аны сёзю ауурду, оюмун багъалайдыла, юйде болгъаны алгъыш келтиреди. Таматагъа хыликкелик этиб, кюлкюлюк этмеклик - ол къуру сыйсызлыкъны кёргюзген зат тюйюлдю, ол иш, бизни диннге кёре, бютеу юйюрге бла миллетге палах келтирирге затды.
Бюгюн ата-анагъызгъа кюлгенсиз, тамбла сабийлеригиз ызыгъыздан тюкюрлюкдюле. Бу сёзле къуру къоркъуу тюйюлдюле, къайтып келлик жорукду, бу жашауну терен кертилигиди. Бизни ата-бабаларыбыз биз этген затла бизге жюз кере къайтханларына ийнана эдиле. Биз жашауну бергенлеге, бизни ким юйретгенине, бизге кесини жанын бергенлеге сый бермей эсек, сора биз кесибизни сабийлерибизден башха тюрлю халны къалай сакъларгъа боллукъбуз?
Къарачай-Малкъар юйюрде хар бир адамыны кесини орну эмда энчи магъанасы барды. Таматала-таянчакъ, акъылманлыкъ эм къоруулау. Сабийле келир заман, умут эм тукъумну андан ары бардырыуларыдыла. Юй да деменгили болур ючюн, анда огъурлулукъ, ырахатлыкъ эм къууанч бийлик этер ючюн, хар кимге да хурмет этерге керекди. Бюгюн юйюрде хар бир инсаннга къаллай бир хурмет этиле эсе, тамбла кесигиз да аны аллыкъсыз. Бу бош сёзле угъай, бизни ата-бабаларыбыз бизге нарт сёзле бла, оюм берген таурухла бла энчи юлгюню юсю бла берген жашау жорукъду.
Бизни жашауубузну энчи орну – юйюрдю. Юйюр – бизни жашауубузда айырылгъан, энчи бир жерди. Анда болгъан ишлени, тюйюш болсун, сёз болсун, къарыусузлукъ болсун, эм юйюнгю къайгъысын бир заманда да тышына чыгъарма.
Неге десенг, юйюр – къалады. Ол бизни ышыгъыбызды, биз кесибиз болургъа боллукъ жерди. Бизни кесибиз болгъаныбызча сюйюб, къабыл этген жерди. Юйюрде болгъан хар бир зат, иги да, аман да, анда къалыргъа керекди. Тышха чыкъса, юйюрню къаласы бузулургъа боллукъду. Адамла бир-бирлерине ийнанмай, бир-бирлерин сыйламай башласала, юйюрню тамалы осал болур. Юйюр – сюймекликни, ышаныуну, бир-бирге болушууну жериди. Бу затланы сакъласакъ, юйюрюбюз бек, къадаулу болур.
Аны себебли уллугъа хурмет, сабийлеге къайгъырыу эм къоруулау, юйге уа шошлукъ бла акъылманлыкъ кереклиди. Нек десегиз ол заманда юйню ичинде огъурлулукъ, ырахатлыкъ эм къууанч бийлик этеди. Бу сёзле бизни жашауубузну битеу магъанасын къурайдыла. Таматалагъа сый бериу-ол къуру адетге тыйыншлы тюйюлдю, ол юйде таза хауа къурауну ачхычыды. Сабийлени къоруулау-ол бизни сыйлы борчубузду, ол таблагъы кюнюбюздю. Юйде шошлукъ бла акъыллылыкъ а хар адам юйюрде кесини орнун билиб, башхаланы сыйын кёргени бла байламлыды. Бу юч чигинжиле – таматалагъа хурмет, сабийлени къоруулау эм юйню акъылманлыгъы – бек сюелген заманда, юй да керти насыпдан, ырахатлыкъдан эм огъурлулукъдан толады.
Бюгюннгю социал сетле бла женгил белгилиликге урунуу, кёзге жарашса да, кёп ёмюрлюк къыйматланы бузмазгъа керекди. Ата-ананы аллында кюлген сабийле, кеслерини келлик заманларына тамал салгъанларын ангыларгъа тийишлиди.
Халкъны керти кючю аны бирлигиндеди, бирлиги уа юйюрден башланады деб ата – бабаларыбыз билгендиле. Ала бизге "Таматаны сыйын кётюрген, кесида сыйланыр" деб юйретгендиле. Ала бош сёзле тюйюлдюле, ол жашау жорукъду, тёлюлени ызларындан барыуларын эм бизни багъаларыбызны сакъланыуларын жалчытады.
Аны себепли, багъалы сабийле, эсигизде болсун: сизни ата – аналарыгъыз сизге жашау берген, сизге къайгъыргъан, сизге бек игисин излеген адамладыла. Сиз аланы къарыусузлукъларын кёрсегиз да, ала халат этселе да, сизни борчугъуз аланы кёз туурагъа чыгъарыу тюйюлдю, болушууду, жакъларгъады, эм башы – сый бериудю.
Эсигизде болсун: ангылаугъа, насыбха эм мамырлыкъгъа таяннган юйюр кючлю эм тёзюмлю боллукъду. Алай а, юйде не намыс, не асыулукъ жокъ эсе, артда ызындан къуру аман махтауну къоюб, юзюлюб кетерикди ол тукъум.
Социал сетледе сизни этген ишлеригиз чачылыугъа эм учузлукъгъа угъай, игиликни эм акъылманлыкъны жаяргъа бурулсунла. Жазыуларыгъызда жууукъ адамларыгъызны къарыусузлукъларын тюйюл, юйюрюгюзню кючюн, адетлеригизни теренлигин, маданиятыбызны ариулугъун кёргюзтюгюз. Сизни чыгъармачылылыгъыз ата-анагъызгъа, ата-бабагъызгъа, миллетинге къаллай хурмет этгенигизни кёргюзтсюн.
Эсигизде болсун, сиз бюгюн ата-анагъа хурмет, къайгъырыу эм сюймеклик эте эсегиз, тамбла сабийлеригиз аланы сизге берликдиле. Сиз бюгюн къаты юйюр ишлей эсегиз, тамбла сизни юйюгюз тап боллукъду.
Кючюгюзню тюз жанына салыгъыз. Тамырларыгъызны кючлендирир ючюн шёндюгю технологияланы онглары бла хайырланыгъыз. Таматаладан юйренигиз, гитчелени къоруулагъыз, юйде жарашыулукъ, акъылманлыкъ бла сюймеклик къурагъыз. Ол заманда сизни юйюгюз керти къала боллукъду, сизни жашауугъуз а магъана бла насыбдан толлукъду. Ата-бабаларыбыз бизге осият этиб, бизни жашаугъа элтген жол ма буду.
Хурмет бла, Баразланы Владимир.