Người dẫn chương trình Polina: Xin chào quý độc giả! Tôi là Polina, và chúng ta tiếp tục chuỗi podcast “HR trong tim”. Hôm nay, khách mời của chúng ta là Tổng giám đốc của phòng thí nghiệm thú y độc lập SHANS BIO – Anastasia Aleksandrovna Bzyta. Xin chào Anastasia!
Anastasia Bzyta: Xin chào!
Người dẫn chương trình Polina: Xin hãy chia sẻ chi tiết hơn về công ty của bạn.
Anastasia Bzyta: Tôi rất tự hào về công ty mà mình đang làm việc. Sang năm, công ty chúng tôi sẽ tròn 30 năm – chúng tôi sẽ tổ chức kỷ niệm lớn. Bản thân tôi đã làm việc ở đây từ năm 2007, tức 18 năm. Tôi bắt đầu từ vị trí kỹ thuật viên phòng thí nghiệm và hiện đang giữ chức vụ quản lý. Phải nói rằng trong suốt 30 năm qua, chúng tôi đã phát triển mạnh mẽ và trở thành một trong những phòng thí nghiệm thú y tư nhân lớn nhất.
Chúng tôi cung cấp dịch vụ thú y chất lượng cao, và hiện nay là trọn gói: bắt đầu từ tiếp nhận động vật, chẩn đoán xét nghiệm, đến đưa ra chẩn đoán, can thiệp phẫu thuật nếu cần, và các thủ tục điều trị tiếp theo. Dưới thương hiệu của chúng tôi có 4 trung tâm thú y đa chuyên khoa và 6 phòng thí nghiệm thú y, phục vụ tất cả các phòng khám tại Moskva, rất nhiều phòng khám ở các vùng khác và thậm chí cả một số phòng khám ở các nước CIS.
Chúng tôi làm việc với thú cưng nhỏ như mèo, chó và một số loài động vật ngoại lai. Chúng tôi cũng thực hiện xét nghiệm cho động vật nông nghiệp, động vật sản xuất. Điều này có nghĩa là chúng tôi hợp tác với các trang trại, các tổ hợp sản xuất, các hộ nông dân, và hiện đang thực hiện hơn 3000 loại xét nghiệm. Chúng tôi là phòng thí nghiệm thú y tư nhân duy nhất được công nhận theo tiêu chuẩn ISO 17025 – tiêu chuẩn về hoạt động phòng thí nghiệm và quản lý chất lượng. Hiện tại, chúng tôi đang rất tích cực phát triển, và đó chính là điều khiến tôi tự hào về hoạt động của mình.
Công ty chúng tôi là thành viên của Hiệp hội “Phòng Thú y Quốc gia”, nơi có hơn 200 tổ chức thú y từ khắp nước Nga tham gia. Chúng tôi tham gia vào việc xây dựng tiêu chuẩn hoá chất lượng dịch vụ thú y.
Người dẫn chương trình Polina: Chúng tôi được biết rằng bạn đã hoàn thành chương trình đào tạo chuyên môn bổ sung tại trường đại học của chúng tôi. Xin hãy chia sẻ lý do vì sao bạn chọn Đại học Quản lý Nhà nước và mức độ hài lòng của bạn với những kiến thức và kết quả đạt được?
Anastasia Bzyta: Cảm ơn câu hỏi của bạn. Thực ra, đây từng là một vấn đề rất quan trọng đối với tôi. Sau khoảng 8 năm làm việc đúng chuyên môn — chuyên ngành đầu tiên của tôi là bác sĩ thú y – chuyên về sinh hóa, tôi trực tiếp làm công tác chẩn đoán xét nghiệm trong phòng thí nghiệm: tiếp nhận bệnh nhân, lấy mẫu xét nghiệm và phân tích mẫu sinh học.
Đến một thời điểm khi tổ chức của chúng tôi phát triển, các bộ phận mở rộng, tôi có vinh dự được đứng đầu một trong những bộ phận đó. Tôi phải lãnh đạo những đồng nghiệp mà hôm qua vẫn ngồi uống trà cùng mình, và phải bắt đầu xây dựng một kiểu giao tiếp hoàn toàn khác — từ vị trí lãnh đạo với cấp dưới.
Tuy nhiên, năng lực chuyên môn của tôi lúc đó không đủ. Tôi không có những kiến thức mà trường đại học chuyên ngành thú y đã không trang bị — vì chúng tôi được dạy cách chữa bệnh cho động vật, chứ không phải cách quản lý con người. Tôi thiếu kỹ năng và kiến thức về quản lý nhân sự, quản trị nguồn nhân lực.
Vì vậy, vào năm 2016, tôi nảy ra ý định rằng mình cần đi học. Học cách xây dựng giao tiếp chuyên nghiệp, hiệu quả với những người dưới quyền mình. Học để họ lắng nghe tôi, hiểu tôi và quan trọng nhất — thực hiện chỉ đạo của tôi.
Khi đó tôi còn khá trẻ, kinh nghiệm chưa nhiều, cảm xúc lại hay bị cuốn vào xung đột. Tôi cảm thấy rõ ràng mình thiếu nền tảng kiến thức phù hợp. Thế là tôi bắt đầu chọn một trung tâm đào tạo để học thêm. Và tất nhiên, trung tâm đầu tiên xuất hiện trong suy nghĩ là Đại học Quản lý Nhà nước — còn đi đâu nữa nếu không phải đến đây?
Tôi chọn học chương trình giáo dục bổ sung, vì tôi hiểu rằng mình không đủ thời gian để học một bằng đại học thứ hai, còn chương trình bổ sung thì sẽ là giải pháp hợp lý. Tôi chọn khoa "Quản lý nhân sự" (khi đó tên là như vậy, còn bây giờ — “Quản lý nguồn nhân lực”). Tôi học cùng một đồng nghiệp — trưởng bác sĩ của chúng tôi — người mà tôi đã thuyết phục cùng tham gia khóa học.
Chúng tôi học 2 lần mỗi tuần, làm đầy đủ bài tập, tham dự tất cả các buổi học và cuối cùng bảo vệ thành công luận văn tốt nghiệp. Công trình của tôi liên quan đến đổi mới trong giao tiếp — tôi trình bày về cổng thông tin nội bộ mà chúng tôi dùng để trao đổi nhanh với nhân viên, một dạng mạng xã hội nội bộ. Bài bảo vệ diễn ra rất xuất sắc. Tôi nhận được bằng và vô cùng vui mừng.
Ngoài những năng lực chuyên môn mà trường đã mang lại, điều quan trọng nhất tôi nhận được là sự tự tin trong vai trò lãnh đạo. Vì phía trước là cả một chặng đường dài áp dụng kiến thức đã học, tiếp tục học thêm và tự học — điều mà cho đến giờ tôi vẫn duy trì và rất yêu thích. Và chính Đại học Quản lý Nhà nước đã cho tôi tín hiệu đầu tiên, động lực đầu tiên để hành động.
Tôi hiểu rằng mình thực sự có thể xây dựng giao tiếp hiệu quả với nhân viên, làm việc đúng cách với cấp dưới, sử dụng không chỉ phong cách lãnh đạo mang tính mệnh lệnh, mà còn phong cách huấn luyện – nơi mà nhân viên của tôi cũng chịu trách nhiệm, tham gia vào việc hình thành các quy trình và có thể ảnh hưởng đến chúng, chứ không chỉ chờ đợi chỉ đạo.
Trong lĩnh vực thú y hiện nay, tôi rất vui khi thấy nhiều lãnh đạo cũng bắt đầu học thêm. Điều quan trọng nhất trong quá trình này là chọn đúng trung tâm đào tạo, nơi có thể mang lại kiến thức chất lượng. Khi tôi chọn nơi học, khi đó số lượng trung tâm được cấp phép còn ít. Tất nhiên, tôi ưu tiên giáo dục nhà nước.
Còn bây giờ thì có rất nhiều khóa học, trung tâm, chương trình ngắn hạn — điều đó không xấu, nhưng bạn cần có tư duy phản biện:
“Liệu ở đó có thực sự cung cấp kiến thức chuyên môn?
Chúng có phù hợp, hiện đại, cập nhật không?
Và điều quan trọng là luôn phải đánh giá một cách thận trọng.”
Người dẫn chương trình Polina: Xin hãy cho biết, hiện nay các nhà lãnh đạo mong đợi điều gì ở những chuyên gia trẻ?
Anastasia Bzyta: Đây là một câu hỏi rất hay, bởi vì thực sự mọi thứ đang thay đổi. Chúng ta đang sống trong thời đại thông tin phát triển nhanh, và điều đó khiến yêu cầu đối với các chuyên gia trẻ ngày càng cao.
Trước đây, cách đây 20 năm, khi chúng tôi tốt nghiệp đại học và bắt đầu tìm việc, nhà tuyển dụng chủ yếu đánh giá chúng tôi theo hard skills (kĩ năng cứng) — kiến thức chuyên môn, kỹ năng lý thuyết.
Ví dụ trong lĩnh vực của chúng tôi đó là khám chữa bệnh cho động vật, kiến thức sinh hóa, sinh học, v.v. Còn về soft skills (kĩ năng mềm) thì không ai nói, cũng chẳng ai dạy. Chúng tôi không được hướng dẫn cách xây dựng giao tiếp đúng đắn.
Còn hiện nay, nhà tuyển dụng không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn ở một chuyên gia trẻ, mà còn yêu cầu khả năng làm việc nhóm, khả năng chịu áp lực, kỹ năng giao tiếp với con người.
Nếu nói về thú y — chúng ta chữa trị cho động vật, nhưng thực chất chúng ta vẫn làm việc với chính con người. Và đáng tiếc là nhiều chuyên gia trẻ khi tiếp xúc với chủ vật nuôi lại chưa sẵn sàng về mặt giao tiếp.
Nếu 20 năm trước điều quan trọng nhất chỉ là chữa đúng cho động vật — tiến hành xét nghiệm, thực hiện các thao tác — thì bây giờ điều đó vẫn cần thiết, nhưng phải kết hợp với việc biết cách tương tác với chủ nuôi.
Họ cần học cách bình tĩnh trong những tình huống căng thẳng, sốc tâm lý. Bởi công việc của chúng tôi không phải là công việc mang lại sự dễ chịu. Chúng tôi làm việc trong môi trường mà hằng ngày phải đối mặt với bệnh tật và cả cái chết — và phải biết xử lý điều này. Nhiều bạn trẻ chưa sẵn sàng.
Một điểm khác biệt nữa là các chuyên gia trẻ ngày nay muốn kết quả nhanh. Họ muốn sớm bước vào nghề, thử sức, tìm kiếm bản thân, rồi có thể không tìm thấy, thấy mệt và chuyển sang lĩnh vực khác — có vẻ đơn giản hơn.
Nhưng cuộc sống là vậy — ngay cả ở lĩnh vực khác, cũng sẽ có những khó khăn tương tự. Có thể mức độ khác nhau, bản chất khác nhau, nhưng khó khăn thì luôn tồn tại. Và điều quan trọng nhất đối với người trẻ là phải hiểu rằng không ở đâu dễ dàng cả.
Nếu muốn thành công, bạn cần sẵn sàng đối mặt với thử thách, cần có sức bền, sự linh hoạt. Cần học cách xây dựng mối quan hệ với đồng nghiệp, với khách hàng. Bởi bây giờ, gần như ở mọi nơi — hoặc bạn bán sản phẩm, hoặc bạn cung cấp dịch vụ — và dù thế nào cũng sẽ gặp phải sự không hài lòng từ ai đó.
Nhà tuyển dụng mong đợi ở một chuyên gia trẻ động lực và mong muốn làm nhiều hơn một chút so với yêu cầu. Điều này vốn luôn quan trọng, nhưng ngày nay lại càng đặc biệt quan trọng.
Chúng ta sống trong thời đại mà ai cũng có thể phát triển nhanh, học tập liên tục, áp dụng kỹ năng mới. Vì vậy, nhà lãnh đạo mong muốn thấy ở người trẻ đôi mắt sáng — sự hứng thú với mọi thứ diễn ra trong tập thể, chứ không chỉ quan tâm đến một phần nhỏ công việc của mình theo mô tả chức danh.
Người dẫn chương trình Polina: Nhân viên có động lực chính là nền tảng của một công ty tốt và hiệu quả làm việc trong đó.
Anastasia Bzyta: Đúng vậy. Ở đây trách nhiệm lớn cũng thuộc về nhà tuyển dụng, bởi vì chính họ phải hỗ trợ và duy trì động lực đó, phải biết cách kích thích nó. Đây là một chủ đề riêng biệt.
Vậy nhà lãnh đạo còn mong đợi gì từ một chuyên gia trẻ? Tất nhiên là tính trung thực — không có trung thực thì không thể đi xa. Làm sao có thể xây dựng mối quan hệ tin cậy và bền vững nếu thiếu sự trung thực?
Hiện nay, trong thời kỳ đầy mâu thuẫn — cả về môi trường bên ngoài, chính trị bên ngoài lẫn bên trong — chúng tôi không muốn làm việc với những nhân viên trẻ quá bị cuốn vào chính trị. Điều này thường gây cản trở, vì sự chính trị hóa quá mức hoặc những quan điểm cực đoan có thể khiến một người bị phân tâm khỏi công việc.
Chúng tôi muốn thấy bên cạnh mình một người ổn định, biết tách biệt rạch ròi giữa quan điểm cá nhân và công việc. Không ai cấm bạn có quan điểm riêng về những gì đang diễn ra, nhưng cần phân biệt giữa thời gian làm việc và những điều không liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ công việc.
Người dẫn chương trình Polina: Tức là tránh những người hay nói về các chủ đề căng thẳng, những chủ đề có thể khiến họ hoặc người khác bị phân tâm khỏi công việc?
Anastasia Bzyta:
Đúng vậy, và cũng để tránh kích động mâu thuẫn trong nội bộ. Bởi vì bất kỳ nhà lãnh đạo nào cũng mong đợi một người chơi trong đội. Dù chúng ta có nói rằng một số nghề không yêu cầu làm việc nhóm, nhưng thực tế là chúng ta luôn nằm trong một hệ thống nào đó và đều là những phần tử của hệ thống đó.
Chúng ta làm việc trong các đội nhóm, và phải học cách giao tiếp với những người xung quanh. Nếu chúng ta quá dễ gây xung đột vì bất kỳ lý do gì, tạo ra bầu không khí căng thẳng hay hung hăng, chúng ta sẽ không thể xây dựng được quy trình làm việc bình thường. Vì thế, nhà tuyển dụng không phải là “né tránh”, nhưng họ chắc chắn để ý đến điều này.
Vậy nhà tuyển dụng còn chờ đợi điều gì nữa? Quay lại điều quan trọng nhất — đó là kỹ năng chuyên môn.
Bạn biết đấy, người ta thường nói: “Tuyển vì hard skills, sa thải vì soft skills.”
Và đúng là như vậy. Dù thế nào thì câu hỏi về hành vi cá nhân, cách bạn thể hiện bản thân trong công việc vẫn luôn được đặt ra, và điều đó cần được hiểu rõ.
Còn tất cả những kỳ vọng bổ sung khác từ phía nhà tuyển dụng — thì mỗi nơi, mỗi lãnh đạo sẽ có tiêu chí riêng của mình.
Người dẫn chương trình Polina: Bạn nói rằng thế hệ trước, cách đây 20 năm, khác với thế hệ hiện nay ở chỗ trước đây người ta chú trọng hard skills, còn bây giờ có xu hướng mới — chú trọng soft skills. Vậy còn có những điểm khác biệt nào nữa giữa hai thế hệ? Và liệu thái độ đối với công việc có khác nhau không?
Anastasia Bzyta: Bạn biết không, câu hỏi rất tuyệt vời. Tôi rất thích lý thuyết thế hệ. Nhiều người có lẽ biết rằng có sự phân chia các thế hệ theo từng giai đoạn khoảng 20 năm.
Hôm nay tôi đang trò chuyện với bạn từ vị thế của một người thuộc thế hệ millennial — thế hệ Y. Thế hệ tiếp theo chính là thế hệ Z.
Người dẫn chương trình Polina: Chính là chúng tôi.
Anastasia Bzyta: Đúng vậy, là các bạn. Và sau đó sẽ là thế hệ Alpha.
Mỗi thế hệ được hình thành bởi chính môi trường mà nó lớn lên. Và môi trường đó tạo nên những đặc điểm riêng cho từng cá nhân trong thế hệ đó. Tôi không nói rằng tất cả mọi người đều giống nhau — chắc chắn không — nhưng xu hướng chung thì rất rõ ràng.
Thế hệ của chúng tôi, những chuyên gia trẻ cách đây 20 năm, được “định hướng” vào sự ổn định — mong muốn bám trụ, chứng minh năng lực, chứng minh rằng chúng tôi là chuyên gia. Chúng tôi có thể làm việc không lương, thực tập rất lâu, làm một vị trí nhiều năm liền, bởi vì điều quan trọng đối với chúng tôi là xây dựng uy tín nghề nghiệp.
Còn thế hệ của các bạn thì nhanh hơn. Các bạn lớn lên với ý thức rõ ràng về giá trị bản thân. Các bạn hiểu rằng để được đánh giá cao, các bạn vốn đã có những giá trị đó — không cần phải chứng minh điều gì quá lâu dài. Điều quan trọng nhất là tiếp tục phát triển các kỹ năng nghề nghiệp.
Các bạn can đảm hơn, quyết đoán hơn, dễ dàng cắt đứt các mối quan hệ khi cần thiết. Không phải tất cả mọi người, nhưng nhìn chung đây là xu hướng nổi bật. Và nhà tuyển dụng hiện đại phải sẵn sàng cho điều đó.
Thật kỳ lạ nếu một nhà tuyển dụng lại yêu cầu giống nhau từ các thế hệ khác nhau. Tôi không nói về năng lực chuyên môn — chúng là bắt buộc cho tất cả. Tôi đang nói về soft skills.
Và còn điều quan trọng nữa: chúng tôi, với tư cách là nhà tuyển dụng, phải học cách tương tác với các bạn. Ở đây còn phải nói về vấn đề thiếu hụt nhân lực — một chủ đề rất đáng chú ý.
Nhà tuyển dụng phải học cách thích nghi với những xu hướng mới:
— chuyên gia trẻ ngày nay như thế nào,
— họ quan tâm điều gì,
— công việc nào phù hợp với họ,
— làm thế nào để đánh giá họ,
— làm thế nào để nhìn ra điểm mạnh của họ.
Bởi khi nhà lãnh đạo nhìn thấy điểm mạnh của một người, họ có thể xây dựng quy trình công việc sao cho nhân viên đó có cơ hội phát huy những thế mạnh ấy — mạnh mẽ hơn nhiều so với những điểm yếu vốn có.
Chúng tôi, với tư cách lãnh đạo, cũng phải nhanh nhạy — nhanh như chính thế hệ của các bạn.
Người dẫn chương trình Polina: Về vấn đề thiếu hụt nhân lực. Người ta nói rằng đến năm 2030 sẽ có khoảng 6 triệu chuyên gia thuộc diện thiếu hụt nghiêm trọng.
Xin hãy cho biết liệu công ty của bạn có cảm nhận được tình trạng thiếu nhân lực này không, và những chuyên ngành nào bị ảnh hưởng nhiều nhất?
Anastasia Bzyta: Tôi có thể chia sẻ dựa trên lĩnh vực của chính mình, vì đó là công việc tôi gắn bó. Và tôi phải nói rằng không chỉ công ty tôi, mà toàn bộ ngành thú y đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực rất nghiêm trọng.
Tôi là thành viên của Hiệp hội lớn của chúng tôi — “Phòng Thú y Quốc gia”. Hiệp hội tồn tại từ năm 2010 và có khoảng 200 cơ sở thú y trên khắp nước Nga. Đây là hiệp hội tự nguyện, hoạt động tự quản, đặt ra các tiêu chuẩn nội bộ để giúp ngành hoạt động hiệu quả hơn. Và chính trong tất cả các phòng khám — từ những phòng nhỏ nhất đến các bệnh viện thú y lớn nhất — đều thể hiện rõ xu hướng thiếu hụt nhân sự.
Tại sao lại như vậy? Điều này liên quan đến một số yếu tố:
— Khủng hoảng dân số, số trẻ sinh ra ở một giai đoạn nhất định không đủ để hôm nay trở thành lực lượng chuyên môn.
— Làn sóng di cư trong những năm gần đây.
— Và đặc điểm thế hệ mới, mà ít nhất trong ngành của chúng tôi, việc thích ứng với khó khăn nghề nghiệp là không hề dễ.
Để trở thành một chuyên gia thú y, bạn phải có tấm lòng nhân hậu. Bác sĩ thú y phải tử tế, nhân ái, vì họ giúp đỡ những sinh vật không thể tự nói lên nỗi đau của mình. Đồng thời họ phải kiên cường, nghiêm túc, và hiểu rằng họ chịu trách nhiệm không chỉ cho sức khỏe của động vật, mà còn cho tâm lý của chủ nuôi. Và điều này thực sự khó đối với thế hệ trẻ.
Chúng tôi thấy nhiều người rời khỏi nghề. Những “cây đại thụ” đã làm nghề 15–20 năm vẫn còn trụ lại, nhưng các chuyên gia trẻ lại dễ kiệt sức hơn. Không chỉ vì họ chưa biết giữ cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi, mà còn vì họ mang công việc vào cuộc sống riêng.
Một bác sĩ thú y trẻ thường rất nhiệt huyết, muốn giúp đỡ mọi lúc — ngay cả khi chính mình đang cần nghỉ ngơi. Và khi mất cân bằng, họ kiệt sức, không kịp phục hồi và rời khỏi nghề.
Đó mới chỉ là một phần. Còn một vấn đề khác: chuyên gia trẻ, chưa đủ vững vàng, dễ bị ảnh hưởng bởi những xung đột hay tình huống khó khăn trong công việc mà họ không thể chịu đựng được.
Và nhiệm vụ của chúng tôi, thế hệ đi trước, là dạy họ cách kiên cường, đứng vững tại vị trí của mình. Tôi nghĩ rằng xu hướng này tồn tại không chỉ trong ngành thú y, mà còn trong nhiều ngành nghề khác — nhu cầu về sự bền bỉ và khả năng đối mặt với khó khăn là điều rất cần thiết.
Còn tiếp…