Хорезм атауы - географиялық тұрғыда көршілес Өзбекстан әкімшілік облысы не Орталық Азия өркениетінің ошақтарының бірі ғана емес - сонымен қатар тарихи тұрғыда бірнеше мемлекет атауы.
- Географиялық тұрғыда - Әмудария өзенінің аңғарын Хорезм дейді. Топонимдік мағынасы төмеңгі жер не азықтандыру жер-деген мағынада. Бұлай аталуына жердің географиялық ерекшелігі мен өзен суының тіршілігі жатса керек.
Ортағасырларда - Хорезмшах атауымен империя өмір сүріп, моңғолдардың шапқыншылығымен құлағаны белгілі.
Қазіргі заманда - 1918-1920 жж. азамат соғысында большевиктер ықпалындағы "жаңа хиуалықтар" тобы бұл аймақта Хиуа Халықтық Кеңестік Республикасын құрғаны белгілі. Бұл мемлекетпен Маңғыстаудағы Адай-қазақтары қақтығысқа түсіп, қарым-қатынас керемет жағдайда болмаған.
Бірақ Хорезм аймағында 1511-1917 жж. өмір сүрген Хиуа хандығымен Кіші қазақтары арасындағы қарым-қатынас байыпты болды.
Әсіресе, 1711-1779 жж. Хиуа хандығының тағында қазақ сұлтандары отырды. Хиуа билері - хандықты басқару үшін әдейі қазақ сұлтандарын шақырып отырды.
Кіші жүз қазақтарының оңтүстіктегі Хиуа базарларына енуі осы кезеңмен тұспа-тұс келеді.
Әрине, Кіші жүз қазақтары мен Хиуа хандығы арасындағы ең нашарлаған кезең ХІХ ғасырдың бірінші ширегі. Бұл кезеңдегі Хиуа хандары Кіші жүз қазақтарының жеріне бірнеше мәрте жорық жасап, қазақ ауылдарын тонап кеткен.
Бірақ Ресей империясының Кіші жүзді отарлау әрекетіне ХІХ ғасырдың екінші жартысында осы Хиуа хандығы тежеуге тырысқан
Сурет ғаламтордан алынды