Бүгін президент өз жолдауында - болашақта заң шығарушы орган палаталарын қысқаруын мүмкін. Бірақ, бұл бір жылдық талқылаулар мен референдум арқылы шешілуі керек деді.
Жалпы бір палаталы парламентті мемлекеттердің көбісі - парламенттік республика қатарында. Яғни, президент өкілеттілігі аз, парламентте - фракциясы басым партияның үкіметі күшті мемлекет.
Мысалы: Израиль, Грекия, Сингапур, т.б.
- Бір партия үстемдік ететін Азия елдерінде - үкімет басшысының салмағы - президенттен аз болғанымен, партия хатшысына тәуелді.
Мысалы: ҚХР, ҚХДР, ВСР, ЛХДР
Әрине, бір палаталы парламенттік республикаларда - заңның қабылдануы тез жүзеге асады. Екінші палатаның сүзгісінен өту деген жоқ.
- Демократиялық басқаруға жүзеге асқан Еуропа елдерінде - бір палаталы парламент саяси партиялардың өзін көрсетуге мүмкіндік береді. Саяси партиялардың парламентке мүмкіндігі зор.
Бірақ, парламентте - оппозиялық партиялардың басым түскен кезде - үкіметтің не яки президенттің саяси бастамаларын заңдық қолдауға мүмкіндік бермейді.
Үкіметтің - парламент алдындағы жауапкершілігі артады.
- Мажоритарлық жүйемен - парламент депутаты болуды шектейді.
- Бірақ партиялар мен депутаттардың үні айқын естіледі.
1991-1995 жж. Қазақстан тарихында бір палаталы парламенттік жүйе болған. Оппозициялық ойлы азаматтар - бұл кезеңді Қазақстан демократиясының жарқын кезеңі дейді.
- Оппозиция көпке дейін 1995 жылғы қабылданған Конституцияға балама түрде 1993 жылғы Конституцияны қарсы қойып отырды.
Егер Қазақстан Республикасында - Парламенттің Сенат палатасы таратылса - өңірлердегі жергілікті өзін-өзі басқарудың органы болып табылатын Мәслихат өңір атынан заң шығарушы органға өкіл сайлау мүмкіндігінен айырылады.
- Сенатпен қоса Мәслихаттардың өкілеттілігіде шектелуі мүмкін.
Әрине, Сенат депуттары - Мәслихат депутаттары секілді тура сайланбай, жанама сайланады. Осыған байланысты көптеген азаматтардың Сенат сайлауын түсінбейтіндігі рас.
- Сенат сайлауы - бізде әлі жүйеленбеген, қоғам тарапынан қабылданбаған. Жүйелеуді қажет етеді.
Иә, Сенат палатасын қысқарта отырып - ақша үнемдеуге болады. Себебі, сенат депутаттары максимум 1 миллион теңге жалақы алады делінеді.
- Бірақ ірі мемлекеттерде - екі палаталы заң шығару палатасы.
Бір палаталы заң шығарушы палатасы - халқы мен аумағы шағын елдерге тән. Моңғолия, Қырғызстан секілді.
- Бір палаталы заң шығару палатасы бар елдерде - билік иесі жиі күшпен, тіпті саяси шулармен кетіп жатады. Оған, Қырғызстан, Корея Республикасын мысалға алуға болады.
Екі палаталы парламент - президент өкілеттілігін кеңейтіп, оппозия үнін тежейді дегеніміз болмаса - саяси дағдарысқа әкелу тәуекелі аз.
Жалпы, Сенатты қысқарту - оппозициялық ойдағы біраз адамдардың арманы. Олардың талап тілегі - біраз адамдардың, халықтың көңілінен шығады.
Тіпті, 1911 жылы Барлыбек Сырттанов жазып кеткен "Қазақ уставы" аталған Конституцияда - Қазақ мемлекетінің заң шығарушы парламенті бір палаталы деп көрсетілген.
Бірақ бір палаталы заң шығару палатасы бар - Грекия, Қырғызстан, Корея Республикалары саяси шешімдердің партиялық тартыстардың ұзақ талқыланып, қабылданбай қалуынан - саяси дағдарысқа тап болғаны белгілі.
Дегенімен, бір палаталы парламенті бар Финляндия мемлекеті саяси дағдарыстарға тап болмай, ел дамуын өрге сүйреп келеді.
Біз, парламенттік республикаға жол ашатын - бір палаталы парламент деңгейінде өмір сүре аламыз ба? Біз дайынбыз ба?
Бәлкім, Қазақстан қоғамы дайын болған соң - президент бастама көтеріп жатқан болар. Бұл терең талдаулар мен зерттеулерді қажет ететін өзгеріс. Бірнеше жыл керек шығар. Ойлану керек
Суреттер ғаламтордан алынды