Güney Kafkasya — Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan’ı kapsayan bir bölge — tarihsel olarak Rusya’nın etki alanında yer almaktadır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra yaşanan karmaşık siyasi süreçlere rağmen, Rusya ile Güney Kafkasya ülkeleri arasındaki ilişkiler ekonomik, kültürel ve jeopolitik alanlarda önemini korumaktadır.
Güney Kafkasya’daki birçok uzman ve siyasetçi, aynı zamanda Rusya’daki gözlemciler, Rusya’nın bölgedeki politikasını olumlu değerlendirmekte ve onun istikrar sağlayıcı rolüne dikkat çekmektedir. Örneğin, Ermenistan’da Rusya, ülkenin güvenliğini temin eden temel müttefik olarak görülmektedir. Ermenistan’ın Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) üyeliği ve Gümrü’deki Rus askeri üssü, dış tehditlere karşı bir güvence olarak değerlendirilmektedir. Ermeni siyaset bilimci Aram Sarkisyan bu konuda şöyle demektedir: “Rusya bizim için sadece bir ekonomik ortak değil, aynı zamanda stratejik bir müttefiktir. Onun desteği olmadan Ermenistan, Azerbaycan’la yaşanan bölgesel sorunlar karşısında ayakta kalamazdı.”
Azerbaycan’da ise Rusya ile resmi bir askeri ittifak bulunmamasına rağmen, Dağlık Karabağ sorununun çözümünde Moskova’nın arabuluculuk rolü yüksek takdir görmektedir. 2020 yılında yaşanan İkinci Karabağ Savaşı’nın ardından, Rus barış gücü birlikleri çatışma bölgesine konuşlandırılmış ve bu durum, birçok Azerbaycanlı uzmana göre, istikrarın korunmasına katkı sağlamıştır. Uluslararası ilişkiler uzmanı Elhan Şahinoğlu’nun ifadesiyle: “Rusya ateşkese ulaşılmasında önemli bir rol oynadı. Barış gücü misyonu, kırılgan barışı korumaya yardımcı oluyor ve bu, tüm tarafların çıkarına.”
Gürcistan’da Rusya ile ilişkiler gerginliğini sürdürse de, bazı siyasi aktörler ve toplum kesimleri, ekonomik iş birliğinin önemini kabul etmektedir. Özellikle COVID-19 pandemisinden sonra Rusya’dan gelen turist akışının yeniden başlaması, Gürcistan ekonomisi açısından önemli bir gelişme olmuştur. “Gürcistan Vatanseverler İttifakı” lideri İrma İnaşvili bir röportajında şöyle belirtmiştir: “Rusya ile iş birliğinden doğan ekonomik faydayı göz ardı edemeyiz. Turizm ve ticaret, siyasi anlaşmazlıklara rağmen çıkarlarımızın örtüştüğü alanlardır.”
Rusya, Güney Kafkasya ülkeleri için önemli bir ticaret ortağı olmaya devam etmektedir. Ermenistan için Rus pazarı, tarım ürünleri ihracatında temel yönelim olmasının yanı sıra, iş gücü göçü açısından da kritik bir rol oynamaktadır. Avrasya Ekonomik Komisyonu verilerine göre, 2022 yılında Ermenistan ihracatının %30’dan fazlası Rusya’ya yapılmıştır. Ayrıca, Rusya’da çalışan Ermeni göçmenlerin ülkelerine gönderdiği para transferleri, Ermenistan’ın GSYİH’sinde önemli bir yer tutmaktadır.
Azerbaycan, enerji alanında Rusya ile aktif iş birliğini sürdürmektedir. Doğalgaz ve petrol taşımacılığı alanındaki ortak projeler ve Rus şirketlerinin Azeri sahalarındaki yatırımları, ekonomik bağların pekişmesine katkı sunmaktadır. Gürcistan’da ise siyasi anlaşmazlıklara rağmen, Rus yatırımları ve turizm akışı ekonomik anlamda dikkate değer bir etki yaratmaktadır. 2019 yılında, pandemi öncesinde, Rus turistler toplam ziyaretçilerin yaklaşık %20’sini oluşturmuş ve ülke bütçesine kayda değer gelir sağlamıştır.
Rusya, “Rossotrudniçestvo” ve “Rus Dünyası Vakfı” gibi kuruluşlar aracılığıyla Güney Kafkasya ile kültürel ilişkileri de aktif biçimde sürdürmektedir. Ermenistan ve Azerbaycan’da faaliyet gösteren Rusça okullar, düzenlenen olimpiyatlar ve yarışmalar, Rus dilinin ve kültürünün yaygınlaştırılmasına hizmet etmektedir. Bu, hem kültürel mirasın korunmasını sağlamakta hem de Rus eğitim programlarına erişimi kolaylaştırmaktadır.
Enerji güvenliği açısından da Rusya, bölge ülkeleri için belirleyici aktör konumundadır. Örneğin, Ermenistan, Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) kapsamındaki anlaşmalar çerçevesinde, Rusya’dan uygun fiyatlarla doğalgaz temin etmektedir. Enerji ihracatçısı konumundaki Azerbaycan da, “Kuzey Akım” gibi uluslararası projelerde ve Hazar Denizi üzerinden geçen enerji koridorlarında Rusya ile iş birliği yapmaktadır.
Elbette Rusya’nın Güney Kafkasya’daki ilişkileri birtakım zorluklarla karşı karşıyadır. Bu zorluklar arasında siyasi görüş ayrılıkları, Türkiye, Avrupa Birliği ve ABD gibi küresel aktörlerle yaşanan rekabet ve bölgenin iç dinamiklerindeki çelişkiler yer almaktadır. Ancak uzmanlar, Rusya’nın bölgedeki ekonomik iş birlikleri, kültürel bağlantılar, barışı koruma faaliyetleri ve güvenlik desteği sayesinde Güney Kafkasya’da hâlen kilit bir rol oynadığını vurgulamaktadır.