Кеңестік кезеңде - фашистік Германияны жеңген "ұлы жеңіс" - басқа барлық жеңілістерді шайып өткені белгілі.
Сондықтан болса керек - фашистік Германия болған соғыс - асқақ рух пен патриотизмнің ұлы көрінісі болып көрсетілді.
Әрине бұл шындық. Фашистік Германия басқыншылығына қарсы - кеңес халқы үлкен ерлік көрсетті. Ешкім оны жоққа шығара алмайды.
Алайда, Кеңестік Ресей мен КСРО-ның Екінші дүниежүзілік соғыс уақытындағы фашистік Германиямен соғысына дейінде - үлкен-кішілі соғыстар жүргізгені белгілі.
Солардың бірі бұрыңғы Ресей империясы орнына орнығып келе жатқан кезде Кеңес өкіметі (Кеңестік Ресейдің) - Польшамен жүргізген соғыс.
Бұл соғыс 1919-1921 жж. болған.
Бұл соғыста Кеңестік Ресей жеңіліс тауып, Рига келісімі бойынша - Польшаға жер беріп, соғыс шығыны есебінде - 18 миллион рубльдің алтын құны сомасында ақша төлеп берген болатын.
1919-1920 жж. Украинаны кеңестендіруге бағытталған экспанциясы аясында Кеңестік Ресей мүддесі - жаңадан құрылып жатқан Польша мемлекетімен қайшылыққа түскені белгілі.
Осы қайшылықтың әсерімен жаңадан құрылып жатқан Польша мемлекетін кеңестендіріп, Шығыс Еуропаға революция экспорттағысы келген большевиктік Ресей басқыншылық соғыс бастаған болатын.
80 мыңдық әскермен, екі майданға шоғырланған кеңестер әскері Польша жеріне кіре отырып, қарсылас тарапты талқандауды көздеді.
Алайда, кеңес әскеріндегі саяси ұмтылыстар бұл әрекетке жол бермей - кеңес әскері Варшава қаласының маңында тоқтатылып, Висла өзенінен кейін шегінуге мәжбүр болған болатын.
Тарихшылар В. И. У. Ленин ұсынған кеңес экспанциясы Троцкий мен Сталин арасындағы мүдде қақтығысынан жүзеге аспай қалды дейді. Себебі, Батыс майданға басшылық жасаған М. Тухачевскийге - И. Сталин басқарған Оңтүстік-батыс майдан әскері әдейі көмек бермеді. Л. Троцкийдің - И. Сталинге М. Тухачевскийге көмектесуге берген нұсқамалары орындаусыз қалды.
Варшава қаласының бойындағы жеңіліс кеңес әскерін шегінуге мәжбүр еткендіктен - поляк әскерінің шабуылға шығуына мүмкіндік берді. Варшава қаласының маңында М. Тухачевский басқарған Батыс майданның бірнеше армиясы талқандалып, кеңестер қоршауға түсіп қалмас үшін жылдам шегінуге мәжбүр болды.
И. Пильсудский басқарған поляк әскері - Польша жеріне басқыншылықпен келген қызыл әскерді сәтті талқандады.
Варшава түбіндегі шайқаста қызыл әскер - 25 мың жауынгерінен айырылып, 60 мың қызыл әскер - поляктардың тұтқынына түсті. Поляктар - 4 мың жауынгерінен айырылып, 22 мыңы жараланып, 10 мыңы із-түссіз жоғалып кетті.
Батыс майдан әскерінің жоспарсыз шегінуі - үлкен шығынға әкелді.
Кеңестік Ресей - Польша мемлекетімен Рига келісімне қол қоя отырып, жеңілгендігін мойындап, басқыншылығын мойындап өтемақысын төлеп берді.
Кеңес әскерінің Висла өзенінің бойындағы жеңілісін ғажайыпқа балаған Польша мемлекетінің Сейм(парламент) депутаты Станислав Стронский бұл оқиғаны "Висладағы ғажайып" деп атаған болатын. Билік қолдауымен Станислав Стронский бағасы - тарихқа енді.
Варшава түбіндегі жеңіс - Польша мемлекетінің Егемендігін тұрақтандырып, КСРО мемлекетімен ұзақ жылдарға қайшылыққа түсуге әкелді.
КСРО-да Л. Троцкий мен М. Тухачевскийдің Варшава түбіндегі жеңіліске И. Сталинге айыптауымен саяси күресті шиеленістіріп жіберді.
И. Сталин өз билігін орнықтырып, Л. Троцкийді елден аластап, М. Тухачевский репрессияға ұшыратқаннан кейін оқиға өз бетінше баға беріп, жеңіліске М. Тухачевскийді айыптап, оқиғаға басты өзі әсер еткендігі туралы кино түсіргізді
Суреттер ғаламтордан алынды