Біз жалпы, өткенін түгендеп, тарихи тұлғаларын ұлықтап жүретін халықтардың қатарынанбыз. Сол өткенді түгендеп, ел аралап қазақилығымызды іздейміз. Өткен тарихымызға қатысты жерге барғымыз келеді. Сондықтанда болса керек, бір кездері Қазақстанның алғашқы астанасы болған Ресейлік Орынбор қаласына барғымыз келеді. Мысырға барсақ - ежелгі заманғы пирамидаларымен туристік кешендерінен басқа Бейбарыс сұлтан мешітіне бассұғып кеткенді жөн көреміз. Дамаск қаласына жол түсіп жатса Әбу Насыр әл-Фарабидің мазарына құран оқытып шығып, ұлттық борышымыз деп санаймыз. Ал Еуропа жол түсіп жатса Берлин қаласындағы Мұстафа Шоқай жатқан қорымға барып құран оқып шыққанды жөн санаймыз.
Ел аралап, әрбір елден өзіміздің тарихымызға қатысты тұлғаларды табамыз.
Біз осы әрекетімен шығыстағы жапон және кәріс халықтарына біраз ұқсастығымыз бар. Бәлкім, бір азиялық менталитет болар. Жапон мен кәріс іздеушілері біздің елде жерлеңген ұлттық батырларының сүйегін қазып алып кетіп, ұлттық жауынгерлер пантеонына қайта жерлеуде.
Әрине, кәріс және жапон халықтары секілді ізденімпаздық пен өткенге құрмет көрсетіп, Міржақып Дулатов пен Кейкі батырдың сүйектерін алдырып қайта жерледік. Жыл сайын екінші дүниежүзілік соғыста қайтыс болған қазақ жауынгерлерінің сүйегі елге қайтарылып, қайта жерленуде.
Бірақ өкінішке орай соңғы өмірін Еуропада аяқтаған қазақ халқының ұлтжанды азаматтарының сүйегі елге қайтарылмай қалды. Бұған, ХХ ғасырдағы түрлі саяси және тарихи оқиғалар себеп болғаны белгілі.
Бір ғана Еуропаның Германия елінде кемінде Қазақ тарихына әсер еткен кемінде жиырмадан астам тарихи тұлғалар жатыр. Сол жиырманың ішіндегі ең ірісі 1918 жылы Орталық Азияда антикеңестік Қоқан автономиясын басқарған Мұстафа Шоқай. Мұстафа Шоқаймен қатар оның өмірлік жары мен қазақ халқының Тәуелсіздігі үшін күресті Еуропалық оқырманға жеткізе білген үзеңгілестері Германияның әртүрлі қалаларында жерлеңген.
Еуропада адам жерленетін орын сатылады. Сатылу мерзімі төленген мерзімге байланысты ұзарып отырады.
Осыдан он шақты жыл бұрын Мұстафа Шоқай мен оның зайыбы Мариям Шоқайдың жерлену уақыты арнайы журналистер мен белсенді азаматтардың араласуымен біраз ұзартылған еді.
Былтырғы жылдары Мұстафа Шоқай жерлеңген Мұсылмандық зират түсіріледі деген сыбыстараған кезде Қазақстандық азаматтар кешенннің сақталып қалуына қаржылай қолдау білдіруге ниеттес екендігін білдірген еді.
Өкінішке орай Германия мемлекетінің Бавария федералдық аймағының Мюнхен қаласының зиратына мұндай назар бұйырмай тұр. Бұл жерлеңген біраз қазақтың зираты ақша төлену уақытының бітуіне байлынысты түсірілген. Соңғы кездері Халықаралық "Азаттық" радиосының негізін салушылардың бірі Қарыс Қанатбайдың зираты түірілгендігі айтылуда.
Батыс Қазақстан облысының тумысы Қарыс Қанатбай 1911 жылы туған, Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан, Түркістан ұлттық комитетінің бас хатшысы, Халықаралық "Азаттық" радиосының негізін салушылардың бірі. Қазақстан тарихшылар Қарыс Қанатбай Егемендік ойдың жаршысы, Еуропаға қазақ тағдырын таныстырушы, антикеңестік тұлғалардың бірі деп қабылдайды.
Осындай азаматтың зиратын сақтай алуымыз сын.
Бәлкім, әліде кеш емес болар. Түрлі өтініштер жолдап, дипломатиялық өтініштер арқылы Мюнхен қаласындағы Вальдфридхов қорымында ("Ормандағы зират")-дағы азаматтардың сүйегін Қазақстанға әкелгеніміз жөн болар. Мүмкін, Қарыс Қанатбайдыңда сүйегі қайта қазылып, Қазақстанға әкелуге болатын шығар.
Қарыс Қанатбайдың жатқан жерге зираты түсіріліп, басқа адам жерлеңгенімен сүйегі бір шетке жиналып қойылған болар
Сурет ғаламтордан алынды