Жалпы, Еуразия құрлығының аймақтық бөлісінін этникалық емес географиялық тұрғыда аудандастырып айту - ол Еуропалық саяхатшыларының пікірімен қалыптасқан. Еуропалықтар үшін өздері саяхаттап жүрген аймағын ұлттық, тілдік не діни тұрғыдан атағаннан қарағанда географиялық аудандастыру тұрғысынан атаған қолайлы болды. Әрине, Еуропада орналасқан елдердің саяхатшыларының көзқарастары бірдей болмай, бастапқы кезде географиялық аумақтарды әртүрлі елдерді кіргізіп, тіпті алып тастап отырды. Мұндай көзқарастарға саяси факторлар әсер етіп отырды.
Сондықтан болса керек, қазіргі кезде Оңтүстік Батыс Азия мен Шығыс Азия аймағында орналасқан өңірге Орталық Азия ұғымы бір күнде келе қойған жоқ.
Бұл өңірдің халықтарын әртүрлі мемлекеттердің отарлауы да өз әсерін беріп отырды.
Отарлаушы мемлекеттер осы аймақта мекендеген халықтарды бір-бірімен тығыз байланыстырмау мақсатында өзінің академиялық оқулықтарында Орталық Азия ұғымын кішірейтіп не үлкейтіп көрсетіп отырды.
Тіпті, Ресей империясы Орталық Азия ұғымына балама Орта Азия ұғымын әкелді. Кеңес үкіметі бұл терминге өзгеріс еңгізе отырып, өздері бақылаған аймақты Қазақстан және Орта Азия деген атау берді. Кеңестік ғылым Қазақстан аумағын Орта Азияға толық кірмейтін жеке географиялық аймақ санады. Кеңес ғылымы Орталық Азия ұғымы барын мойындаса да оны қабылдамай, оның орнына Қазақстан және Орта Азия терминін қолданды.
Кеңес Одағы мен Қытай Халық Республикасының академиялық ғылымы Орталық Азия ұғымының бастауында тұрған Түркістан атауын қабылдамай, мойындамай, кішірейтуге тырысты.
ХХ ғасырдың бас кезінде Ауғанстан билігі өздері бақылаған Оңтүстік Түркістан аймағын бірнеше әкімшілік аймақтарға бөліп, Түркістан атауын қолданыстан шығаруға тырысты.
Дегенімен, Ортағасырлық шығармаларда жазылып қалған Түркістан атауын қолданыстан шығару оңайға шықпады. Бірақ Ортағасырлық кезеңді зерттейтін Кеңес ғалымдары бұл атауға архайстық көзқарас деп баға берді. Осылайша Түркістан атауы түркі халықтарының мекендеген географиялық аймағынан кішірейіп, Ресей империясының әкімшілік бірлігіне, кеңестік кезеңде клерикалдық топтардың идеясы деп бағаланды. Кеңес Одағының Түркістан атауын мүлдем қолданыстан алып тастамауына осы атаумен аттас қаланың бары кедергі болды. Кеңес ғалымдары Түркістан географиялық аумағының немістер тарапынан Ұлы Отан соғысы жылдары қолдан жасап шығарған академиялық атауы деп баға берген кездеріде болды. Бірақ Түркістан атауы Ортағасырдан бері келе жатқанын тарихи деректер дәлелдейді.
Орталық Азия ұғымының әртүрлі аспектіде қабылдануына
1. Еуропалық саяхатшылардың саяси көзқарастары әсер етті.
2. Орталық Азия ұғымына бірдей шаруашылықпен немесе бір тілдік семьяда сөйлейтін халықтарды ғана біріктіргісі келген зерттеушілер болды.
3. Мәдениеті жағынан ұқсас халықтарды бір географиялық аймақ тұрғысынан қарастыру көзқарасы болды.
Әрине, бұған қоса Орталық Азия географиялық аймағына кіре тұра өздерін осы аймақ шеңберінде қарастырмайтын мемлекеттермен қоса осы географиялық аймаққа өзінің географиялық орналасуы тұтас кірмесе де өзін Орталық Азия мемлекетіміз деп есептейтін халықтар бар
Суреттер ғаламтордан алынған