Ресей Федерациясының құрамындағы өмір сүретін 190-нан астам ұлт пен ұлыстардың арасындағы аумақтық автономия мәребесі жоқ халықтар баршылық. Соның ішінде ноғай халқы.
Ноғай халқы Еділ мен Жайық бойын қоныстанған байырғы халықтардың бірі. Астрахан облысында, Стравраполь өлкесінде және Шешеністан, Ингушетия, Қарашай-Шеркесия, Дағыстанды мекендейді.
Әрине, 190-нан астам өмір сүретін ұлт пен ұлыстардың біразының сыртта өздерінің ұлттық мемлекеті мен Ресей федерациясының құрамында аумақтық автономиясы бар.
Ресей Федерациясында ноғайлардың саны 100 мыңнан астам.
Дағыстан Республикасында этникалық Ноғай ауданы бар.
Бірақ Ресейде Ноғай халқынан аз этникалық эвенкілердің өзінде автономиялық ауданы бар. Ноғайлармен шамалас Адыгтерде Адыгей автономиялық Республикасы бар.
Өкінішке орай Ноғай халқының Ресей Федерациясында ондай мәртебесі жоқ.
Олардың өздерінің тарихи атамекені болып табылатын Ставрополь өлкесінің Ноғай даласы аталған топонимикалық жерде өздеріне автономиялық құру өтініші түрлі кедергілерге тап болуда.
Ноғай халқының ұлттық зиялы қауымы мен белсенділері түрлі акциялар мен жиындар өткізуде. Әзірше, бұл әрекеттерінен еш нәтиже шықпауда.
ХХ ғасырдың 90 жылдары Ноғай халқының автономия талап ету мәселесін өздеріне пайдалануға тырысқан Ичкерия сепаратистері ноғайларды өз жағына мейлінше тартуға тырысқан. Ичкерия аумағында қаруланған ноғай жамағаты қауымдастығыда әрекет еткен. Жалпы, "Ноғай жамағаты" мәселесін қарастырушы адамдар бұл ұйымда тек атауы ғана ноғай болды дейді. Ноғай жамағаты әліде зерттелуді қажет ететін тақырыптық мәселелердің бірі.
XVII ғасырдың бас кезінде батысқа қарай қоныстанған торғауыттармен соғысқан ноғайлар өз саяси бірлестігін жойып алды. Ал кейін Ресей империясына қарсы көтерілістер мен Суворовтың жазалау операциясы бұл халықты жан-жаққа шашыратып жіберген.
Ресей Федерациясында Ноғай халқының аумақтық автономиясы үшін күресіп түрлі топтар бар. Соның ішінде "Ресейдегі ноғай халқының жиыны" ұйымы. Шетелге кетуге мәжбүр болған Ноғай автономистерінің радикал бөлігі Еуропада Ноғай халқының Тәуелсіз мемлекетін құру ұранын көтеруде.
Ноғай халқының аумақтық автономия мәселесінің күн тәртібіне шығуы бұл Ресейде ноғай халқының этникалық дамуына түрлі кедергілерге тап болғандығын көрсетеді. Бұл мәселені Ресей Федерациясының өңірлік әкімшіліктерінің шешуге құлақ аспауыда ноғай халқының жағдайы күрделене беретіндігін байқатады.
Ноғай халқының ұлттық мәселесінің осылай өткір қойылуы - деструктивтік ағымдар мен сыртқы күштердің осы жағдайды өз мақсатына пайдалануға әкеленетіндігі анық.
Әзірше, Қарашай-Шеркес, Дағыстан автономиялық Республикаларындағы ноғайлардың ұлттық дамуы мардымды нәтиже көрсетпеді
Сурет ғаламтордан алынды