1640 жылы Англияда парламенттің палатасының қауымдар палатасы қолдаған әскерилер мен енді ғана қалыптасып келе жатқан буржуазия ағылшын монархиясына қарсы бағытталған революция жеңіске жетіп - республика орнағаны белгілі.
Англиядағы ағылшын абсолютизміне қарсы бағытталған бұл революция жылдар бойы ағылшын королінің сауда монополиясына иемденіп, халықтың қала тұрғындарын салықтармен қысым жасап байымауынан пайда болған болатын.
Жерге бекітілген қала тұрғындары - шаруаға қарағанда еркін еді. Осы еркіндікті қаржылай негіздеу үшін еркін сауда керек болды.
Ағылшын короліне қаржылай кіріс керек болғанан кейін қала буржуазиясын толыққанды қысым жағдайында ұстай алмады. Кейде ағылшын корольдері мануфактураларының пайда болуына демеуші болып отырды. Тіпті жер иеліктеріне ие бола бастаған ағылшын аристократиясынанда соны талап ете бастады. Сыртқы отарлау соғыстары осы қазынан толтыру үшін жүргізілді. Аралды Англия халқы үшін сыртқы басқыншылық соғыс тартымды болды. Себебі, Англия қосымша қаржы көзі табылмады. Халық көбейе бастады. Әлеуметтік мәселелер қордалана бастады. Мәселені шешу үшін, сыртқы соғыс керек болды. Сондықтанда Англия жаңа жерлер ашылғаннан бастап жаңа жерлерді отарлауға асықты.
XVI ғасырдың екінші жартысында Англияда ақ және алқызыл раушан соғысынан ел енді ғана саяси дағдарыстан шыға бастағанмен жаңадан орныққан Стюарттар әулеті үшін қазынаны толтыру өте қажет болды. Қалаларды дамыту үшін, мануфактура салу қазына қаражатын толтырғанымен еркін сауда шектеу қаржы тапшылығын сездірді. Англиямен көрші шотландықтар мен ирланд халықтарымен шекаралық мәселе шешілмеді. Бұлда ішкі сауда тежеп, қазынаны толтыру қажет етті. Англия корольдігі сыртқы сауданы дамыту үшін сауда кемелерін күзетуге мәжбүр болды.
XVII ғасырдың бас кезінде Англия королі І Карл ел қазынасын толтыру мақсатында салықты көтеру мәселесін парламент арқылы шешпек әрекеті қолдау таппады. Халық өкілдерінен тұратын парламент король билігіне қарсы шығып, салық көлемін арттырудан бастартты. Бұл парламент пен король арасында үлкен наразылыққа әкелді. Парламент пен король арасындағы қайшылық азамат соғысына дейін жетіп, парламент жеңіске жетіп, монархия құлап - республика орнады.
Бірақ халық республикалық басқаруға дайын болмай шықты.
- Республика алдында революцияның негізгі қозғаушы күші болып саналған шаруаларға толық жермен қамтамасыз ету мүмкін болмай шықты.
- Лордтар палатасының жойылып, бір палаталы парламенттің құрылып әлеуметтік теңдік орнықтыруға жақын келгенде - саяси көңілтолмаушылар түбірлі өзгерістерді талап ете бастады.
- Әскер ішінде бүліктер мен көтерілістер жиіледі.
- Бос жатқан жерлерді, орманды алқаптарды өз қалауымен топтасып, мемлекеттің рұқсатынсыз игерушілер толқыны көбейді.
- Парламент депутаттарының халыққа есеп беруді еңгізуге тырысушылар саяси жағдайды ушықтырумен болды.
- Республикада жоғары билікке ие болған әскерилер елдегі саяси жағдайды ушықтырмас үшін - бүлікшіл жасақтарды сыртқы басқыншылық соғысқа жібере бастады.
- О. Кромвель ішкі жағдайды тұрақтандыру үшін халықтың жиналыстарын шектеп, сөз еркіндігін шектей бастады.
Біртіндеп монархияны жойған революция - республикалық жүйеден диктатуралық жүйеге ауыса бастады.
Парламент депутаттары О. Кромвельге кең өкілеттіліктер берді.
О. Кромвель билігінің негізгі тірегі азамат соғысында, ирландия мен шотландиямен соғыста қолдау көрсеткен әскерилер болды.
Англия республикасы халықтың билігіне емес, тіпті парламент өкілдерінің билігіне де емес әскерилердің қатаң билігіне ұқсас Оливер Кромвель жеке диктатурасын орнықтырды
Сурет ғаламтордан алынды