Қазақ халқының Ресей империясының 180 жылдық бодандығының 140 жылдығы осы бодандыққа қарсы шығумен өткені анық.
Қазақ халқы өз азаттығы үшін үнемі күресіп, мемлекетті қалпына келтіру жолында күресіп, бірнеше есе жоғары отарлаушы мемлекеткен үздіксіз күресіп өтті.
Осы 140 жылдық күрес жолын Қазақ халқының батыс бөлігі саналатын бірлестік Кіші жүз құрамындағы Тама руынан шыққан қарапайым шаруаның қызы Сапара Мәтенқызы басқарғанын, біреу білсе - біреу біле бермейді. Сапара Мәтенқызының есімін кейде тарихи деректер Сапура Мәтенқызы депте атайды. Кейде оны Табын руынан шыққан дейді. Бұл бойжеткен жайлы орыс және кеңес тарихшылары көлемді еңбектер қалдырған. Белгілі тарихшы Ермұхан Бекмахановтың қызы Н. Бекмаханова өзінің "Көрінбейтіннің қозғалысы" (Восстание невидимки) деген еңбегін жазған.
1775 жылы Ресей империясында Е. Пугачев басқарған көтеріліс жеңілген тұста басталған басталған бұл қозғалыстың басшысын бастапқыда Ресей империясының арнаулы қызметі анықтай алмаған.
Өзін тылсым дүниенің иесімен байланыстымын деп таныстырған Сапура Мәтенқызы Ресей империясына қарсы қозғалыс бастаған болатын. Ресей империясы қозғалыстың басшысын анықтау мақсатында Көктемір есімді адам бастайды деп Кіші жүзге қазақ тілін білетін ноғай,башқұрт, татар, ногайбактардан адамдар біраз шарлаған.
Тірі пендеген көрінбейтін Көктемір атын жамылған Сапура Мәтенқызы басқарған әскери жасақ біраз жыл Кіші жүз аумағына салынып бастаған бекіністерді мазалаумен болған.
Ресей империясының деректері мен кеңес зерттеушілері қозғалыс басталғанда 16-17, 19 жаста болған дейді.
Бұл қозғалыстың шығу себептері жайлы жорамалдар көп:
- Е. Пугачев көтерілісін қолдаған Досалы сұлтан наразылықты тоқтатпай, қазақтарға жеңілдіктер алу үшін Көктемір атауын пайдаланып, Сапара Мәтенқызын қолдады деген тұжырым бар.
- Нұралы хан қалмақтар тастап кеткен жерді иемдену үшін қозғалысты ұйымдастырды деген тұжырым бар.
- Е. Пугачев көтерілісі жеңілген соң оны қолдаған қазақтар қарсылықты жалғастыру мақсатында "Көктемір" аңызын пайдаланды деп тұжырым бар.
Көктемір аңызы тарихы - ХІІІ ғасырларда Батый ханның батырларының бірі десе өмірде болмаған аңыз кейіпкері дейді.
Көктемір қозғаылысының жетекшісі Сапара Мәтенқызының тағдырының қалай аяқталғандығы жөнінде де жорамалдар көп.
Бірі - оны улап өлтірді десе.
Екіншілері - ол ауырып өлді дейді.
Үшіншілер оны Кіші жүздің оңтүстігіне көшіп кетті дейді.
Төртіншілер оны соңғы өмірін Досалы сұлтанның ұрпақтары иеліктерінде өткізді дейді.
Кіші жүзде Сапара Мәтенқызы басқарған "Көрінбейтін Көктемір" қозғалысы тарап кеткеннен кейін Ресей империясына қозғалыс жалғасып, Сырым Датұлы басқарған отаршылдыққа қарсы ұлт-азаттық қозғалыс басталды
Суреттер ғаламтордан алынды