Добавить в корзинуПозвонить
Найти в Дзене

Шығыста XIV ғасырдағы ислам өркениетінің қайта өрлеуі

1256 жылы моңғолдардың Таяу Шығысқа бағытталған жорықтары жанама түрде "сары крест жорықтары" деп аталатындығы белгілі. Осы жорықтың нәтижесінде мұсылман әлемінің рухани ордасы саналған Араб халифатының саяси орталығы саналған Бағдат қаласы құлады. Бұл жорық ислам әлемімен араб халықтарына елеулі түрде әсер етті. Моңғол жорығы Бағдат қаласының халқын қырып, кітапханасын жағып, Араб халифатының жойылуына әсер етті. Жорықтың әсері көп жылға дейін ислам дінінің қанат жаюына тоқтатып тастады. Алайда моңғолдық ұлыс негізінде құрылған мемлекет билеушілерінің ислам дінін қабылдауды жағдайды біртіндеп өзгерте бастады. Моңғолдық ұлысты басқарушылар жерсініп - жергілікті өз жағына тартып, үздіксіз соғыс жағдайында өздерін жергілікті халықтан бөтен ұстамау үшін ислам дінін қабылдай бастады. Бұл Алтын Орда, Шағатай мемлекетінің, Ильхан мемлекетінің билеушілеріне халықты өз жағына тартуға көмектесті. Анадолы аймағында түркі-селжүктерінің мемлекеттерінің қайта құрылуыда жағдайға өзгеріс еңгізді. 130

1256 жылы моңғолдардың Таяу Шығысқа бағытталған жорықтары жанама түрде "сары крест жорықтары" деп аталатындығы белгілі. Осы жорықтың нәтижесінде мұсылман әлемінің рухани ордасы саналған Араб халифатының саяси орталығы саналған Бағдат қаласы құлады.

Бұл жорық ислам әлемімен араб халықтарына елеулі түрде әсер етті.

Моңғол жорығы Бағдат қаласының халқын қырып, кітапханасын жағып, Араб халифатының жойылуына әсер етті.

Жорықтың әсері көп жылға дейін ислам дінінің қанат жаюына тоқтатып тастады.

Алайда моңғолдық ұлыс негізінде құрылған мемлекет билеушілерінің ислам дінін қабылдауды жағдайды біртіндеп өзгерте бастады.

Моңғолдық ұлысты басқарушылар жерсініп - жергілікті өз жағына тартып, үздіксіз соғыс жағдайында өздерін жергілікті халықтан бөтен ұстамау үшін ислам дінін қабылдай бастады. Бұл Алтын Орда, Шағатай мемлекетінің, Ильхан мемлекетінің билеушілеріне халықты өз жағына тартуға көмектесті.

Анадолы аймағында түркі-селжүктерінің мемлекеттерінің қайта құрылуыда жағдайға өзгеріс еңгізді. 1300 жылы Осман мемлекеті құрылды.

1313 жылы Алтын Орда ханы Өзбек өз иелігінде ислам дінін мемлекеттік дін деп жариялауы архитектура саласында үлкен өзгерістер әкелді. Алтын Орда қалаларында мешіттер, медреселер салына бастады. Ислам дінінің ордендері мемлекеттік басқаруға атсалыса бастады.

Ислам өркениетінің қайта өрлеу кезеңінің ошағы болып Орталық Азия саналды.

Медреселерде білім алған азаматтар қоғамға діннің әсерін қайта әкелді. Бұл тенденция Шыңғыс хан жорығы кезі мен моңғолдардың Таяу Шығысқа бағыттаған жорығы кезінде тоқтап қалған болатын.

Ислам өркениетінің қайта өрлеу кезеңін XV-XVI ғасырдан бастап қалыптаса бастаған ұлттардың мәдениеті баса бастады.

Бірақ осы қалыптаса бастаған ұлттардың әдебиетінде, көзқарасында, дүниетанымында дін негізгі болып қалды.

Ортағасырлық Руми, Ганжауи, Омар Хаям шығармаларына діни аспекті шешуші рөл ойнаған.

Орталық Азияның Шағатай мәдениетінің негізінде осы ислам діні арқылы тараған.

Ұлы ойшыл Ұлықбектің обсерваториясының салынуында қоғамға дінді ғылым ретінде жеткізу идеясы жатыр. Шағатайлық мәдениеттен келген Тимуридтік стиль архитектурады үлкен өзгерістерге әкелді. Тимуридтік стильдің өзгерген түрі Үндістанға енді

Шығыстағы ислам өркениетінің қайта өрлеу кезеңі Орталық Азияда XVII ғасырдың ортасына дейін жүрді

Сурет ғаламтордан алынды