Байрам байрамла jе койу кöчöдö мындый неме jарабас деп сананадым.
Бала — ол jаан ырыс, сÿÿнчи, агару тын, кудайдаҥ берилген сый. Эне кижи оны 9 ай jÿрегиниҥ алдына алып, jÿрÿмниҥ эҥ артыгын, эҥ jаражын, эҥ бийигин ле эҥ jарыгын эрке балабыска берерис деп сананып jÿрет. Ада-эненеҥ камаанду: эрjинезин олор алкап салар ба, эмезе, бойлоры билбей, караҥуйка кийдирер бе.
Алтай улус баланыҥ 1 jажын коркышту байлап, учурлу байрам эдет. Баланыҥ байрамы болгожын, байрамга кöп балдарлу улус келет. Билимчилердиҥ айтканыла, ичип турган ада-энениҥ балдары аракыга эрÿл ада-энелердиҥ балдарынаҥ тÿрген ле эрте кирет. Анайда ок, jаш бала айылында байрамдар тушта ада-энелер аракы ичип турганын кöрзö, ол бала корон ашка белен бажын сугат.
Психологтор балдардыҥ садында 5 jашту балдарла солун эксперимент тургускандар: болчомдорды байрам эдип ойнозын деп сурагылаган. Балдардыҥ jыргал кöргÿскени кемди де кайкатпады: олор аш-курсак чыгарып, столдыҥ ортозына аракылу шилдердиҥ ордына кеглялар ( боулинг ойноор эдим) тургускандар. Качан ончозы отургылап ийерде, уулчактар «болуштоптордогы» ашты айактарга ургылап, чööчöйлöрин сÿзÿштирип баштагандар.
Бу эксперименттеҥ кöрзö, 5 те jашту балдар билер эмтир: байрам дегени ол алама-шикирлÿ стол ло корон аш. Кемнеҥ олор тем алып турганын оҥдоорго кÿч эмес — ада-энелердеҥ.
Бир jаш кирген кийнинде таайы баланыҥ
чачын ла тужагын алкыштап кезип jат.
Jарындуга jыктырба,
Jактуга айттырба.
Алтай кудайдаҥ курчуулу бол,
Албаты-jонноҥ алкышту бол.
Ада-энениҥ сӧӧгин билип jÿр.
Эки jанынаҥ улус болзын!
Эки будыҥ чыйрак болзын.
Ай чылап jалтырап jÿрзин!
Кÿн чилеп кÿлÿмзиренип jÿр
Таайы балага куру келбес. Кыс бала болзо топчы, jинjи,
Уул балага ок -тары бычак экелет.
Текст: с сайта http://svadba04.ru/top-menu/arakyiga-jok/balaga-eryl-jyrym/ Аделла Калкина ла «Эрÿл Алтай» кыймыгу.