Еуразия құрлығының далалы және Сібір аймағын мекендеген ежелгі заманнан қазіргі күнге дейін көшпелі мал шаруашылығымен өмір сүреді. Бұл халықтардың көшпелі мал шаруашылығымен өздері мекендеген ортадағы географиялық ерекшеліктер әсер еткені сөзсіз. Қыстың қатаң болуы, шөлді-шөлейтті аймақтардың көптігі егіншіліктен қарағанда мал шаруашылығын бейімді етті. Бір халықтар шөптің желінуімен байланысты малын үнемі өрістен-өрістен, жайылымнан-жайылымға ауыстырып отырды. Шөлейтті аймақтар өз малдарын үнемі құдықтан-құдыққа көшіріп отырды. Оған түркімен көшпелілері мен араб бәдәуилері жатады. Скандинавиялық көшпелі халықтар мен Сібірді және Канаданы мекендеген халықтарда өз бұғыларының жайылымын үнемі ауыстырып отырды. Американың үндіс тайпалары жабайы бизондардың артынан еріп үнемі көшіп қонып жүрді. Өз тіршілігін қамтамасыз ету үшін үнемі көшіп-қонуға мәжбүр болған көшпелі мал шаруашылығымен айналысатын халықтардың баспанасыда жиналмалы болды. Әр халық өзінің ұстаған, баққан малдарына байланысты баспанасын әрледі. Өздері баққан жан-жануарлардың терісі мен жүнін баспанаға пайдаланды.
Араб бедуиндерінің баспанасы климаттық жағдайға байланысты ыстық өткізбейтін тоқыма матадан жасалды. Көбіне көшпелі өмір сүретін тайпа көсемдері осы шатырларда тұрды. Қазірде көшпелі мал шаруашылығымен айналысатын араб бедуиндері осындай шатырларда тұрады. Араб бедуиндеріне ұқсас шатырларда тибет көшпенділеріде тұрады. Бірақ олардың матасы қалың. Сібірде бұғы өсіруші халықтар тез жиналмалы - құралмалы чум баспанасында тұрады. Көшпелі мал шаруашылығымен айналысатын моңғол, қазақ, қырғыз, ноғай, қарақалпақ, ноғай халықтарының баспанасы ұқсас келеді. Әрине, олардың жасалуы, құралуы, орнатуы әртүрлі бағытта. Мысалы, қазақтар өздерінің баспанасы киіз үйдің есігін шығысқа қаратса, моңғолдар оңтүстікке қаратады. Моңғол киіз үйі қазақ және қырғыз үйінен қарағанда аласа келеді. Моңғол киіз үйінде буддалық түсініктер басым. Ал қазақ пен қырғыз халықтарының киіз үйінің ішкі бөліктері түркі-ислам дүниетанымымен түсіндіріледі. Бірақ түркімен, қазақ, ноғай, қарақалпақ, қырғыз, моңғол, қалмақ, бурят, тува баспанасында табалдырықты аяқпен басуға болмайды. Кірген адамдар табалдырықты баспай, аттап өтеді. Көшпелі халықтары өздерінің баспанасында отырып, аспан жұлдыздарын үнемі бақылап, кешкі және түнгі уақытты біліп отырған.
Көшпелі халықтарының баспанасының басты ерекшелігі - үнемі көшіп-қону жағдайында баспана жығып, құрастырып жылжытып көшіруге икемділігінде.
Екінші ерекшелігі - көшпелілер баспанасы мезгілге байланысты болды. Қыста - жылы қаптаса, көктем-жаз айларында жылы қаптаманы шешті. Күз айларында қайта қаптай алды. Яғни, ауа-райының мезгілдік ауысуына қарамастан баспананы климатқа сәйкес ұстауға мүмкіншілік болады.
Үшінші ерекшелігі - адамның баспанасы өзі баққан малға жақын орналасуы және онымен бірге көшіп жүруге оңай болды
Қазақ халқының киіз үйі
Моңғол киіз үйі
Түркімен көшпелілерінің баспанасы
Араб бәдәуилерінің баспанасы
Көшпелі сібір халықтарының чум баспанасы
Суреттер ғаламтордан алынды
Оқырмандар пікір қалдырсаңыздар болады