Найти тему

Тәуекел хан Қазақ хандығын нығайту жолында қандай шараларды жүзеге асырды?

Қазақ хандығының тарихында шығыстағы және батыстағы көршілері ойрат тайпаларымен 130 жылдығының бейбіт күндері XVI ғасырдың соңғы ширегіне тұспа-тұс келген болатын.

Жалпы ойраттар - моңғол тілдес халық. Моңғол тайпаларының Қытайды жаулап алуға кетуімен, Моңғолия даласына солтүстік орманды алқаптарынан қоныстанған делінеді. Ойрат ұғымы - моңғолша ой - орман, арат - халық деген мағына береді. Моңғолдық деректерде оларды орман халықтары дейді. Жазба деректерінде ХІІІ ғасырдан бастап кездеседі. Шыңғыс ханға дейінде өз мемлекеттері болғандығы айтылады. Шыңғыс хан оларды бағындыру үшін үлкен ұлы Жошыны жіберген.

XV-XVI ғғ. ойрат тайпалары Қытай мен моңғолармен үздіксіз соғысқан.

1582-1598 жж. Қазақ хандығын басқарған Тәуекел ханды ресми дерек көздері Қазақ-ойрат ханы деп атайды. Бәлкім, ойраттардың бір бөлігі Тәуекел ханның билігін мойындаған болар. Не ойраттардың бір бөлігін Тәуекел хан бағындырған болар.

Тәуекел ханның есімі тарихи дерек көздерінде 1598 жылмен байланысты айтылады.

1598 жылы Өзбек хандығын 1583-1598 жж. билік құрған Абдаллах ханның қайтыс болуымен билік үшін талас басталды. Абдаллах ханның орнына отырған Абдулмомын хан Тәуекел ханның шапқыншылығына тойтарыс бере алмады. Абдулмомын ханды сарайды әмірлер өлтірді.

1598 жылы Тәуекел ханның Мәуереннахрға жасаған жорығы Өзбек хандығында билеуші әулеттің Шабани әулетінен Аштарихани әулетінен ауысуына әсер етті.

Аштархани әулетінің Өзбек хандығында өз билігін орнықтыру үшін біраз жылын жұмсады.

  • Тәуекел ханның 1598 жылы Бұхара қаласының маңында қаза табуы қазақтардың әулеттік бақталасы Шайбани әулетінен жоюға әсер етті.
  • Тәуекел ханның жорығы Дешті Қыпшақ жеріне талас түсетін Шайбани әулетінің қауіпінен құтқарды.

Тәуекел ханның 1598 жылы Мәуереннахрға жорығы Дешті Қыпшақ жерін Қазақ хандарына бекітті. Тәуекел ханның жорығы Қазақ хандығының нығаюына әкелді

Сурет ғаламтордан алынды