Жаңа заманда Еуропалық мемлекеттердің дамуына серпін берген ағартушылық кезеңі қоғамның дамуына өзгерістер алып келді.
Бұл өзгерістер көпшіліктің қолдауын тапты. Тіпті бұл өзгерістерді монархтарда қолдап, өздері жүзеге асыруға тырысты.
"Төменнен" - "жоғарыға" яғни зиялы қауым өкілдерінің билікке өзгерістерді еңгізуге ой тастауымен басталған ағартушылық көзқарастар - халықты Республикалық басқаруға жетелесе, "жоғарыдан - төменге" монархтар өз қалауына байланысты қоғамға ағартушылық идеялар ұсыну және оны енгізу арқылы билікті сақтап қалуға бағытталған әрекеттері абсолютизмді орнықтырды.
"Ағартушылық" процесстер - Англия, Франция, Пруссия, Австрия, Ресей мемлекеттерінде жүрді.
Бұл процеске үн қосуға тырысқан - зиялы қауым өкілдері "ағартушылар" деп аталды. Олар қоғамды өзгеріске, дамуға бастайтын еңбектер жазды.
Француз ағартушылары - Дени Дидро мен Жан Жак Руссоның, Вольтердің еңбектері қоғамдық қызығушылық туғызды.
"Төменнен" басталған өзгерістерге балама түрде монархтардың қолдауымен "жоғарыдан" басталған өзгерістер нәтижелі түрде жүргізу мақсатында баяу жүрді.
Пруссия королі ІІ Фридрих
- Орталықтандырылған мемлекет құруға тырысты.
- Цензураны алып тастады.
- Опера өнері дамыды.
- Мүліктік құқыққа кепілдеме берілді.
- Діни төзімділік жарияланды.
- Ғылым академиясы құрылды.
- Көпшілік кітапхана ашылды.
Австрия патшайымы Мария Терезия
- Қоғамдық кітапханалар ашты.
- Жалпыға бірдей білім беру міндеттелінді.
- Обсерватория ашылды.
Ресей патшайымы ІІ Екатерина
- Энциклопедиялық басылымдар жарық көрді.
- Қалалық мектептер ашылды
- Обсерватория құрылды.
- Ғылым академиясы ашылды.
"Жоғарыдан" басталған ағартушылық процестер монархтардың мемлекеттің деңгейде қазына қаржысымен жүзеге асты. Дворяндар өз артықшылықтарын сақтап қалу үшін "жоғарыдан" басталған ағартушылық процестерге қолдау көрсетті.
Ағартушылық кезеңдегі ІІ Фридрихтің "Діни төзімділігі" жоғары ма әлде Мария Терезия мен ІІ Екатеринаның салған Обсерваториясы жоғары ма? Оны әркім өзінше қабылдай жатар
Суреттер ғаламтордан алынды