Дар асри 21 оилаеро, ки телевизор надошта бошад, тасаввур кардан душвор аст. Ҳар як аъзои он ба осонӣ ӯро ба ҳаёти худ иҷозат медиҳад. Баъзе кас телевизорро саҳарӣ, баъзе бегоҳӣ тамошо мекунанд. Вале одатан он тамоми вақти холии одамонро дар бар мегирад.
Таъсири телевизор ба инсон бетаъсир намемонад. Тамошои ҳаррӯзаи телевизион ба системаи асаби одам зарар мерасонад ва ба саломатӣ таъсир мерасонад. Он диққати моро ба худ ҷалб мекунад. Экрани дурахшон моро ба он чизе, ки дар он рӯй медиҳад, вобаста мекунад.
Таъсири телевизор ба солимии равонии инсон
Тамошои бефосилаи телевизор ба саломатии равонии одамон таъсир мерасонад. Инсон ҷараёни бузурги иттилоотро коркард ва қабул мекунад. Психика ба чунин ҳаҷми иттилоот тоб оварда наметавонад ва ҳамаи ин ба вобастагӣ табдил меёбад. Тамошобин инро пай намебарад. Он танҳо инкишофи худро қатъ мекунад. Сарашро бо маълумоти бефоида ва нолозим пур мекунад. Пас аз чунин сеанс барои чизҳои фоиданок ва арзишманд ҷой намемонад. Одам хомӯш ҳама чизеро, ки мебинад ва мешунавад, қабул мекунад, фаромӯш мекунад, ки телевизор ҷои наздиконро иваз карда истодааст.
Вайрон шудани фикронии дуруст
Онҳое, ки пайваста дар назди экрани телевизион нишастаанд, ба ҳар чизе, ки дар он нишон дода мешавад, кӯр-курона бовар мекунанд.
Инчунин ба ҳолати равонӣ ва саломатӣ зуд-зуд иваз кардани каналҳо таъсир мерасонад. Одаме, ки дар назди экрани телевизион нишастааст, чизи ҷолибе пайдо карда наметавонад. Ҳолати изтироб ва норозигӣ ӯро водор мекунад, ки ҳамон равандро муддати тӯлонӣ ва бе таваққуф анҷом диҳад. Ин ҳолат ба пайдоиши бемории норасоии диққат (синдром дефицита внимания) оварда мерасонад. Тасвир аз ҷониби мағзи сар азхуд карда намешавад, зеро тасвирҳо дар давоми 2-3 сония иваз карда мешаванд.
Ҳангоми тамошои доимӣ, шахс рафтор, услуби муошират, мӯйҳои қаҳрамонони дӯстдоштаро қабул мекунад. Зиндагии бегонаро мебарад. Фикр карданро бас мекунад. Ба истифода бурдани суханони одамони дигар ва муоширатро бо иқтибосҳо пур кардан оғоз мекунад. Ин ҷаҳони афсонавӣ ва хаёлӣ аз ҷаҳоне, ки ӯ дар он зиндагӣ мекунад, муҳимтар ва воқеӣ мешавад.
Ҳангоми тамошои телевизор фаъолияти мағзи сар комилан аз байн меравад. Ба ҷои ин, танҳо қабули пассиви иттилоот вуҷуд дорад, ки тадриҷан инсонро ба “растанӣ” табдил медиҳад. Олимон дар таҷрибаҳо исбот карданд, ки одамоне, ки дар як рӯз чанд соат телевизор тамошо мекунанд, дар муқоиса бо онҳое, ки онро тамошо намекунанд, маълумотро бадтар дар хотир доранд. Ғайр аз ин, сатҳи зеҳнӣ низ паст мешавад. Одатан, ин тағйиротҳо тадриҷан ба амал меоянд ва дар пирӣ аён мегарданд.
Таъсири телевизор ба саломатии ҷисмонӣ
Телевизор ба биниши инсон таъсир мерасонад. Он бо тамошои зуд-зуд, новобаста аз ҷинс ва синну сол бадтар мешавад. Чашмҳо аз амали тӯлонӣ ва якранг, дар рӯшноии паст хаста мешаванд. Милт-милткунии экран ва зуд-зуд иваз шудани кадрҳо хатарнок мебошад. Одам наметавонад доимо ба як нуқта нигоҳ кунад ва бояд фокус ва кунҷи бинишро тағйир диҳад. Экрани чунин имкониятро намедиҳад, ки метавонад ба бемориҳои чашм оварда расонад. Ва агар ин ҳама ҳар рӯз такрор шавад, пас тағйири бинишро пешгирӣ кардан душвор аст. На танҳо телевизорҳои кӯҳна, балки моделҳои муосир низ мушкилот эҷод мекунанд. Онҳо нисбат ба дигарон хеле бехатартаранд, аммо камбудиҳои худро низ доранд.
Хӯрок хӯрдан дар назди экран низ хатарнок аст. Таваҷҷӯҳи худро аз даст дода, кас метавонад хӯроки аз меъёр зиёдтар бихӯрад. Ин дар оянда боиси фарбеҳӣ, бемориҳои дилу раг, баланд шудани сатҳи қанди хун ва рушди диабет мегардад. Нотавонӣ ба тамошои намоишҳои телевизионии дӯстдоштаи худ боиси бепарвоӣ ва асабоният мегардад. Баъзан набудани имконият барои тамошои намоишҳои телевизионии дӯстдошта боиси апатия ва асабоният мегардад. Ва ин роҳи мустақим ба депрессия аст.
Одати зуд-зуд тамошо кардани телевизор бо кам шудани миқдори моддаҳои хокистарӣ дар муқоиса бо нишондиҳандаҳои одамоне, ки ин корро кам мекунанд, алоқаманд аст. Моддаи хокистарии майна аз ҳуҷайраҳои асаб иборат аст. Он дар тамоми функсияҳои бадан, аз ҷумла функсияҳои когнитивӣ нақши муҳим мебозад. Одатан, ҳаҷми он калонтар бошад, функсияҳои когнитивӣ беҳтар мешаванд.
Тамошои телевизор ба намудҳои фаъолият, ки фаъолияти когнитивиро ҳавасманд намекунанд, дохил мешавад. Хондан, бозиҳои интерактивӣ ва кор бо компютер ба пешгирии деменсия мусоидат мекунанд.
Дар яке аз тадқиқотҳо маълум шуд, ки тамошои телевизор дар як рӯз зиёда аз 4 соат хатари пайдоиши инфаркти миокард, инсулти майна ё маргро нисбат ба одамоне, ки дар як рӯз камтар аз 2 соат телевизор тамошо мекунанд, 1,5 маротиба зиёд кардааст. Ҳатто кори хеле тӯлонӣ дар сари миз бо афзоиши хатари пайдоиши чунин бемориҳо ё марг алоқаманд набуд.
Бояд қайд кард, ки дар тадқиқот хатари тамошои телевизор дар байни иштирокчиёне, ки дар сатҳи кофӣ фаъолияти ҷисмониро риоя кардаанд коҳиш ёфтааст (150 дақиқа фаъолтияти мӯътадил ё 75 дақиқа фаъолияти шадиди ҷисмонӣ дар як ҳафта).
Исбот шудааст, ки хатари марг аз бемориҳои дил аз ҳар соати дар назди экрани телевизион гузаронидашуда то 7% ва агар аз 4 соати тамошо зиёд шавад ин нишондиҳанда то 28% ҳолатҳо меафзояд. Ҳангоми тамошои телевизион зиёда аз 1,5 соат фишор ба ҳисоби миёна 5-7 нишондиҳанда боло меравад, ки ба дил таъсири манфӣ мерасонад. Олимон боварӣ доранд, ки бо кам кардани вақти тамошои телевизор то 1 соат дар як рӯз, то 8% фавтҳоро пешгирӣ кардан мумкин аст.
Олимони олмонӣ мегӯянд: телевизор хатари гирифторӣ ба баъзе намудҳои саратонро зиёд мекунад: саратони рӯдаи ғафс, эндометрия ва шуш. Ҳар 2 соати иловагии тамошои ҳаррӯзаи телевизион хатари саратони рӯдаи ғафсро дар мардон 8 фоиз зиёд мекунад, эҳтимоли саратони эндометрия дар занон 10 фоиз зиед мешавад.
Бехобӣ
Аксар вақт, бо хоҳиши истироҳаткунӣ пеш аз хоб, дар бистар хобида, бисёриҳо телевизорро фаъол мекунанд. Чунин амалҳои бегуноҳ дар назари аввал боиси халалдор шудани мавқеи сутунмӯҳра, дарди пушт ва гардан мешаванд. Тибқи статистика, 48% пурсидашудагон дар натиҷа аз бехобӣ азият мекашанд.
Таъсири телевизор ба оила
Пас аз як рӯзи душвори корӣ, аксарияти мо мехоҳем таваққуф ва истироҳат кунем. Ёрдамчии аввал дар ин кор телевизор аст. Дар сурати мавҷуд будани якчанд телевизор, ҳамсарон ба ҳуҷраҳо ҷудо шуда, тамошо мекуанд. Барои касе истироҳат дар сериалҳо ва ток-шоуҳо ва барои касе бокс, футбол ё ахбор аст. Ва ин ҳар бегоҳӣ рӯй медиҳад.
Одамон бо мурури замон бо ҳамдигар камтар муошират мекунанд. Онҳо бегона мешаванд ва манфиатҳо, шавқҳои умумиро аз даст медиҳанд.
Дар баъзе ҳолатҳо, муоширати солим байни аъзоёни оила аз даст рафта, мушкилот ба миён омаданаш мумкин аст. Ба ҷои нишасти дилгиркунанда ва якранг дар назди экран, ба наздикон диққат додан ва вақтро хуб гузаронидан лозим аст.
Тамошои телефизор барои кӯдакон чӣ зарарҳо дорад?
- Таъсири манфӣ ба узвҳои биниш. Хатари пайдоиши бемориҳои чашм;
- Таъсири манфӣ ба системаи асаб. Ин ҳам суст инкишоф ёфтани қисмҳои кортикалии майна ва ҳам инкишофи гиперактивӣ ва ҳаяҷони асабро дар бар мегирад;
- Организми кӯдак дар назди телевизор истироҳат намекунад, балки баръакс аз ҳад зиёд хаста мешавад;
- Кӯдакони хурдсол дар талаффузи садо душворӣ мекашанд. Аз ин рӯ, таъхири ташаккули нутқ, вайроншавии муошират, рафтори хашмгин/агрессивӣ пайдо мешавад;
- Телевизион метавонад боиси тарсу ҳарос ва дидани хобҳои тарс гардад;
- Тамошои телевизор дар ҳолати нодуруст метавонад боиси халалдор шудани мавқеи сутунмӯҳра гардад;
- Инчунин дар кӯдаконе, ки аксар вақт телевизор тамошо мекунанд, норасоии массаи мушакҳо ба назар мерасад;
- Кӯдак зуд ба телевизор одат мекунад, оҳиста-оҳиста талаб мекунад, ки барномаҳои дӯстдоштаи ӯ гузошта шаванд. Ин метавонад ба истерика табдил ёбад;
- Аксар вақт ҳангоми тамошои телевизор кӯдакон ғизоҳои носолимро мехӯранд, ки дар натиҷа одатҳои носолим хӯрданро ташаккул медиҳанд, ки боиси афзоиши вазн ва бемориҳои меъдаю рӯда мешаванд;
- Дар атрофи телевизори коркардаистода майдонҳои электромагнитӣ ба вуҷуд меоянд, ки ба рушди психикӣ ва физиологии организм низ таъсири манфӣ мерасонанд;
- тамошои ғайримуқаррарии телевизор хатари баланд шудани сатҳи фишори хунро дар кӯдакон ба вуҷуд меорад.
Кӣ набояд барномаҳои телевизионӣ тамошо кунанд?
- Кӯдакони то дусола;
- Одамони гирифтори ихтилоли системаи асаб аз сабаби стресс;
- Одамони гирифтори ихтилоли рушди нейропсихикӣ;
- Шахсоне, ки ба наздикӣ ҷарроҳии чашм гузаронидаанд ё мушкилоти ҷиддии чашм доранд.
Чӣ тавр кӯдаконро аз тамошои зиёди телевизор ҷудо кардан мумкин аст?
- Волидон бояд кӯшиш кунанд, ки дар ҳузури кӯдак телевизорро фаъол накунанд;
- Ҳангоми машғул шудан бо кӯдак бо эҷодкорӣ ё бозӣ кардан телевизорро фаъол накардан;
- Агар ба фарзандон иҷозат дода шавад, ки мултфилмро тамошо кунад, ба онҳо пешакӣ фаҳмонидан лозим аст , ки пас аз ба охир расидани вақти муқарраршуда телевизор хомӯш карда мешавад;
- Бо фарзандатон ҳарчи бештар вақт гузаронидан, машқ кардан, ба маҳфилҳо ва бахшҳои гуногуни эҷодӣ рафтан лозим аст.
Якчанд маслиҳат барои пешгирии хатари ҷиддии телевизор
- Телевизорро бо равшании кофӣ тамошо кунед.
- Вақти тамошои телевизионро то ду соат кам кунед.
- Пеш аз тамошои телевизор барномаи телевизионии мувофиқро интихоб карда монед, то каналҳоро ба таври тасодуфӣ иваз накунед.
- Садоро хеле баланд накунед, то телевизор гӯшҳои шуморо ба ҳаяҷон наорад.
- Ҳангоми тамошои телевизор кӯшиш кунед, ки аз хӯрокхӯрӣ худдорӣ намоед.
- Ҳангоми рекламаҳо садоро хомӯш кунед ва ба экран нигоҳ накунед.
- Масофаи мувофиқи чашмро аз экрани телевизор риоя кунед.
- Мавқеи тамошои худро зуд-зуд иваз кунед, дар як ҷо муддати дароз нашинед.
Рад кардани тамошои телевизор на танҳо майнаро аз ҷараёни иттилооти одатан агрессивӣ ва бардурӯғ озод мекунад, балки худ аз худ саломатиро беҳтар мекунад ва эҳтимолан умрро дароз мекунад. Вақти холиро, ки имрӯзҳо ба таври фалокатбор намерасад, ба варзиш ё муошират бо наздикон сарф кардан оқилтар аст.