1905-1911 жж. Ирандағы буржуазиялық революция ағылшын және орыс әскерімен басылғаннан кейін көтерілісшілер - ресми биліктің әскері бара қоймайтын, орман мен тауларды паналап кетті. Бұлардың қатарында дін иегерлері, либералдар, тайпа көсемдері болды. Жұмысшыларда бұлардың қатарынан табылды. Көтерілісшілер - орталық биліктің әлсіреген уақытын күтті. Көтерілісшілерге қару жетпеді. Бұл көтерілісшілерді 1911 жылдан 1918 жылға дейін ешкім есіне алмады.
1914-1918 жж. Иранға әжептеуір әсер етті. Иран соғысқа қатысты бейтарап жарияласа да, қарулы күштері ерікті түрде - екі тарапта да соғысты. Соғыс барысында Иран өзінің батысын бақылаудан айырылып қалды. Соғысушы тараптар жергілікті халықты өз жағына шығарушы үшін ұлттық топтарды қаруландырумен болды. Кавказдық армяндық - дашнак, әзербайжандық - мусават партиялары қолдаған әскери топтар пайда болды. Англия, Ресей, Германия қарсыласушы тараптарды қаруландыруды аямады.
Бірінші дүниежүзілік соғыс - Антанта жағының жеңісімен аяқталуымен Ирандағы Осман империясының жасақтары өз жеңілісін мойындады. Бірақ түріктер Кавказдағы Әзірбайжанға қолдау көрсету үшін қару-жарақты, әскердің біраз бөлігін осы аймақ арқылы жеткізіп тұрды. Ресей әскері шығарылуымен өз қаруларының біраз бөлігін Гиляньдағы өз жақтастарына таратып кетті.
1911 жылы буржуазиялық революциядан жеңіліс тапқан орман жағалаған "жыңғылдықтар" қаруланып үлгерді.
1918 жылы Иранда ресми билікке қарсы түрлі ұлттардың көтерілісі басталды. Көтеріліске, парсылар, әзірбайжандықтар, арабтар, парсылар қатысты.
Гиляндағы көтерілісшілер - Тәуелсіздікке ұмтылмай, жалпыирандық масштабта әрекет етуге тырысты.
Гилян көтерілісшілерін - дін басшыларымен тайпа көсемдері қолдамады.
Гилян көтерілісшілері - Кеңестік Кавказдың революционерлері қолдау көрсетті. Тіпті Гилянда жариялаған Республика Социалистік Кеңестік сипат ала бастады
Иранның басқа жағында орналасқан халықтар - Гилян көтерілісне тікелей қолдау көрсетпесе де ниеттес болды.
Гилян көтерілісінің кең қолдау табуы
- Каджар әулетінің бірінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы Батыс Ирандағы шарасыздығы
- феодалдық артықшылықтарды жоюы
- буржуазиялық және социалистік өзгерістерді енгізе бастауы
- халық ағылшындардың үстемдігіне наразы болды
- Гиляньда жерсіз шаруаларға - жер үлестіру басталды
- Монархияға балама түрдегі - Республикалық басқару орнады
Осы өзгерістер - Иранның басқа жағында тұратын халықтарға ұнады. Ағылшындармен келісімге келген шахты сатқын деп қабылдап, монархияға қарсы Гилян көтерілісшілерінен балама көрді. Бірақ бірінші дүниежүзілік соғыстың әсерінен қатты қалжыраған халық Гиляндықтарға әскери қолдау білдіруге әрекет етпеді. Қозғамда өз артықшылықтарын сақтап қалуға тырыс діни қызметкерлер мен тайпа көсемдері Гилян көтеріліс қолдамауға шақырды.
Ағылшын әскерінің қолдауына сүйенген шах Гилян революциялық Республикалық ошағын талқандады
Сурет ғаламтордан алынды