Ҡәртәсәйем мәрхүмә булғанда миңә ни бары 3 йәш булған. Апайҙарым кеүек уның тәрбиәһен алырға, уға эйәреп ҡунаҡтарға йөрөргә яҙманы. Бер аҙ ғына хәтеремдә ҡалған: ул өйөбөҙҙөң иң төпкө бүлмәһендә ауырып түшәктә ятты. Береһе лә өйҙә булмаһа, яңғыҙ ҡалыуҙан ҡурҡып, ҡартәсәйем карауаты янына өс табуретканы теҙеп ҡуям да эргәһендә ята инем. Моғайын, был саҡта атайым эштә булғандыр. Бына-бына бишенсе балаһын табырға йыйынған әсәйем йә ишек алдында эшен теүәлләгәдер, йә дауахана юлында йөрөгәндер. Атайым Фәйзрахман Усманов әсәһе Гөлйыһан Шәмсетдин ҡыҙын гел яҡшы яҡтан ғына һағынып иҫкә ала. Беҙгә лә уның хаҡында йыш һөйләне. Бәләкәй саҡта әсәйебеҙҙе тыңламай китһәк: “Әсәйегеҙҙең ҡәҙерен белегеҙ. Бына минең әсәйем юҡ”, - тиер ине.
Ҡартәсәйем ГӨЛЙЫҺАН Шәмсетдин ҡыҙы УСМАНОВА (Азаматова) 1912 йылғы. Ул Баймаҡ районы Беренсе Этҡол ҡыҙы. Ул 1929 йылда, 17 генә йәшендә, кейәүгә сығып, Сыңғыҙ ауылына килен булып төшә. Һуғыш башланғас, ире Вәли Усманов фронтҡа китә. Интернет мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ул сержант званиеһында булған, 1943 йылдың февралендә хәбәрһеҙ юғалған. Һөйләүҙәренсә, ул һуғышҡа тиклем Ленинград ҡалаһында корреспонденция йүнәлешендә курс үтә.
Ире һуғышта ятып ҡалғас, ауырлыҡтарға баш эймәгән ҡартәсәйем. Тырышып донъя көткән, балаларын үҫтерергә көсөн һалған. Дәһшәтле һуғыштан һуң да оҙаҡ йылдар емреклек, ауырлыҡ, михнәт хөкөм һөргән. Дүрт бала менән яңғыҙ ҡалған ҡартәсәйем дә үҙенә ныҡлы терәк-таяныс эҙләгәндер, моғайын. Икенсе иренән йәнә өс бала таба. Был балаларының атаһынан яҡлау, ҡурсалау, терәк өмөт итһә лә, уны ул алмаған. Артабан уға 7 балаһын бер үҙенә кеше итергә тура килә… Хәйер, бындай яҙмышлы ҡатындар ул осорҙа бик күп була.
Ҡартәсәйебеҙ Гөлйыһанға 1930 йылда ҡайныһы Айнулла тегеү машинаһы бүләк иткән була. Ҡартәсәйебеҙ тегергә өйрәнә лә барлыҡ ауыл халҡына, колхоз эшселәренә кейемдәр тегә. Көндөҙ эштә булһа, төндәрен шәм яҡтыһында булһа ла тегеү менән булған. Кейем-һалым өсөн берәүҙән дә хаҡ һорамаған. Бер мәл һабантуйға тип кәрәк-яраҡтар тегә. Шуны эштән бушаған мәлендә генә тегеп өлгөрөргә тырышып хәлһеҙ йығыла, үҙе һабантуйға бара ла алмай өйҙә ятып ҡала.
1945 йылда ҡартәсәйем тифтан ауырый. Ул дауаланып ятҡанда, өйҙә яңғыҙ ҡалған балалар нисек көн үткәргәндер—бер Хоҙай белә.
Һауығып алғас, кире эшкә егелә. Бейә һауған осоронда башына ат тибә. Тағы дауаханаға эләгә. Унан сыҡҡас, тағы эшкә тотона. Колхоз малын ҡарағанда шәлгә бесән төрөп ташыуҙарын да гел һөйләр булған. Иген таҙартыуҙа ла эшләгән. Иген таҙартыу аҙбары хәҙерге клуб тапҡырында булған. Бер заман Әсфәндийәровтарға (ҡоҙалары була, ҡартәсәйемдең бер туған апаһы Әсфәндийәровтарҙа кейәүҙә була) хәл белә инһә, Әнүәр аслыҡтан шешенеп үлер сиккә етеп ултыра икән. Ҡартәсәйем ни булһа ла булыр, ялыу яҙһалар яҙырҙар, әммә баланы астан үлтерергә ярамай ти ҙә иген урлап Әсфәндийәровтарға алып барып бирә. Шул рәүешле Әнүәр Әсфәндийәров (ғалим, тарихсы) тере ҡала. Күп тә үтмәй уны балалар йортона алып китәләр. Ә ҡартәсәйемдең иген урлауын белеп ҡалалар. Ул һүҙендә ныҡ тора: “Күрәләтә фронтавик балаһын үлтерергә итәһегеҙме? Улар бит беҙҙең һәм балалары киләсеге хаҡына ил һаҡлай”, - ти.
Ҡартәсәйебеҙҙең намыҫлы хеҙмәте “Фиҙакәр хеҙмәте өсөн” миҙалы менән баһалана. Унан башҡа тағы ниндәйҙер миҙалы була. Тик улар юғалыу сәбәпле, аныҡ ҡына әйтеп булмай. (Атай һөйләүенсә, бала саҡта улар миҙалдарҙы уйнатып алып йөрөгәндәр).
Ҡартәсәйебеҙ 1985 йылда 73 йәшендә вафат була.
Ҡартәсәйем Гөлйыһан Шәмсетдин ҡыҙына атайыбыҙға ирҙәргә хас матур тәрбиә биргәне өсөн мең рәхмәт!
Ауыл халҡы, оло быуын һинең ҡылған изгелектәреңде өйөбөҙҙә үткәрелгән аяттарҙа гел телгә алды, рәхмәттәр уҡыны. Тыныс йоҡла, ҡартәсәй, йәнең йәннәттә булһын!
Ейәнсәре – Резеда.