Şıxəli-Mirzə, yəni Sultan Əhmədxan kim idi?
🔅 Şeyx Əli xanın bir oğlu olub - Sultan Əhmədxan. O, 1807-ci ildə Şeyx Əli xanın ikinci həyat yoldaşı Mülayim xanımdan dünyaya gəlib. Sultan Əhmədxan qacar nəslindən olan Zöhrə xanım ilə evlənib və 1853-cü ildə İranda vəfat etmiş, Ərdəbildə dəfn edilmişdir.
1826-cı il. Qubaya hücum
⚡️🔥⚡️ 1826-cı il. İran-Qacar qoşunları ruslarla müharibə aparır. Döyüşlər Qafqaza gəlib çatmış və sentyabr-oktyabr aylarında Quba şəhəri və tarixi Quba qalası ətrafında gərgin vəziyyət yaranmışdır. Yermolov yazırdı ki, "Abbas-Mirzə Quba quberniyasına qaçaqlıqda ölmüş məşhur yaramaz, keçmiş xan, Şeyx Əli xanın oğlunu da göndərir. İndiyədək ona çox az adam qoşulub. Bundan əlavə, Şıxəli-Mirzənin komandanlığı ilə Quba vilayətinə 2 min sarbaz (döyüşçü), 50 top, toplam 800 nəfərlik fars və şirvan (400 nəfər) süvariləri gəlib". Xan oğlu “xalqı üsyana çıxarmaq üçün Şirvana və Qubaya” göndərilsə də, “vilayətdə yaşayanların əhəmiyyətli bir hissəsi Rusiyaya sədaqətindən dönmədi”. Qafqaz xalqları Rusiyaya qarşı “müqəddəs müharibəyə” qalxmadılar, əksinə, silahlı dəstələr təşkil edərək rus qoşunlarının tərkibində İrana-Qacarlara qarşı çıxdılar. Yerlilərdən çox az hissə üsyana qalxdı.
Quba qalasının mühasirəsi və sonrakı hadisələr
⚡️🏰⚡️1826-cı il, sentyabrın 18-i. İran-Qacar piyada və süvarilərinin böyük kütləsi Köhnə Quba qalasını mühasirəyə aldı. 1826-cı il oktyabrın 10-da Sankt-Peterburqa verdiyi xəbərdə Yermolov bildirir ki, “Şahın oğullarından biri burada (Quba vilayətində. – X. M. İ.) qoşunladır və ona keçmiş Şirvan xanı Mustafa kömək edir”. Sentyabrın 25-dək artıq İran-Qacar qoşunları Quba şəhəri ətrafında xeyli itkilər vermişdi və oktyabrın 13-dək Qacarlar darmadağın edilərək Quba əyalətinin hüdudlarından çıxarıldı.
Nəticə, hadisələrə münasibətim və mənbə
📌 1826-cı ilin sentyabrında Quba və Dağıstanda yerli xalqın böyük hissəsi üsyana qalxmadı. Uzun illərdən sonra Qubadan çox uzaqlarda vəfat edən Şeyx Əli xanın oğlu Sultan Əhmədxan (mənbələr ona Şıxəli-Mirzə kimi müraciət edir, yəni Şeyx Əli xanın oğlu, şahzadə) bölgəyə İran-Qacar komandanı kimi gəlmiş və Qubada yerlilərdən təşkil edilmiş Quba süvari və piyada alayları ilə qarşılaşmışdır. Mənbəyə görə onun rəhbərliyində olan piyada qoşunu Qubadan 28 km aralıda dayanmış və yerli alaylarla döyüşə girməmişdi. Sultan Əhmədxan yalnız bölgəni üsyana qaldırmaq üçün bir vasitəçi, təsir göstərən şəxs kimi təyinat almışdır. Görünür Quba əhalisi Rus və İran-Qacar müstəmləkəsi arasında fərq qoymamış və müstəqillik ümidi görmədiyi üçün sadəcə müqavimət göstərmişdir.
Mənbə: Ибрагимбейли.Х.М. Россия и Азербайджан в первой трети XIX века: из военно-политической истории. — Москва: Наука, 1969.
Telegram-da "Quba Xanlığı" səhifəsinə abunə olmaq üçün bu bağlantıya keçid et.
