Бүгінгі мақала жасанды фулбэктердің маңыздылығы, олардың функционалдық жіктелуі және сол рөлдерді ойнау үшін қандай ойын қабілеттеріне ие болу керектігіне арналған. Гвардиола Джон Стоунсты оң қапталдағы жасанды қорғаушы позициясына ауыстырып, командасының тұрақты ойнау конфигурациясын тапқан сияқты. Аталған өзгеріс арқылы «Сити» треблге қарай келе жатқан қарқыны мен «Канселу неліктен Зинченконы алмастыра алмады» бейнесі осы мәтінді жазуға итермеледі.
Футбол – ұдайы түрде дамып, эволюциясын тоқтатпайтын ойын. Кейбір тенденциялар мен тактикалық шешімдер қайта қарастырылады, қайта өңделеді және кейде қайта анықталып, жаңадан ашылады. Бұрынғы қапталдағы қорғаушылар тек қарсыластардың келе жатқан шабуылды тоқтатумен шектелсе, 90-жылдары олардың функционалы қапталдағы жартылай қорғаушының артына қарай жүгіре шабуылдап (overlap), қорғанысқа қарсы шабуылды тоқтату үшін үлгеру болатын. Яғни олар көбінесе қапталда мекендеп және шабуылды бастауда некен-саяқ қолданылған, бірақ қазіргі күні ортаға ойысатын жасанды қапталдағы қорғаушы немесе жасанды фулбэктер барған сайын кең таралып жатқан позиция болып табылады.
Ортада ойнайтын жартылай қорғаушылардың барлығын бірдей деп айту қате болғандай, қазіргі Уокер, Александр-Арнольд және Зинченко сияқты жасанды фулбэктердің бәрін бір қатарға қосу да дұрыс болмас. Бүгін осындай жасанды фулбэктердің қандай түрлері бар екені туралы сөз қозғаймын.
Жалпылап айтқанда, жасанды фулбэктер қапталдарда кең қалудың орнына әдетте алаңның ортасына қарай допты иеленумен қатар допсыз болатын жағдайлардан артықшылықтар алу үшін ойысады. Алаңның орталық бөлігінде қосымша адамдардың болуы - олардың бірінші кезекте қарсыласынан сол аймақта сандық артықшылық құратынын білдіреді, бұл допты ұстауды жеңілдетеді. Сонымен бірге орталық жартылай қорғаушылар енді ертерек жоғары көтерілуге мүмкіндік алады, өйткені жасанды фулбэк жартылай қорғаушы аймағында допты алға жылжытуға көмектеседі.
Допсыз бұндай позицияларда орналасқан ойыншылар контрпрессингті, яғни допты лезде қайтаруды бастау ыңғайлы болады. Бір аймақта орналасқан ойыншылардың саны жоғары болғандықтан олар қарсыласты қоршап алып қысым көрсету үшін мүмкіндік ашады, басқаша айтқанда жасанды фулбэктер командасына тек шабуыл жасауда ғана емес, дұрыс позицияланудың арқасында қорғаныста да үлкен септігін тигізеді.
1-ші түрі – сақтаушы жасанды фулбэк, бірінші фазада терең орналасып, ол cол не оң қапталдағы қорғаушы бола тұра үшінші орталық қорғаушыға айналады. Басқа жасанды фулбэктермен салыстырғанда доппен ойнау ұқыптылығы төменірек және доппен қарапайым ғана шешімдер қабылдайды. Олар командасына шабуылды құрастыру (build-up) кезеңінде артықшылық жасауды жүзеге асырады, сондай-ақ команда алаңда жоғары болған кезде, терең аймақтардан қалған үлкен зоналарға қатысты қорғауды қамтамасыз етеді. Осындай стилистикалық ерекшеліктерге байланысты орталық және қапталдағы қорғаушы болып ойнай алатын көптеген гибридтік ойыншыларды көріп жатырмыз. Бұл типке Кайл Уокер, Бенжамен Павар, Бен Уайт және Жюль Кунде сияқты ойыншыларды келтіруге болады.
Мүнда доппен ойнау ұқыптылығы туралы айтылғанда, бірінші қатарда пас арқылы допты алаңда жоғарырақ жылжыту қабілеті меңзеледі, алайда бұл ойыншылар допты аяқта ұстап тарту қабілеті жоғары деңгейде дамыған болуы әбден мүмкін. Келтірілгендердің ішінде Кунде мен Уайтты атап өтуге болады.
2-ші түрі – бақылаушы жасанды фулбэк. Жасанды фулбэк позициясы жайлы сөз қозғалғанда бірінші болып ассоциацияны құратын осы түрі шығар. Бұл ойыншылар қапталдан жоғарырақ ортаға қарай тіреуіш жартылай қорғаушының қасына не орнына ойысады.
Бақылаушы жасанды фулбэктер алаңның маңызды аймақтарында допты жоғалтып алмауы үшін прессингке төзімді және пас берумен ойынның ырғағын сезу қабілеті жоғары деңгейде болу қажет. Бұндай ойыншылардың прототипі ретінде «Баварияның» дуэтін Филипп Лам және Давид Алабаны атауға болады, қазіргі кезде Александр Зинченконы келтіруге болады. Йозуа Киммихтің «Бавария» сапындағы бірінші жылдарында көрсеткен ойынын да осы рөлдің интерпретациясы ретінде атасам қателеспеймін.
Соңғы матчтарда Гвардиола Джон Стоунсты оң қапталдағы қорғаушы болып бастап, доппен иелік еткенде Родри қасына ойысу жоспарын сәтті жүзеге асыруда. Ал өзінің бұрынғы командасымен Чемпиондар Лигасындағы ойынында Пеп ағылшындықты Родри қасына тіпті орталық қорғаушы аймағынан ойысуды сұраған, бұндай әрекет «Баварияның» шапшаң әрі 1-ге-1 жағдайында жақсы ойнайтын вингерлерге қарсы Стоунсты қалдыруды қорыққаннан пайда болған шығар. Қапталда қорғануды ол ойындарда керемет деңгейде Мануэль Аканджи жүзеге асырды. Осындай сәтті тактикалық эксперименттер жоғарыда келтірілген ойынның тоқтаусыз дамитынының тағы бір дәлелі, мүмкін Стоунс неміс клубына қарсы ойнағандай басқа біреулер жүйелі түрде ойнап бастап, жаңа - жасанды орталық қорғаушы позициясы пайда болатын шығар?
Соңғы түрі – шабуылшы жасанды фулбэк, бұл позиция сақтаушы түрімен көптеген сәйкестіктерге ие және іс жүзінде бұл рөлдерді жиі бір ойыншы команданың тактикасына байланысты екі рөлді де орындайды. Бұл ойыншылар көбінесе ортаға ойысқанда жоғарырақ көтеріліп, жартылай қапталда мекендейді. Шабуылшы жасанды фулбэк позициясында ойнайтындар өздерінің командаластары үшін гол соғатын мүмкіндіктерді ұйымдастыра алатын техникалық дарыны жоғары болады.
Ең қызығы, олардың қорғаныс қабілеттері әрқашан жоғары деңгейде болмайды, алайда бұл позицияда ойнайтындардың негізгі рөлдері әдетте қауіпті аймақтарда вингерді немесе шабуыладушыларды табу болып табылады. Аталмыш позицияда ойнайтындарды атайтын болсақ, Жоау Канселу және Трент Александр-Арнольдты келтіруге болады. Екеуі де бақылаушы болып бастап, жоғарырақ алаңның соңғы үштігінде шабуылшы қасиеттерін жүзеге асыра алады.
Қазіргі футболдағы қапталдағы қорғаушылар ойын тарихының алдыңғы кездерімен салыстырғанда ең маңызды рөлдерін ойнап жатыр деп айтуға болады.
Егер мақала ұнаса, осындай контентке толы телеграм арнама жазыл.
https://t.me/bcsula