Жетісу – қазақ тарихының алтын қазығы

Жетісу – қазақ даласының жүрегі, көне өркениеттердің ізі қалған, тарих пен табиғат тоғысқан қасиетті өлке. Бұл өлке ұлы көшпенділер өркениетінің алтын бесігі, сақтар мен ғұндардың ізі сайрап жатқан жер, Түркі қағанатының алып ордасы болған аймақ. Әрбір тау бөктері, әрбір өзен аңғары терең тарихтың куәсі болып, уақытпен бірге үндесіп келеді. Жетісу – қазақ халқының ежелгі мұрасы мен мәдениетінің, ата-бабаларымыздың даңқты жолының бір бөлшегі. Бұл мақалада Жетісу өңіріндегі тарихи орындар мен киелі мекен Қойлық қаласына тоқталып, көпшіліктің назарына ілікпеген, бірақ қазақ тарихында ерекше орын алатын қаланы зерттеп, қазақ халқының тарихындағы орны туралы сөз қозғалады. Қойлық – Жібек жолының інжу-маржаны, Қазақстан тарихының ажырамас бөлігі. Қойлық қаласы қазіргі Алматы облысы, Сарқан ауданында, сол кездегі ең ірі керуен жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл аймақ – тау бөктерлері мен жазықтардың үйлескен ғажайып мекені, табиғаты көз тартарлық пейзаждарымен ерекшеленеді. Жасыл жайлаулар мен өзен аңғарлары ортағасырлық қаланың өмір сүруіне қолайлы жағдай туғызған. Бұл қала сауда мен мәдениеттің тоғысқан жері, өркениеттердің байланыс нүктесі болған. Қойлық қаласының іргесі VIII–IX ғасырларда қаланған деген деректер бар. Ол кезде бұл жер түркі тайпаларының мекені болған. Алайда, қала өзінің нағыз өркендеу кезеңіне XIII ғасырда, Қарахан мемлекеті мен кейіннен Шағатай ұлысының құрамында болғанда жетті. Бұл кезде Қойлық Жібек жолының негізгі сауда нүктелерінің бірі ретінде белгілі болды. Қала XIII ғасырда Марко Полоның жазбаларында кездеседі. Ол Қойлықты үлкен, гүлденген қала ретінде сипаттайды. Бұл дерек шаһардың сол кездегі маңыздылығын айқын көрсетеді. Қойлық Ұлы Жібек жолының бойында орналасқандықтан, саудагерлердің, қолөнершілердің және саяхатшылардың басты аялдамаларының бірі болды. Мұнда Қытай, Орта Азия, Иран және Еуропа елдерінен келген тауарлар саудаланған. Қала базарларында жібек, керамика, металдан жасалған бұйымдар, қымбат тастар мен басқа да тауарлар сатылған. Қойлық көпэтносты және көпдінді қала болған. Археологиялық зерттеулер нәтижесінде мұнда мұсылмандардың мешіттері, христиандардың шіркеулері және буддистердің ғибадатханалары болғаны анықталды. Бұл жағдай Қойлықтың толерантты, бейбіт қатар өмір сүрген көпмәдениетті қоғамға ие болғанын көрсетеді. Қойлық қаласы археологтар тарапынан XX ғасырдың ортасынан бастап зерттеле бастады. Қазба жұмыстары барысында көптеген құнды артефактілер – қыш ыдыстар, тиындар, әшекей бұйымдар мен тұрмыстық заттар табылған. Бұл жәдігерлер қаланың мәдениеті мен өркениетінің жоғары деңгейде дамығанын көрсетеді. Қорытындылай келе, менің туған жерім – Жер Жаннаты Жетісу қазақ тарихының алтын қазығы, өркениеттер тоғысқан қасиетті мекен. Бұл өңір ежелгі сақтар мен ғұндардың, түркілер мен қазақ хандығының ізі қалған, табиғаттың ғажайып сұлулығы мен адамзат өркениетінің терең тарихы тоғысқан өлке. Бұл мақалада әлі ашып айтпаған Тамғалы петроглифтері – тасқа қашалған өркениет тарихының куәсі болса, Қойлық қаласы – Ұлы Жібек жолының мәдени және сауда орталығы болған. Есік қорғанынан табылған «Алтын адам» бүкіл әлемге сақ мәдениетінің байлығын паш етті. Жетісу жерінің әрбір төбесі мен сайы, өзені мен тауы өткеннің ізімен өрілген. Бұл аймақ – ата-бабаларымыздың ұлы мұрасын бойына сақтаған шежіре. Сондықтан оны зерттеу, оның қасиетті орындарын сақтау – біздің ортақ міндетіміз. Жетісуға аяқ басқанда, сен оның өткенін сезесің, тарихтың үнін естисің. Бұл өңір – қазақ халқының ұлттық болмысын айшықтайтын ұлы мұра. Оны білу – өткенді тану, болашақты бағамдау. Жетісу – тек географиялық мекен емес, ұлттың рухани өзегі, тарихтың алтын көмбесі. Сондықтан әрбір қазақ баласы осы жердің құндылығын түсініп, оның мұрасын көздің қарашығындай сақтауымыз қажет. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-ның 1 курс студенті Тлектесова Ж.

Жетекші: Сайлан Б.