Assalomu alaykum kanalimizning aziz muxlislari! Yaqindagina nihoyasiga yetgan 2021 yil kosmologiya sohasida ham muhim sanalardan biri sifatida tarixda qoldi. Oʻtgan 2021 yilda bir qator fazo apparatlari koinotga uchirildi yana bir qanchasi boshqa sayyoralarga qo'ndirildi. Oʻtgan 2021 yilni kosmologiya sohasida eng muvaffaqiyatli yillardan biri sifatida eʼtirof etish mumkin! Ushbu dasturimizda 2021 yilda amalga oshirilgan eng muhim parvozlar va kosmologiya sohasida erishilgan yutuqlarni xavola qilamiz!
2021 yilda bir yoʻla uch davlat (AQSH, Xitoy va BAA) Marsga oʻz apparatlarini yetkazishga muyassar boʻldi. 18-fevral sanasida NASA oʻzining navbatdagi marsoxodini Marsga muvaffaqiyatli qo'ndirdi. "Perseverance" nomi bilan ataluvchi marsdayurar rover Yezero krateriga qo'ndirildi. "Perseverance" oʻzidan avval Marsda faoliyat olib borayotgan "Curiosity" marsoxodiga qiyofadosh sifatida tayyorlangan boʻlsa-da koʻplab yangi jihozlar bilan taʼminlangan. Jumladan u Marsda sunʼiy kislorod tayyorlovchi uskuna bilan jihozlangan. "Perseverance" 2021 yilda Mars sathida 3 kmga yaqin masofani bosib oʻtdi. "Perseverance" Yezero krateri qachonlardir suv bilan limmo-lim toʻlganini aniqladi.
Ushbu yilning 9-fevralida Birlashgan Arablar Amirligining "Al-Amal" nomli fazo apparati Mars sayyorasiga tashrif buyurdi. Amirliklarning ushbu apparati Marsning sunʼiy yoʻldoshiga aylanib sayyorani 2 yil davomida oʻrganib boradi. Hozirgacha "Al-Amal" Marsning kunlik va fasliy ob-havosining oʻzgarishini taxlil qildi hamda Marsning shimoliy qutbida katta miqdordagi muzli vodorod tojini aniqladi.
2021-yilning 10-fevralida Xitoy oʻzining "Tianwen-1" dasturi doirasida "Chjujun" nomli Marsdayurar roverini Mars sayyorasiga yetkazdi, 14-may sanasida esa roverni sayyora yuzasiga qo'ndirishdi. Bu bilan Xitoyliklar Sovet Ittifoqi va AQSHdan keyin Marsni ishgʻol etgan uchinchi davlatga aylandi. Chjujun hozirgacha Yerga Gbdan oshiq maʼlumotlarni, Mars ponoramalarini yubordi.
2021 yilning martida Yaponiyaning "Astroscale" kompaniyasi kosmik tozalovchi ELSA-d qurilmasini koinotga uchirdi. Apparat koinotdagi kosmik koʻplab chiqindilarni muvaffaqiyatli tuta oldi. Bu bilan missiyasining birinchi sinov bosqichi ijobiy yakunlandi. Endilikda kompaniya boshqa bir qator kompaniyalar bilan hamkorlikda koinotni kosmik chiqindilardan xolos etishni keng koʻlamda yoʻlga qoʻymoqchi.
NASAning Perseverance roveri Marsga yolgʻiz qoʻngani yoʻq u bilan birgalikda "Ingenuity" nomli vertolyot droni ham Marsga yetkazildi. Dron 19-aprelda birinchi parvozini amalga oshirdi. Ingenuity droni 2021 yilda 18 marotaba havoga koʻtarilib, Mars osmonida jami boʻlib 30 daqiqa parvoz qildi va bu vaqt davomida 3,5 km masofani uchib oʻtdi. Ingenuity boshqa sayyora sathidan samoga koʻtarilib uning osmonida parvoz qilgan birinchi apparatga aylandi.
2021 yilda Xitoy koinotni zabt etish borasida AQSH va Rossiyadan keyingi uchinchi yirik davlatga aylandi. Xitoy oʻtgan yilda oʻz kosmik stansiyasini qurishda katta qadam tashladi. 2021 yilning 29-aprelida stansiyaning "Tyanxe" modulini koinotga uchirdi. Shu yilda uch nafar Xitoylik astronavtlar stansiyada boʻlib qaytdi va toʻrt marta ochiq koinotga chiqishdi.
2021 yilda NASAning Parker Solar zondi soatiga 532 000 km tezlik bilan Quyosh atmosferasiga kirdi. U Quyosh yuzasiga 10,4 million km masofagacha yaqinlashdi. Zond tomonidan uzatilgan ma'lumotlarning tahlili uning quyosh tojidan o'tish uchun etarlicha yaqin kelganini tasdiqladi.
Ushbu yilda kosmik turizm jadal surʼatlar bilan rivojlandi. Bir yoʻla uchta xususiy aerokosmik kompaniya fuqarolarni koinotga olib chiqdi. 2021 yilda "Virgin Galactic" kompaniyasi xoʻjayni Richard Brenson va "Blue Origin" kompaniyasi xoʻjayni Jeff Bezoslar oʻz kompaniyalari tomonidan tayyorlangan fazo kemalari yordamida suborbital parvozlarni amalga oshirishdi. "Blue Origin" kompaniyasi 2021 yilda uch marotaba turistlarni koinotga olib chiqdi. SpaceX kompaniyasi ham bu borada chetda qolmadi. SpaceX kompaniyasi "Inspiration4" missiyasida "Crew dragon" kemasida toʻrt nafar turistni koinotga olib chiqdi va qariyb uch kun Yer atrofida parvoz qildi.
2021 yilda koʻp muvaffaqiyatsizliklar va portlashlardan soʻng SpaceX kompaniyasi raketalarining birinchi boʻgʻinini Yerga muvaffaqiyatli qoʻndirish va ulardan qayta foydalanishni ustidan chiqdi.
Bundan tashqari SpaceX kompaniyasi dunyoni global internet sistemasi bilan taʼminlash dasturi doirasida mingga yaqin starlink sunʼiy yoʻldoshlarini orbitaga olib chiqdi va ularning umumiy sonini 1,5 mingtaga yetkazdi.
NASA 2021 yilning oktyabrida Lucy kosmik apparatini uchirdi. U Yupiter yaqinidagi bir nechta asteroidlarni o'rganish uchun o'n ikki yillik sayohatga chiqdi. Qurilma Yupiter orbitasida odatda "yunonlar" va "troyanlar" deb ataladigan ikkita asteroid klasteri o'rtasida harakatlanib, kamida sakkizta asteroidga tashrif buyurish rejalashtirilgan.
Shu yilning kuzida NASA SpaceX bilan hamkorlikda DART (Double Asteroid Redirection Test) nomli apparatni koinotga uchirdi. U Dimorf asteroidi tomon 6,5 km/sek bilan parvoz qiladi hamda asteroidning harakat yoʻnalishini oʻzgartirish uchun u bilan toʻqnashadi. Astronomlar bu to‘qnashuv orqali samoviy jismning orbitasini sun'iy yoʻl bilan qanday o‘zgartirish mumkinligini o‘rganishadi. Olimlarning fikricha kelajakda Yerni unga yaqinlashib kelayotgan asteroidlardan kosmik kemalar yordamida ximoya qilish mumkin boʻladi. DART kosmik kemasi bu borada test vazifasini oʻtab beradi.
2021 yildagi eng muhim voqeyliklaridan biri bu Jeyms Uebb teleskopining uchirilishi boʻldi. Koinot shaydolari va mutaxassislar tomonidan uchirilishi intiqlik bilan kutilgan teleskop kelajak teleskopi boʻlishi kutilmoqda. Kattalagi tennis korticha keladigan koʻzgusining diametri 6,5 metr boʻlgan Jeyms Uebb infraqizil nurlar bilan faoliyat olib boradi. Jeyms Uebb teleskopi buyuk portlashdan soʻng paydo boʻlgan ilk yulduzlar va galaktikalarni aniqlaydi. Hattoki undan oʻzgasayyoralarda hayot bor yoʻqligini ham aniqlab berish kutilmoqda. Dastavval teleskop 2007 yilda uchirilishi rejalashtirilgan, ammo teleskop parvozi 14 yilga choʻzilib 2021 yilning 25-dekabr kuni amalga oshirildi.
2021 yilda XKS yanada kengaydi jumladan: 2021 yilda Rossiya oʻzining Prichal va uzoq kutilgan Nauka modulini XKSga bogʻladi. Iyul oyida Nauka modulini XKSga bogʻlagan boʻlsa noyabrda oyida Prichal moduli ham XKSga muvaffaqiyatli bogʻlandi.
2021 yilda Xitoy koinotga raketa uchirish borasida AQSHdan oʻzib ketdi. Ushbu yilda Xitoyliklar 55 ta parvozni amalga oshirishdi, AQSHliklar esa 51 ta. Bu borada uchinchi oʻrin ruslarga nasib etdi. Rossiya 2021 yilda 25 ta parvozni amalga oshirdi.
2021 yilda astronomiya sohasida yana koʻplab yutuqlarga erishildi koʻplab yangiliklar qilindi, bundan tashqari koʻplab fazoviy xodisalarni kuzatishga imkon boʻldi. Umid qilib qolamizki kirib kelgan yangi 2022 yilda barcha sohalar bilan bir qatorda astrologiya sohasida ham koʻplab yutuqlar va kashfiyotlar qilinadi hamda parvozlar amalga oshiriladi.