1969 yilning 21 iyulida AQSHlik fazogir Nil Armstrong insoniyat tarixida birinchi boʻlib Oy sathiga qadam qoʻygan edi. Oʻshanda u quyidagi jumlalarni tilga olgandi. "Bu inson uchun kichik bir qadam, lekin butun insoniyat uchun ulkan sakrash". Nil Armstrong va Bazz Oldrinlardan keyin yana 10 ta fazogir Oyga qadam qoʻyishdek bahtga muyassar boʻlishgan. Amerikaliklar jami boʻlib olti marotaba Oyga tashrif buyurishgan. Lekin bugungi kunda koʻpchilik AQSHliklarni Oyda boʻlishganiga ishonishmaydi. Bunga sabab qilib bir qancha dalillarni keltirishadi. Bu esa Oy fitnasi nomi bilan tarixga kirgan. AQSHliklar haqiqatdan ham Oyda boʻlishganmi yoki bu ularning yolgʻonlarimi? Ushbu dasturimizda bu haqida suxbat yuritamiz!
Aslida Oyga qoʻnishlar sohtaligi haqidagi qarashlar 1969 yili "Apollon-11" Oyga qoʻndirilgan vaqtidan beri mavjud boʻlsa-da Bill Kaysingning 1976 yili chop etilgan "Biz hech qachon oyda bo'lmaganmiz" kitobidan keyin keng yoyildi. Oy fitnasining rivojlanishiga 1977 yili suratga olingan Marsga qo'nishni soxtalashtirish haqidagi xayoliy voqealarni tasvirlaydigan "Uloq-1" satirik filmi ham katta ta'sir koʻrsatdi. Bugungi kunda dunyo aholisining 30 % dan ortigʻi Oyga hech kim uchmagan deb hisoblaydi. 2018 yilgi soʻrov natijalariga koʻra Rossiyaliklarning yarmidan koʻpi AQSH fazogirlarini Oyda boʻlganligiga ishonishmaydi. AQSHliklarning Oyga qoʻnishganiga ishonmaydiganlar ilmiy hamjamiyat olimlari yirik davlat arboblari dunyoning mashhur shaxslar orasida ham koʻplab topiladi.
Oy fitnasi nazariyasi tarafdorlarining eng asosiy davolaridan biri bu Saturn-5 raketalarining imkoniyatlari. Ularning fikricha AQSHliklarda nafaqat Oyga uchadigan balki koinotga yetarlicha balandlikka koʻtarila oladigan raketa boʻlmagan. Oyga uchmoqchi boʻlgan Sovetlarning raketalari parvoz vaqtida yonib ketgan. Chunki ularda Oyga uchishi kerak boʻlgan raketalar mavjud edi. Muvaffaqiyatsizliklardan soʻng Sovetlar Oyga uchishning imkoni yoʻqligini tushunib yetishgan va bu dasturdan voz kechgan. Saturn-5 raketasi esa umuman boʻlmagan deyishadi. Oy fitnasi nazariyasiga koʻra Saturn-5 raketasi 60-chi yillardayoq koinotga 140 tonna yukni olib chiqa oladigan darajada kuchli boʻlgan boʻlsa nima sababdan bugungi kundagi eng zamonaviy raketalar 28 tonnadan koʻp yukni koinotga olib chiqa olgani yoʻq.
Saturn-5 parvozlarini Kanaveral burni kosmodromi yaqinidan yuz minglab odamlar oʻz koʻzlari bilan koʻrishgan. Saturn-5 parvozlarini, Apollon kemalarini Oyga qoʻnishini va fazogirlarning Oydagi harakatlarini millionlab insonlar toʻgʻridan-toʻgʻri efir orqali koʻrishgan. Jumladan Nil Armstrong va Bazz Oldrinlarning Oyga qadam qoʻyishini 600 milliondan ortiq kishi jonli efir orqali tomosha qilgan. Saturn-5 raketalari esa izsiz gʻoyib boʻlmagan. Hozirgi kunda Xyustondagi koinot markazi muzeyi va Kennidi kosmik markazida bittadan Saturn-5 raketalari saqlanmoqda.
Oy fitnasi nazariyasining yana bir davosi shuki AQSHning koinotga 140 tonna yukni olib chiqishga imkoniyat yaratgan F1 dek kuchli dvigatellari boʻlgan boʻlsa, nima sababdan AQSh hozirgi kunda koʻplab ratekalariga Rossiyaning RD-180 va RD-181 dvigatellaridan foydalanadi. F1 esa izsiz gʻoyib boʻlgan umuman olganda u oʻzi mavjud boʻlmagan deyishadi.
Haqiqatan ham NASAning ayrim raketalariga Rus dvigatellari oʻrnatilgan misol uchun mashxur Atlas-5 raketalarida Rossiya dvigatellaridan foydalanilgan. Boisi hozirgi kunda koinotni tadbiq qilish asosan mablagʻlarni tejash va oʻzaro tajriba almashish maqsadida xamkorlikda olib boriladi. Raketalar va fazo kemalarining detallari turli davlatlarda tayyorlanadi. Bundan tashqari Rossiya dvigatellari AQSh dvigatellaridan ancha arzon. Ammo bu AQSh barcha raketalarida Rossiya dvigatellaridan foydalanadi degani emas.
Shattl fazo kemalariga oʻrnatilgan SRB Delta-4 heavy ga oʻrnatilgan RS-68 va Falcon raketalariga oʻrnatilayotgan Merlin dvigatellari F1 dan arzon va kuchliroq. F1 ham izsiz yoʻqolib ketmagan, hozirgi vaqtda AQSh muzeylarida Saturn-5 ning asosiy qudrati boʻlgan oʻnlab F1 dvigatellari saqlanmoqda.
Oyga qoʻnishlarni aks etuvchi foto va video tasvirlar koʻpchilikda shubha oʻygʻotdi. Ularning aytishicha bu tasvirlarning hammasi Gollivud studiyalarida va maxsus yaratilgan tasvirga olish maydonchalarida olingan. Suratlar esa fotoshop. Albatta NASAda bunday studiyalar va Oy kraterlari hamda Oydagi muhit simulyatsiya qilingan sinov maydonchasi mavjud edi. Fazogirlar Oy muhitiga moslashishi, parvoz vaqtida xatoliklarga yoʻl qoʻymasligi uchun parvozgacha bu maydonchalarda mashgʻulot olib borishgan. Bundan tashqari parvoz vaqtida Oyda olingan orginal tasvirlar tomoshabinga parvoz jarayonlarini toʻliq yoritib bera olmaydi. Hozirgi vaqtda parvozlarni toʻliqroq yoritish uchun parvozlarining kompyuter modeli foydalanishadi. U vaqtdagi kompyuterlarda bunday imkoniyatlar mavjud emas edi. Shu sababdan NASA hujjatli film tayyorlash uchun ayrim lavhalarni studiyada olishiga toʻgʻri kelgan. Shuningdek u vaqtlarda fotoshop qila oladigan texnologiyalar ham yoʻq edi.
Yana ayrimlar Oydagi tasvirlar sohtaligi fosh boʻlib qolmasligi uchun atay xiralashtirilgan deyishadi. Buning sababi esa oddiy: u davrlardagi texnologiyalar jonli eferlarni yorqin va tiniq namoyish eta olmagan. Boz ustiga bir necha yuz minglab km uzoqlikdan kelayotgan telesignallarni sifatli namoyon qilish ancha mushkul boʻlgan. Bundan tashqari Apollon modullari va fazogirlardagi foto va video kameralarning imkoniyatlari hozirgi kundagi kameralarnikidan ancha past edi.
Apollon fazogirlarning bayroq oʻrnatish jaroyonida bayroqning xilpirashi koʻp muxokama qilinadi. Oyda havo yoʻq demakki shamol ham yoʻq. Koʻpchilik tasvirlar haqiqatdan ham Oyda olinganida bayroq xilpiramasligi kerak edi, Bayroqning xilpirashi bu tasvir Yerda olinganligining yaqqol dalili deb hisoblaydi. Ammo tasvirlarga yaxshilab razm solsangiz bayroq fazogirlar tegingan vaqtida silkinayapti 5 soniyadan soʻng bu silkinish toʻxtayotganini koʻrasiz. Agar haqiqatan ham shamol tufayli bayroq xilpiraganida uzoqroq xilpirashda davom etishi yoki fazogirlar tegmasa ham xilpirashi kerak edi.
Yana bir faktga koʻra Oyda olingan deyilgan tasvirlarda Oy osmonida yulduzlar koʻrinmagan vaholanki Oyda atmosfera yoʻq shuning uchun kunduzi ham Oy osmoni qorongʻu va unda yulduzlarni koʻrish mumkin. Oydagi tasvirlar vaqtida kameralar yorugʻ joydan turib tasvirga olgan va tasvirga olinayotgan nuqtalar ham ancha yorugʻ boʻlgan shu sababdan samodagi yulduzlar koʻrinmagan. Bunday xolatni Yer orbitasida suratga olingan xalqaro kosmik stansiyasi va sunʼiy yoʻldoshlar tasvirlarida ham koʻrish mumkin.
Oy fitnasi nazariyasi tarafdorlarining fikricha Oyda olingan deyilayotgan tasvirlarda soyalarni har xilligini koʻrish mumkin, Oyda faqat Quyosh nuri mavjud tasvirlarda ikki uchta yorugʻlik manbaini payqash mumkin deyishadi. Takidlab oʻtganimizdek ayrim lavhalar studiyada olingan. Koʻpchilik bu lavhalarni orginal lavhalar bilan adashtirib qoʻyadi. Orginal lavhalarda Oydagi soyalarning bir xilligini yorugʻlik manbai ham yagona ekanligini koʻrish mumkin.
Oy fitnasi nazariyasining navbatdagi daliliga koʻra soyada turgan modul qismlari yoki fazogirlar suratlarda yorqin koʻringan. Maʼlumki soyada turgan jism yorugʻ joydan tasvirga olinganda qorayib qoladi va tiniq koʻrinmaydi. Bu esa soyaga chiroq nuri tushganidan dalolat deyishadi. Aslida esa Oyda atmosfera yoʻq shuning uchun Oy Yerga nisbatan Quyosh nurini koʻproq qaytaradi. Oy Quyosh nurini koʻproq qaytarishi sababli soyada turgan jism ham biroz yorugʻroq koʻrinadi.
Oyga qilingan parvozlarga shubha oʻygʻotayotgan navbatdagi faktga koʻra Oyga uchayotgan fazo kemasi gigant raketa yordamida uchiriladiyu Oydan Yerga qaytishda esa hech qanday raketadan foydalanilmaydi. Agar haqiqatan ham AQSHliklar Oyda boʻlishganida Oy orbitasiga yana qaytib chiqish uchun raketa kerak boʻlar edi deyiladi.
Aslida, esa Oyga qo'nish moduli nafaqat yumshoq qo'nish vositasi, balki uchish moslamasi ham edi. Modulning yuqori qismi nafaqat astronavtlar uchun kabina, balki uchirish raketasi ham bo‘lgan, modulining pastki Oyda qolgan qismi esa kosmodrom vazifasini bajargan.
Oyda gravitatsiyaYerdagidan ancha kuchsiz, shu sababdan Oy yuzasidan aylanma orbitaga chiqish uchun kam energiya talab qilinadi. Bundan tashqari Oyda fazo kemasining tezligiga qarshilik koʻrsatuvchi atmosfera yoʻq. Shu sababdan Yerga qaytish uchun katta raketaning keragi boʻlmagan.
Oy fitnasining yana bir davosi boʻyicha Oydan keltirilgan deyilgan Oy tuprogʻi va toshlar aslida koinotgan tushgan meteoritlardir AQSh hukumati sir fosh boʻlishidan choʻchib bu namunalarni ommadan yashiradi deyiladi. Apollon dasturi boʻyicha olti marta qilingan ekspeditsiya davomida 382 kg Oy namunalari Yerga olib kelingan. Hozirgi vaqtda bu namunalarning aksariyat qismi Xyustondagi "Lunar Sample Laboratory" sida Yerdagi muhit taʼsirida oʻzgarmasligi uchun azotli atmosferada saqlanadi. Astronavtlar tomonidan Yerga yetkazilgan Oy jinslarining 80 kg dan ortiq namunalari NASA tomonidan butun dunyodagi ilmiy tashkilotlarga topshirildi. Bu namunalar Sovetlarning "Oy" dasturi tomonidan olingan namunalar bilan solishtirildi va ular haqiqatdan Oyga taalluqli ekanligi tastiqlandi.
Oyga qilingan parvozlarni yolgʻon deguvchilar oradan yarim asr vaqt oʻtgan boʻlsa-da fazogirlarning oydagi izlarini hech kim topolmadi va koʻrmadi deyishadi. Haqiqatan ham fazogirning Oydagi oyoq izlarini aniq ravshan koʻra oladigan teleskoplar xali hamon yaratilgani yoʻq. Lekin soʻnggi yillar ichida AQSh, Yevropa Ittifoqi, Yaponiya, Xitoy va Hindiston Oyga oʻzlarining koʻplab apparatlarini yuborishdi. 2009 yili AQSHning LRO sunʼiy yoʻldoshi Apollon kemalarining qoʻnish joylarini, qoʻnish modullarini, Apollon ilmiy jihozlarini, oydayurar roverlar va ularning izlarini suratga oldi. 2021 yilning aprelida Hindistonning Oy orbitasidagi Chandrayan-2 sunʼiy yoʻldoshi Apollon-11 ning Oyda qolgan modulini suratga oldi. Yaponiyaning Selena nomli sunʼiy yoʻldoshi esa Apollon-15 qoʻnish modulini suratga oldi. Bundan tashqari Selena Apollon dasturlarida Televideniye orqali namoyish etilgan fitnachilar tomonidan esa studiyada sunʼiy barpo qilingan deb atalgan Oydagi kraterlarni yaqindan tasvirga tushira oldi va bu kraterlar Apollon dasturida koʻrsatilgan kraterlar ekanligini tasdiqladi.
Oy fitnasining rivojlanishiga turtki boʻlgan omillardan biri Quyosh radiatsiyasi boʻlib kelmoqda. Oyda atmosfera yoʻq ekanligini takidlab oʻtdik shuningdek Oyning magnit maydoni ham juda kichik! Shu sababdan Oyda radiatsiyasi xavfi ancha yuqori.
Oy fitnasi nazariyasi boʻyicha Apallon kemalari va fazogirlari Oyda radiatsiyasi tufayli yonib ketishi kerak edi. Oy yuzasidagi kuchli radiatsiyadan ularni hech narsa ximoya qila olmasligi kerak edi. Apollon modullari va fazogirlar kiygan skafandrlar radiatsiyadan ximoya qiluvchi materiallar bilan qoplangan. Agar Apollon modullari yoki fazogirlar shunda ham yonib ketishi kerak edi deydigan boʻlsak, hozirgi vaqtda ham bir qancha davlatlarning sunʼiy yoʻldoshlari Oyda orbitasida faoliyat olib bormoqda. Baʼzi davlatlarning apparatlari Oyga qoʻndirildi ham ammo ularning birortasi radiatsiya tufayli yonib ketgani yoʻq. Apollon modullarining nusxalari va Apollon dasturida fazogirlar foydalangan skafandrlar AQSh muzeylarida saqlanmoqda. Ularni zamonaviylari bilan solishtirib koʻrib ular radiatsiyasiyadan yaxshi ximoyalanganligiga amin boʻlish mumkin!
Oyga qilingan parvozlarga ishonmaydiganlarning yana bir shubhasi shuki - Oyga qilinishi kerak boʻlgan soʻnggi bir nechta parvozlar bekor qilingan! Shubhaga koʻra AQSh raketalarning haqiqiy parvoz yoʻnalishlarini boshqa davlatlar jumladan Sovet Ittifoqi payqab qolishidan, oqibatda sir fosh boʻlishidan va butun dastur chippakka chiqishidan choʻchigan. Aslida esa Amerikaliklarning Oyga parvozlari sir tutilmagan va oshkora amalga oshirilgan. Dunyoning turli mamlakatlarida, shu jumladan SSSRda astronomlar va radio havaskorlari Apollon ekipaji va Yerdagi operatorlar oʻrtasidagi suxbatni aniq ravshan eshitgan. Sovetlarning aygʻoqchi radioteleskoplari nafaqat ularning suxbatlarini tuta olgan,balki signallarni qayerdan va qancha uzoqlikdan kelayotganini aniqlay olgan. Apollon kemalarining qo'nish joylarining selenografik koordinatalari 1977 yilda sovet radio astronomlari tomonidan tasdiqlangan. Shu sababdan Sovetlar Ittifoqida AQSHning Oyga qoʻnganligiga shubha qolmagan. Garchi bu ikki davlat bir biriga raqib boʻlsa-da Sovetlar AQSHliklarni bu yutuq bilan qizgʻin qutlagan.
Apollon dasturidagi soʻnggi uchta parvoz ya'ni Apollon 18-19 va20 parvozlari bekor qilingan. Oyga qilingan oltita muvaffaqiyatli qoʻnishdan soʻng Oyga yana qayta uchishdan ma'no ham yoʻq aslida. Boz ustiga har bir parvozga milliard dollardan oshiq mablagʻ sarf etilgan. AQSH katta mablagʻlar sarflab Oyga uchishlarni davom ettirishni mohiyatsiz deb hisoblab, maqsad yoʻnalishlarini orbitaga kosmik stansiyalarni olib chiqishga, boshqa sayyoralarga fazo apparatlari yuborishga hamda koʻp martalik fazo kemalari shattlarni yasashga yoʻnaltirdi. Apollon dasturida 400 mingdan ziyod ishchi-xodim 10 yildan koʻproq vaqt mehnat qilgan. Dasturga 25 milliard dollardan ortiq mablagʻ sarf etilgan.
Oy fitnasi tarafdorlari Amerikaliklar 60-yillarda Oyga insonlarni qoʻndirishdek murakkab vazifani uddalay olgan ekan, nega ular hozir Oyga uchishmaydi deyishadi. Yaqin kelajakda AQSHliklar yana Oyga uchmoqchi lekin bu safar ularga dunyoning 9 ta davlati xamkorlik qiladi. Ammo asosiy vazifalarni NASA va SpaceX kompaniyasi bajaradi. Artemida deb nomlanuvchi dastur boʻyicha Oyga koʻp sonli insonlarni eltish hamda u yerda odamlar yashashi uchun bazalar barpo qilish rejalashtirilmoqda. Bu kompaniyalar reja qilayotgan parvozlarida Apollon tajribalaridan foydalanishadi. Balki ular kelajakda Apollon fazogirlarning Oyda boʻlishganini yanada aniqroq dalillar bilan isbotlab berishar.
AQSh zamonamizning eng yetakchi davlati hisoblanadi. Texnika va texnologiya jadallik bilan taraqqiy etib borayotgan bir davrda AQSh oʻz yolgʻonini kelajak texnologiyalari yordamida fosh boʻlishini yaxshi tushunadi va bu AQSHdek davlatning obroʻyiga putur yetkazadi. Bularni yaxshi angalgan Amerikaliklar insoniyatni aldagan deb oʻylamaymiz. Bu bilan biz Amerikaliklarni oqlamoqchi yoki koʻklarga koʻtarmoqchi ham emasmiz shunchaki haqiqatni aytayapmiz xolos! Zero insonning Oyga qadami nafaqat AQSHning balki butun bir insoniyatning yutugʻidir.