Әлікүнге дейін шешімін таппай келе жатқан сұрақтардың бірі осы юэчжилер. РАНға салсаң қазды таяқсыз қуып юэчжилерді таза парсыша гәпірген, бір жерде бір жыл отырып қалса басы ауратын көшпенді тәжік қылып жіберген. Әрине, біздер де білеміз бұл жымысқы арам әңгіменің қайдан шыққанын. Бәленің бәрі сонау 1944-ші жылдан( 9-шы тамыз) басталған. Сталинның бастамасымен "Постановление ЦК ВКП(б) "О состоянии и мерах улучшения массово-политической и идеологической работы в Татарской партийной организации" деген қаулы шыққан. Басы Алтын Орданың тарихын зерттеп жатқан татар тарихшыларына шүйлігумен басталып, аяғы түріктердің("түркілердің" деген терминді қолданбаймын.) тарихын тереңдете зерттеуге тыйым салумен біткен. Ол тарихта "Эдикт о запрете на удревнение истории тюрков" деген атпен қалды. Сол пәрменнен кейін-ақ сақ-қаңлыларың таза парсыша сөйлеп, сығанша босып шыға келді. Шыңғысханың шүлдірлеген шүршіт болып кетті. Амал қанша, атасы бөтен жауға тізгінді беріп қойғаннан кейін көретін күнің сол да! Өзіңдікін өзіне бұйыртпай арам қатырады! Мына юэчжилеріңнің тағдыры да сол қаңғырған сығандардың тағдырынан аса алмай қалды. Дегенмен, құдайға тәубә, ол күндер артта қалды. РАНың енді бізде еже емес, ақылын артына тығып алсын!
Бұл юэчжилерді зерттегенде, алдымен олардың қытай жылнамаларында қалай таңбаланғанына көңіл аударған дұрыс. Сол иероглифтар сол юэчжилердің тамғасы болып шығуы да әбден ықтимал. Әрине, бұл дағды түріктердің тайпаларының бәрінің иероглифпен таңбалануында қайталана бермейді. Дегенмен ойда болғаны дұрыс. Дэвид Дирингердің ("Алфавит". 1963 шыққан.) жазып кеткені бар "...Вряд ли выдвигаемая некоторыми учеными теория шумерского происхождения китайской культуры имеет какие-либо основания. Существует и другая теория, согласно которой совместный источник обеих цивилизаций — самой ранней месопотамской и самой ранней китайской - следует искать в Центральной Азии; однако и она требует фактического подтверждения. Поэтому я присоединяюсь к мнению проф. Латурета, который говорит, что «прежде, чем отважиться высказать окончательное мнение, мы должны дождаться дальнейших открытий в Китае и Центральной Азии».." деп. Оның қазақшасы былай :
"Кейбір ғалымдар ұсынып отырған қытай мәдениетінің шумерлік шығу тегі туралы теорияның негізі жоқ. Дегенмен, осы екі өркениеттің — ең байырғы Месопотамия мен ең көне Қытай мәдениеттерінің қайнар көзін Орталық Азиядан іздеу керек деген тағы бір теория бар; әрине, ол нақты дәлелдерді қажет етеді. Сондықтан мен проф. Латуреттің пікіріне қосыламын, ол "түпкілікті пікір білдірмес бұрын, біз Қытай мен Орталық Азияда әлі де ашылатын тарихи жаңалықтарды күтуіміз керек"дейді."
Дирингердің осы айтып кеткені де ойда болсын. Яғни біз қытай иероглифтарын Кангар-Аккадтықтардың сына жазуымен салыстыра, болмаса, сол Орта Шығыста, Оңтүстік Кавказда табылған белгілермен салыстыра, сабақтастыра зерделейміз деген сөз.
Юэчжилардың қытайша кодталуы 月氏, не 月支. Бұл жерде алғашқы иероглифқа көңіл аударған лазым -
Демек, юэчжилар ай тамғалы ұлыс! Ал айды кие ретінде тұтыну өгіз-бұқа культымен тығыз байланысты. Бұның бәрін бірінші болып нұқып тұрып көрсетіп кеткен Ю.А. Зуев болатын. Оның бәрін астынғы скриншоттан қараңыздар -
Енді осы "нючжиді" көне қаңлылардың жазбаларынан іздеп көрелік. Бар ма екен? Бар екен! Бірақ ол тура осы "ню"+"чжи"(н+ч) күйінде емес, "ен"+"зу"(н+з) күйінде жіктелген -
Енді осыны талдап көрелік. Мына жердегі еН Зу/Ню ЧЖи фонемаларын ротациялық құбылуға салатын болсақ оГуЗ/оГуР/СиН/СаРа болып, ең азы төрт түрлі, мағыналары бір-бірімен сабақтас түсініктерді береді. Яғни, тоқ етерін айтқанда юэчжилер - оғыздар !
Енді ана жоғарыдағы қытайлардың 月 (ай)иероглифын қаңлылардың сына жазуларының арасынан іздеп көрейік. Иә, бар ол. Бірге-бір дәп осы иероглиф. Бұл жерде тек қаңлылардың өз таңбаларын сол жағына қарай құлатып жазғанын ескеру керек. Міне ол -
Яғни, бұл жерде біз "ай" түсінігін беретін тамғаның "гуз"/оғыз" болып оқылатынын көріп отырмыз! Қияқтанып жаңа туған ай базғы заманнан бері түріктердің("түркілер" терминын қолданбаймын) бір бөлігінің төл тамғасы болып келгендігіне де көз жеткізіп отырмыз! Бастапқысында айды саты сияқты қылып белгілеу үрдісі мына Гобустан тастарында да сақталып қалған. Гобустан тамғаларын мына сілтеме арқылы көре аласыздар -
https://azerhistory.com/?p=45971
Сонымен, мына жоғарыдағы айтылған әңгіменің тобықтан түйінін айтатын болсақ, мына біздер юэчжи деп, төркінін таппай жүрген үлкен ұлыс өзіміздің оғыздар екен. Осыны естеріңнен шығармаңдар! Тағы материал жинала келе арасында бірдеме-бірдемесін қосармын. Әзірге осы. Кімнің қандай ойы бар, бөлісе отырыңыздар!
Төлепбергенов Қайсаралы.