Erix Fon Manshteyn fashistlar Germaniyasi uchinchi Reyxning eng mashhur generallaridan biri. Manshteyn xarbiylikda oddiy askarlikdan tortib feldmarshallgacha boʻlgan yoʻlni bosib oʻtgan. Gitler Manshteynni nemis generallitetining eng tajribali generali deb atagan.
Manshteynning ona avlodidan ota avlodidan ham koʻplab generallar yetishib chiqqan, ularning ichida eng mashhurlaridan biri Germaniya hukumati tepasiga fashistlar kelguniga qadar Germaniya prezidenti boʻlgan feldmarshal Gindenburg edi.
Toʻliq ismi Fritz Erix Georg Eduard von Manshteyn 1887 yilning 24 noyabrida Berlin shahrida general Fritz Levinski oilasida dunyoga kelgan. Manshteyn dunyoga kelganidayoq uni ota-onasi boshqa bir general Georg fon Manshteynga tortiq qiladi. Aniqrogʻi ikki generalning rafiqalari opa singillar boʻlib, opa oʻzining oʻninchi farzandini farzandsiz singlisiga xadya etadi. Shunday qilib maqolamiz qaxramoni Manshteynlar oilasi familiyasini olib ularning tarbiyasi bilan voyaga yetgan. Erix Manshteyn dastlab kadetlar maktabida soʻngra xarbiy bilim yurtida taxsil olgan. 1906 yili Prussiya piyodalar polkiga xizmatga olinadi. U yerda bir yildan soʻng leytenant unvonini qoʻlga kiritadi.
1913-1914 yillarda xarbiy akademiyada taxsil olib, oʻz xarbiy bilimlarini oshiradi. Birinchi jahon urushi boshlanganda batalion adyutanti sifatida urushga boradi. Keyinchalik turli xarbiy qismlarda Germaniyaning Polsha, Serbiya, Rossiya va Fransiyaga qarshi qilgan yurishlarida ishtirok etadi. Ayniqsa Fransiyaga qarshi olib borilgan Varden jangida oʻz xarbiy isteʼdodini namoyon qiladi. Ammo Varden jangi Nemislarning magʻlubiyati bilan nihoyalanadi. Urush davomida Manshteyn ikki bor ogʻir jarohat ham olgan. Urushda koʻrsatgan xizmatlari uchun birinchi va ikkinchi darajali temir xoj va ritsarlik xojlari bilan taqdirlangan. Manshteyn urushdan keyin ham Reyxsverda xizmat qilishda davom etadi. 1921 va 1923 yillari piyodalar polkida rota komandiri boʻlib faoliyat olib borgan. 1927 yili mayyor unvonini 1932 yili podpolkovnik unvonini qoʻlga kiritgan.
1929 yildan Germaniya xarbiy vazirligida faoliyat yurita boshlaydi. 1934 yili polkovnik sifatida Berlin xarbiy okrugi boshligʻi etib tayinlanadi. 1938 yili general-mayyor sifatida 18-chi piyoda qoʻshinlari qoʻmondoni etib tayinlanadi. Manshteyn fashistlar yuritayotgan tuzimni va fashistlar yetakchisi Gitler olib borgan siyosatni qoʻllab quvvatlovchilardan biri edi. 1938 yilning martida Manshteyn Avstriyani Germaniyaga qoʻshib olish rejasini tuzib chiqadi, reja kutilganidanda alo darajada boʻlib, Avstriya jangsiz Fashistlar Germaniyasiga qoʻshib olinadi.Bu bilan Manshteynning dovrugʻi butun Germaniya boʻylab yoyilibgina qolmay, u Gitlerning ham ishonchiga sazovor boʻladi. Keyinchalik Germaniyaning Polsha va Fransiyaga qarshi qilgan yurishlari rejasini ham Manshteyn boshchiligidagi generallar tuzib chiqadi.
Dastlab Manshteyn janubiy qoʻshinda shtab boshligʻi sifatida urushda ishtirok etadi. Manshteyn tomonidan taklif qilingan arden togʻlari orqali qilingan xujum rejasi mufaqqiyatli kechib Fransiya armiyasi yetti xafta ichida taslim etiladi. Manshteyn qoʻshinlari Fransiya va Britaniyaning birlashgan qoʻshinlarini dyunkerkda chorasiz axvolda qurshovda qoldirishgacha muyassar boʻlishadi. Fransiya ustidan qozonilgan gʻalabadan keyin Gitler Parij shahrida chiqish qilarkan, chiqishida bu mening xayotimdagi eng katta gʻalaba buning uchun Manshteynga minnatdorchilik bildiraman! U mening eng tajribali generalim raqiblarimiz uchun esa eng xavfli raqibdir deb ataydi. Gitler Manshteyn urush strategiyasini yaxshi tushunishini inobatga olib, koʻplab xujum rejalarini aynan u bilan maslaxatlashgan xolda amalga oshiradi. Manshteyn Sovetlar Ittifoqiga qilingan xujumlarda shimoliy qoʻshin safida Boltiq boʻyi xududlarini nemislar tomonidan qoʻlga kiritilishi va Leningrad shaxri qamalida ishtirok etadi.
Manshteyn Janubiy qoʻshinlarga qoʻmondonlik qilib janubiy Ukraina Qirim yarim oroli va Sevastopol shaxrini ishgʻol qilgan. Qirim uchun boʻlgan urushda Manshteyn qoʻshinlari Sovet Ittifoqining uchta qoʻshinini yoʻq qilishga muyassar boʻladi. Ushbu gʻalabalardan keyin Gitler Manshteynni feldmarshal etib tayinlaydi. Soʻng Don qoʻshinlariga qoʻmondonlik qilib, don daryosi boʻylarigacha kirib borishni uddasidan chiqadi. 1943 yilning qishida Stalingrad ostonasida qizil armiya qurshovida qolgan general Fridrix Paulyus boshchiligidagi nemislarning katta qoʻshinini qurshovdan olib chiqish uchun "vintergevitter" ya'ni qish boʻroni operatsiyasini amalga oshiradi. Ammo operatsiya muvaffaqiyatsiz tugab nemis armiyasi Stalingrad jangida qaqshatqich magʻlubiyatga uchraydi. Shundan soʻng nafaqat Manshteyn balki boshqa nemis generalli ham magʻlubiyatlardan boshi chiqmay qoldi.
Urush boy berilib boʻlinganligini anglagan Manshteyn chekinish va dushman bilan murosaga kelish haqida Gitlerga maslaxat beradi. Ammo Gitler chekinish va dushman bilan sulx tuzish haqida eshitishni ham xoxlamagan. Faqatma faqat olgʻa borish xujum qilishda davom etish haqida buyruq berishdan toʻxtamagan. Shunday boʻlsa-da Manshteyn bir necha bor Gitlerning buyrugʻiga qarshi borib, vaziyatdan kelib chiqqan holda oʻz armiyasiga chekinishga buyruq bergan. Manshteyn Dnepr, Xarkov va Kursk janglarida Sovetlar armiyasiga qarshi mardonavor urush olib boradi. Stalingrad jangi sovet-nemis urushiga burilish yasagan boʻlsa Kursk jangi urush taqdirini hal qilib berdi. Askarlar va qurol yarogʼlar soni jihatidan koʻp boʻlgan sovet qoʻshinlariga qarshi har qanday puxta oʻylangan taktika ham naf bermadi. Kursk jangini tanklar jangi deyish ham mumkin, zero ushbu jangda har ikki tomonning asosan tankchi diviziyalari oʻzaro toʻqnash keldi.
Kursk jangida Vermaxtning mashhur generallari Gyunter Klyuge, Valter Model, German Gotlar bilan bir qatorda Erix Manshteyn boshchiligidagi qoʻshin ham Sovetlar tomonidan magʻlub etildi. Yoʻqotishlar oʻrni toʻldirilmasdan qolayotgan nemis armiyasi ketma ket magʻlubiyatlarga duchor boʻldi. 1944 yilning erta bahorida Ukrainaning Karpat oʻlkasida boʻlib oʻtgan Korsun-Shevchenko jangida ikkinchi jahon urushining yana bir mashhur generali Nikolay Vatutin nemislarning Manshteyndek tajribali generalini ogʻir magʻlubiyatga uchratdi. Manshteyn Gitlerning qarorlariga qarshilik bildirib u bilan koʻp martalab tortishgani va soʻnggi magʻlubiyat sabab 1944 yilning 1- aprelida Gitlerning buyrugʻiga binoan barcha lavozimlaridan olinib istefoga chiqarib yuborilgan.
Ikkinchi jahon urushida Manshteyn nemis generallari ichida eng koʻp hududni istilo qilgan general boʻldi. U boshchiligidagi qoʻshin urush davomida 2,5 milliondan ortiq dushman askarlarini asir olishga muvaffaq boʻlgan. 1945 yilning mayida Manshteyn xarbiy jinoyatchi sifatida Britaniya xarbiylari tomonidan qoʻlga olingan. Britaniya xarbiy tribunali Manshteynni yaxudiylarga nisbatan millatchilik harakatlarini olib borganlikda, xarbiy asirlar va bosib olingan hududlardagi axoliga nisbatan shavqatsizlik qilganlikda ayblab uni 18 yilga ozodlikdan maxrum etadi. 1953 yili sogʻligʻi inobatga olinib ozodlikka chiqariladi. Manshteyn ozodlikka chiqqanidan soʻng Gʻarbiy Germaniya kansleri Konrad Adenauer taklifi bilan Bundesverda xarbiy maslaxatchi boʻlib faoliyat olib borgan. Erix Fon Manshteyn 1973 yilning 10 iyunida Bavariyaning Irshenxauzen shaxrida insuldga chalinib olamdan oʻtgan.
Manshteynning shaxsiy xayotiga nazar soladigan boʻlsak! 1920 yili Yutte-Sibille ismli ayol bilan turmush qurib, bir qiz va ikki oʻgʻilga ota-onalik qilishgan. Oʻgʻillarining har ikkisi ikkinchi jahon urushida ishtirok etishib, toʻngʻich oʻgʻli Gero urushda qurbon boʻlgan. Manshteyn oʻzi koʻrgan kechirganlari urushdagi voqealarga atab "yoʻqotilgan gʻalabalar", "askar xayotidan" nomli memuarlarini chop ettirgan. Manshteynning xayotiga bagʻishlanib "Gitlerning Generallari", "General xotiralari", "yoʻqotilgan gʻalabalar" nomli xujjatli filmlar suratga olingan.