G'arb uyg'onish davriga Leonardo Davinchchi asos solgan deb hisoblaydi, aslida uyg'onish davriga Leonardoning tavvalludidan 5 asr muqaddam musilmonlar asos solishgan, ushbu maqolamiz orqali bunga o'zingiz ham amin bo'lasiz.
Tan olib aytish kerakki bugungi kunda islom olimlari dunyoning ilgor davlatlari olimlaridan ancha ortda qolishmoqda, ammo o'tmishda g'arb xali qorongulik ogishida yotgan bir vaqtda islom olimlari dunyoga nur taratgan.
Milodiy 794 yili Bagdod shaxrida Ibn Fazl tomonidan dunyodagi birinchi qog'oz ishlab chiqarish korxonasi tashkil etilgan,800 yili Misrda 950 yili andolusda oradan 3 asr o'tibgina yevropada qog'oz fabrikalari paydo bo'lgan.
Xorazmlik Ulug' vatandosh bobokolonimiz Abu Rayhon Beruniy (973-1048) yerni o'z o'qi atrofida va quyosh atrofida aylanishini Kopernikdan 5 asr oldin isbotlagan, Hindistonning nandan shahri yaqinida tatqiqot olib borib yer yuzasini o'lchashga muvaffaq bo'lgan, Beruniy o'z hisob kitoblariga ko'ra okean ortida bizga nomaʼlum bo'lgan yerlar bor deya bugungi amerika qitasini borligini bildirgan.
10 asrlarda yashagan Abulqosim Zaxroviyni (963-1013) jarrohlikning otasi deyishadi, u oʻzidan oldingi tibbiyotchilarning tajribalarini umumlashtirib jarrohlikni alohida mustaqil fan darajasiga olib chiqqan, Abulqosim Zaxroviy 200 dan ortiq jarrohlik asboblarini ixtiro qilib qanday qoʻllanishini tushuntirib bergan,u ixtiro qilgan jarrohlik asboblari bugungi kun tibbiyotida ham qoʻllaniladi.
Musulmonlar oʻtmishda nihoyatda kitobsevar boʻlishgan 8 asrning mashhur tarixchisi Al Vaxdiydan (742-823) 600 sandiq kitob meros qolgan.
13 asr islom tabobatining eng yirik namoyandalaridan biri Damashqlik Allavuddin Ibn an Nasif (1210-1288 ) yevropaliklardan 300 yil oldin kichik qon aylanish doirasini tasvirlab tushuntirib bergan.
Geometriya fanidan bizga tanish boʻlgan sinus, kosinus ,tongens va kotangens atamalari 10 asrda yashab oʻtgan fors matematigi va astronomi Abdul Vafo al Buzjoniy (940-998) tomonidan tatbiq qilingan.
Umar Hayyomni ruboiylari bilan yaxshi taniymiz, Umar Xayyom nafaqat shoir balki u isteʼdodli matematik, astronom va faylasuf olim ham boʻlgan. Umar Hayyom 1074 yili Isfoxonda rasadxona qurdirib koinotni kuzatib borgan, hamda yulduzlar jadvalini tuzgan. Oʻz kuzatuvlariga asoslanib 1079 yilda nihoyatda aniqlikka ega boʻlgan yangi kalendar yaratgan. Yevropaliklar esa bunday aniqlikka ega kalendarga Umar Xayyom vafotidan 5 asr oʻtibgina ega boʻlishgan.
Dunyo tabobatining otasi deb ataluvchi yana bir ulugʻ bobokalonimiz Abu Ali Ibn Sinoning fan va tibbiyotga qoʻshgan hissasi beqiyos. Ibn Sinoning tibbiyotga oid koʻplab kitoblari 20 asrning boshlariga qadar tibbiyot oliy dargohlarining ham eng asosiy qoʻllanmalaridan biri boʻlib kelgan.
Yetuk ajdodlarimizdan yana biri Ahmad al Fargʻoniy quyosh yuzasida dogʼlar borligini aniqlagan,Shuningdek quyosh tutilishi hodisasidan dunyoning bir qancha xalqlari qoʻrquvga tushgan bir vaqtda Fargʻoniy quyosh tutilishini oddiy tabiat hodisasi ekanligini ilmiy asoslar bilan tushintirib bergan. Uning astronomiyaga oid kitoblari 700 yil mobaynida astronomiya fanining asosiy oʻquv qoʻllanmalaridan biri boʻlib kelgan.
9 asrning 20 chi yillarida Xalifa Ma'mun tashabbusi bilan Bagʻdod shahrida dunyodagi birinchi akademiya bayt ul hikma tashkil etilgan.Yevropada esa ilk akademiyalar Baytul hikmadan 7 asr keyin paydo boʻla boshlagan.
Buyuk siymolarimizdan yana biri Mirzo Ulugʻbek Samarqandda rasadxona bunyod ettirgan, yulduzlarni kuzatib borib, 1018 yulduzni joylashuvi aks ettirilgan koʻrogoniy jadvalini tuzgan.Mirzo Ulugʻbek Yulduzlarni kuzatib bir yil 365 kun 6 soat 10 minut 8 sekund iborat ekanligini aniqlashtirgan bobokalonimiz bugungi kunda kompyuterlar yordamida aniqlangan hisobdan 58 sekundga adashgan. Shuningdek Mirzo Ulugʻbek yerni oʻz oʻqi atrofida 23,52 °ga egilgan xolda aylanishini hisoblab chiqqan, bu borada esa zamonaviy hisobdan atiga 0,25 ° ga adashgan xolos.
Ibn al-Baytar (1190–1248) Kitob almurfada nomli kitobida 1400 ga yaqin dorivor o'simliklar va o'tlarni tasvirlab bergan. Uning ushbu kitobidan botanika fanida bugungi kungacha foydalaniladi
Xorazmlik Ulugʻ ajdodimiz Muhammad al-Xorazmiy o'nlik hisoblash tizimini, kasrlar, trigonometrik funksiyalar va yana boshqa bir qancha matematik hisoblash usullarini joriy qilgan. Xorazmiyning xizmatlarisiz zamonaviy matematikani tasavvur qilib bo'lmaydi.
Xorazmiyning al jabr val muqobala kitobi asosida bugungi algebra fani vujudga kelgan.
8 asrda yashab oʻtgan islom olimi Jobir ibn Xayyan kimyo fanining asoschilaridan biri hisoblanadi. U ko'plab kislotalarni tavsiflab bergan va kimyoda eksperimental tadqiqot usulining dastlabki versiyasini ishlab chiqgan. U atom ichida ulkan energiya mavjudligi va uning bo'linishi haqida fikr bildirgan. Ibn Xayyan atomni bo'linish orqali butun bir Bog'dodni yo'q qilishga qodir kuchga ega energiya hosil qilish mumkinligini aytgan.
Islom dunyosining yetuk tabobatchi va qomusiy olimi Abu Bakr Ar Roziy qadimgi yunonlarning ilmiy tajribalarini oʻrganib u ilmlarni boyitib borgan.Ar Rozi chechak bezgak va yana shunga oʻxshash bir nechta yuqumli kasalliklarni bir biridan farqlash va qanday davolashni oʻz kitoblarida bayon qilib bergan.
Mashhur arab sayoxatchi ibn Battuta 28 yil islom diyorlari boʻylab sayohat uyushtirib deyarli barcha islom mamlakatlarida boʻlgan.U Markoshdan tortib Xitoygacha sayohat qilib 120 ming km masofani bosib oʻtgan. Battuta oʻzining sayoxatnoma asarida oʻzi borgan yurt va shaharlarning oʻsha davrlardagi istisodiyoti, madaniyati va ijtimoiy hayoti haqidagi tarixiy maʼlumotlarni yozib qoldirgan.
12 asrda yashab oʻtgan andaluslik olim Jobir ibn Aflax birinchi boʻlib yulduzlarning yorqinligi va joylashishini o'lchaydigan azimut burchagini topdi. 3 asrdan soʻng Nemis astronomi Rejintan xuddi shunday natijaga erishdi.
707 yili Ummaviylar zamonida xalifa Valid ibn Abdulmalik tashabbusi bilan tom maʼnodagi dunyodagi birinchi shifoxona tashkil etilgan.
Dunyodagi birinchi dorixona ham 754 yil Bagʻdod shahrida ochilgan.
Ali ibn Abbos 10 asrlardayoq onkologiyada jarrohlik amaliyotini o'tkazgan. U tomonidan yozilgan "Kitabul-Malikiy" tibbiyot entsiklopediyasi bugungi kunda ham dolzarbligini yo'qotmagan.
Biz sizlarga musulmon olimlari tomonidan qilingan fan yangiliklarini ayrimlarini xavola qildik, islomning oltin davrida musulmon olimlari tomonidan yana yuzlab kashfiyotlar va ilm fan yangiliklari qilingan. Shu tariqa islom olimlari uygʻonish davriga tamal toshini qoʻyishgan Yevropada esa ilm fan 14 15 asrlarga kelib ravnaq topa boshlagan, bugungi kun fan yutuqlari haqida gapirarkanmiz bu yutuqlarning boshida islom olimlari turganini unutmasligimiz kerak.