Таълим тизими узоқ йиллардан буён оғир дард билан оғриб келмоқда. Ҳар йили вазирлик давлат бюджетидан пул олиб, уни қиммат дорилар билан даволашга уринади. Сўнги йилларда чет эл тажрибаси баҳонаси билан, “инновация”, “ахборот тизимлар”, “компьютерлаштириш”, “рақамли технологиялар” номли аччиқ дорилар бермоқда. Тизим эса кўз ўнгимизда сўлиб боряпти. Совет иттифоқи даврида шакилланган иммунитетни туби кўриниб қолди. Шифокорлар: беморнинг ахволи оғир, соғайишига умид йўқ, қўлимиздан келганини - соғ тана аъзоларини чет давлатларига донарликка юборамиз, дейишмоқда.
“Халқ” таълими вазири эса бечора тизимни касал ахволида совуққа чиқариб, пул топишга ундамоқда. Масулларга табиий савол билан мурожат қилмоқчимиз: сизлар таълимига дўстмисиз, ёки халқ душманимисиз? Нега, биринчи синфга билим оламан, деб чақнаб келган болалар, иккинчи синфдаёқ мактабдан қамоқхонадай қўрқишяпти? Нега, болалар ўқиш ўрнига, ёлғон гапиришга ўрганишмоқда? Нега ўқувчилар, сўнги қўнғироқдан кейин мактабда олган билимларини унутишмоқда? Нега ўн бир йил ўқиб, олийгоҳга репетиторсиз киришолмаяпти? Бундай саволларни чексиз давом эттириш мумкин.
Тўғри, янги замонавий мактаблар қуриляпти, ўқитувчиларнинг ойликлари кўтарилди, эркак ўқитувчилар мактабларга қайтишни бошлади. Аммо, таълим тизимининг асосий мақсади: бино қуриш, уни техникага тўлдириш, иш билан таъминлаш, ходимларга маош ажратиш эмас. Ўсиб келаётган авлодга келажакда асқатадиган билимларни ўргатиш хисобланади.
Биз таълим тизимига бефарқ эмасмизлигимиз сабабли, салоҳиятимиз даражасида, ўз таклифларимизни бермоқчимиз:
1. Оила, жамият ва таълим тизимининг муштараклигини таъминлаш.
Маданий ҳаётимизни истеъмолчилик, ким ўзарликдан узоқлашиб, меҳр-оқибат руҳида шакиллантириш.
2. Компьютер техникалари билан хоналарини тўлдиришдан аввал, таълим техналогияларини ривожлантириш, дарсликларнинг ҳаётийлигини, бошқа дарсликлар билан уйғунлигини таъминлаш, ўқитувчиларни малакасини ошириш.
3. Ўзбек тилига эътиборни ўзгартириш.
Янги ўзбек алифбосини яратиш. 29та ҳарфли алифбомизга тилимизда кенг фойдаланиладиган ҳарфларни киритиш. Баъзи ҳарфлар имлосини ўзгартириш.
Нафақат рус, ингилиз тиллари, балки эски ўзбек тили, араб тилини ҳам ўқувчиларга ўргатиш. Сабаби, ота-боболаримиздан қолган эски ўзбек ва араб тилларида ёзилган кўплаб тарихий китобларни ёшларимиз ўқий олмайди.
4. Қоғоз китобларни электрон шаклга келтириш ҳамда кенг оммага етказиш.
Интернетда чет тиллари (рус, инглиз)да ёзилган юз минглаб китобларни электрон нусхасини ўқишингиз мумкин, ўзбек тилида эса ўн мингтага ҳам етмайди. Ачинарлиси, китоблар сифатсиз ва ҳўжа кўрсинга электронлаштирилган.
5. Мактабларга психологлар керак эмас. Ҳар бир ўқитувчи профессионал психолог бўлиши керак!
Ўқитувчи ва тарбиячилар боланинг ёш ҳусусиятларига қараб улардаги муаммоларни аниқлаши ва ечимини топишлари керак.
6. Ўқувчиларга ёзиш ва ўқишнинг самарали усулларини ўргатиш.
Ҳуснихат, тез ўқиш, хотирани мустаҳкамлаш, эътиборни кучайтириш дарсларини фан сифатида ўқитиш.
7. Тарих ҳамда жамиятшунослик фанларини такомиллаштириш.
Бу икки фан келажак ҳаётни англашда бошқа фанларга нисбатан кўпроқ асқатади.
8. Ўқувчилар соғлиғига эътибор бериш.
40 дақиқа деярли қимирламай ўтириш, мантиқсиз топшириқларни бажариш, тушунарсиз сафсаталарни эшитиш ўқувчилар руҳиятига салбий таъсир қилиши аниқ. Битирувчиларимиз қоматини тик тутолмаслиги, кўз ҳиралашиши, нимжонлик, ошқозон-ичак касалликлар каби муаммоларга дуч келмоқдамиз.
9. Ўқиш даврини қисқартириш.
Аллақачон чет элда (масалан, Россия Федерацияси ва Ҳиндистоннинг баъзи мактабларида) самарали усулларда ўқитилиб, ўқиш даврини қисқартиришга эришилган.
Унга кўра: бирнчи синфга етти ёшда борган бола саккиз синф мактабда, уч курс олий таълим муасассида ўқиб. Ўн етти ёшда олий маълумотли бўлиш мумкин. Ўн тўққиз ёшда эса магистр ёки иккинчи бакалавр дипломига эга бўлиш ҳеч гап эмас.
Бу каби мисоллар оммавий тарзда Шаталов, Базарный тизимлари асосида ўқитилаётган мактабларда ва Щетинин лицей-интернатида кузатилмоқда.
Биз таълим тизимининг дардига даво бўладиган таклифларнинг бир қисми айтиб ўтдик ҳолос. Таълим вазирлиги таклифларни аъмалиётда қўлласа, чин маънодаги Халқ вазирлигига айланишига ишонамиз.
ФАРЗАНДЛАРИМИЗ чет элга мардикорчиликка эмас, дам олишга, сайоҳат қилишга, чет ел компанияларини бошқаришга боришларини истар эдик!
Муаллиф: оддий одам
Ҳаволалар:
2. https://kun.uz/news/2020/02/03/sherzod-shermatov-bolani-pul-topishga-orgatish-yomon-narsa-emas