Нега қонунлар билан коррупцияни енгиб бўлмаяпти? Бу иллатдан қутилишни қандай самарали ечимлари бор? Мақоламизда ушбу саволларга жавоб излаб кўрамиз.
Давлатимиз мустақилликка эришгандан буён коррупцияни енгишга уриниб келмоқда. Ҳусусан, БМТнинг Коррупцияга қарши Конвунциясини қабул қилиди, жиноий жавобгарлик кучайтирилди, раҳбарларни маошлари оширилди. Бироқ, ушбу чора-тадбирлар самара бермаётганлигини сўнги собиқ уч Бош прокурорнинг, жумаладан, коррупцияга алоқодор жиноятлар билан айбланиб, уларга нисбатан жиноий иш очилганида кўришимиз мумкин.
Бундан ташқари, дунё миқиёсида таклиф қилинаётган ечимлар: амалдорлар курсига ўрнашиб олмасларидан, тез-тез бошқа лавозимга ўтказиш, ёки, ўлим жазосига ҳукм қилиш каби экстремистик таклифлар ҳам учраб турибди.
Коррупционерлар, одатда, пора тариқасида пул қимматликларини олишини инобатга олсак, бундайларнинг яшашдан мақсади янада кўпроқ пул топиш эканлигини тушиниб етамиз. Мақсади пул топиш бўлган одам ҳар қандай жиноятга қўл уради.
Ўзбекистонда 2019 йилнинг олти ойи давомида 398та жиноят иши бўйича 537 нафар шахс жиноий жавобгарликка тортилганлигининг ўзи ҳам, коррупцияга карши кураш ижобий натижа бермаётганлигини кўрсатиб турибди.
Бизнинг фикримизча, кадрлар дунёқарашини шакилланитирши коррупцияни енгишнинг энг самарали ечими ҳисобланади.
Қуйидаги фалсафий ва диний саволлар қандай жавоб беришига қараб нафақат коррупция, балки, бошқа жамиятимизда учрайдиган салбий иллатларга муносабатини билиб олсак бўлади:
1. “Худо бори?” (Бу саволга “ҳа”, ёки “йўқ”, деб жавоб беришига қараб одам бир-биридан фарқли қарор қабул қилади.)
2. “Ҳар биримизни тақдиримиз олдиндан ёзилганми, ёки, ўз тақдиримизни ўзимиз яратамизми?”
3. “Ўлимдан кейин ҳаёт борми?”
Бундан ташқари, жамиятимизда одамларни ижобий келажакка ундовчи ягона мафкура мавжуд эмас.
Ҳозирги кунда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 12 моддаси 2 бандига кўра: ҳеч қайси мафкура давлат мафкураси сифатида ўрнатилиши мумкин эмаслиги белгилаб қўйилган. Бироқ, дефакто пул топиш бизнинг яширин мафкурамизга айланиб бўлган. Буни ҳатто республика Президенти ҳам такидламоқда.
Сизда табиий савол туғилиши мумкин, нега мафкурасиз ғарб давлатларида коррупция кам учрайди? Сабаби, ғарб давлатларини йирик корпорациялар бошқаради. “Apple” компаниясининг масъул директори сифатсиз iPhone ишлаб чиқарса, Тим Кукка: Ака, телефонларни сифати ёмонроқ эди, шу нарсага кўз юмсангиз хисоб-рақамингизга ўн миллион доллар ўтказиб бераман, деёлмайди. Телефонларнинг сифатли бўлишидан манфаатдор Тим Кук шу захоти директорни ишдан бўшатади.
Хулоса ўрнида шуни айтмоқчимизки, Ўзбекистон коррупцияни енгишни истаса “кўпроқ пул топиш керак”, деган яширин мафкурани “Инсонлар ўзаро аҳилликда, адолатли жамият қуриб яшашлари лозим” деган мафкурага алмаштириши керак. Шунингдек, юқорида келтирилган фалсафий ва диний саволларига мақбул жавоб бериш учун халқнинг дунёқарашини шакиллантиришда давлат бор имкониятларидан фойдаланиши зарур.