Qozoq xonligining gullab yashnashi Qosimxon hukmronligi davriga toʻgʻri keladi. U hali Burunduq davridayoq omadli xon hisoblanadi. Rasman esa Qosimxon taxtga 1511 yilda oʻtiradi va Jonibek avlodlarining hukmronligiga asos soladi. Burunduqxon esa xonlikda oʻz mavqeini yoʻqotadi va oilasi, koʻch-koʻroni bilan Movarounnahrga koʻchib ketadi. Qosimxon (1511-1521) Shayboniyxonning Eron shohi Ismoil bilan boʻlgan jangdagi muvaffaqiyatsizligidan foydalanib, Janubiy Qozogʻistonda oʻz mavqeini mustahkamlab oladi. 1515 yilda u Sayramni egallab, Toshkentga yurish uyushtiradi. Qosimxon Moʻgʻuliston xoni Sulton Said bilan yaqin aloqada boʻlgan. Sulton Said 1514-yilda Yettisuvda ketib Sharqiy Turkistonda oʻz davlatini tashkil etganedi. Bu esa qozoq xonining Yettisuvda oʻz mavqeini tiklab olishiga yoʻl ochgan edi. Gʻarbda esa inqirozga uchragan Noʻgʻay Oʻrdadan ba’zi bir qabilalar koʻchib kela boshladi, shu yoʻl bilan xonlikning chegaralari kengayib boradi: uning hududlari janubda Sirdaryoning oʻng qirgʻoqlari, janubi-sharqda Yettisuvning katta qismi, shimolda va shimoliy-sharqda Olatov togʻlari va Balxash koʻligacha, gʻarbda esa Yoyiq daryosigacha borgan.
Rus manbalarida Qosimxon «Qozoq yerlarini yigʻuvchi» nomi bilan mashhurdir. Ibn Ruzbexon, Bobur, Mirza Haydar ta’biricha Qosimxon boshqalarga oʻrnak koʻrsatuvchi, jasur, mard, harbiy mahorat egasi, katta ahloqiy sifatlarga ega boʻlgan. Uning davrida xon hokimiyati shu darajada kuchli boʻlganki, hech bir xon shuncha aholini uningchalik birlashtira olmagan. Xalq Qosimxon nomi bilan matallar bitgan, masalan, “Qosimxonning qashqa yoʻli” ya’ni “Qosimxonning ravon yoʻli, yoki Qosimxonning oq yoʻli”.
Qosimxonning oʻlimidan soʻng 1522 yilda uning oʻgʻli Mamash taxtga oʻtiradi va ammo birozdan soʻng jangda vafot etadi. 1523 yilda Jonibekning nabirasi, Adiq sultonning oʻgʻli Tohir (1523-1533) taxtga oʻtiradi. U oʻzining oʻta vahshiyona shafqatsiz zolimligi bilan ajralib turar edi. Uning davrida mamlakatda ichki va tashqi norozilik, boshboshdoqlik va parokandachilik kuchayib ketdi. Qozoq xonligi koʻp hududlarni qoʻldan boy berdi. 1533 yili Moʻgʻulistonning janubida Shayboniylar bilan boʻlganjangda Tohirxon qirgʻizlar orasida vafot etdi. Undan soʻng taxtga ukasi Buydash oʻtiradi (1533-1534). U asosan Yettisuvda hukmronlik qilgan.
1530 yillarda Jonibekning oʻgʻli Tugumxon tilga olinadi. U 1537 yilda 37 sultoni bilan urushga kirgan, ammo Chagat degan joyda moʻgʻul xoni bilan boʻlgan jangda halok boʻlgan. 1538 yilda Qosimxonning oʻgʻli Haqnazar (1538-1580) taxtni egaladi. Uning davrida davlat hududlari kengayadi. U oyrat va moʻgʻul hukmdorlari bilan muvaffaqiyatli kurashlar olib borgan. Uning nomi nafaqat qozoqlarning uchala juzlarida, balki, uygʻur va noʻgʻaylarda ham doston boʻldi. Shayboniy Abdullaxon bilan yaqin aloqalarni oʻrnatgan. Uning vafotidan keyin Jonibekning nabirasi Jadiqning oʻgʻli Shigʻay (1580-1582), undan keyin esa uning oʻgʻli Tavakkal (1582-1598) taxtga oʻtiradi. U 1594 yilda Qulmuhammad boshchiligida Rossiyaga elchilaryuborgan. 1598 yilda esa Abullaxonning oʻlimidan foydalanib, u Sayram, Toshkent, Turkiston va Samarqand shaharlarini egallab Buxoroga yoʻl oldi. Lekin jangda yaralanib, vafot etdi. Taxtga Shigʻayning oʻgʻli Yesimxon (Ishimxon) (1598-1628) oʻtiradi. Uning davrida poytaxt Turkiston boʻlgan. Undan keyin taxtni uning oʻgʻli Jangir (1628-1652) egalladi. Uning davrida Sin imperiyasi bilan yaqin aloqada boʻlgan oyratlarning Qozogʻiston xonligini bosib olish xavfi koʻchaydi. Jangirning oʻzi 1652 yilda oyratlar (jungʻor-qalmoqlar) bilan boʻlgan janglarning birida halok boʻldi. Jangirdan soʻng xonlikni Botirxon boshqardi, lekin uning hukmdorligi toʻgʻrisida ma’lumotlar uchramaydi.
Botirxondan keyin Jangirning oʻgʻli Taukexon (1652-1715) taxtga chiqdi. Uning davrida xonlik birmuncha mustahkamlandi. Jeti-jargʻa (yettita tizim) nomli qonun tizimi joriy etildi. «Jeti-jargʻa»ning asoschisi Tauke xon hisoblanadi. Shuning uchun u “Taukexon qonunlari” deb ataladi. Unga koʻra hokimiyat xon qoʻlida boʻlib, boshqaruvni sultonlar va urugʻ oqsoqollari uyushtirgan. Oʻz navbatida ular xalq yigʻini - Qurultoyga hisobot berib turganlar.
Qozoqlar jamiyatida ikkita ijtimoiy guruh koʻzga tashlanadi:
- 1) Oqsuyaklar - ularga faqat Chingizxon avlodlari, toʻralar va xoʻjalar kirgan.
- 2) Qora suyaklar - ularga qolgan aholining barcha qatlami kirgan.
“Jeti-jargʻa” oʻrta asr qozoq jamiyatining huquqiy norma va prinsiplariga asoslanib mustahkamlangan edi. Katta mavqega ega boʻlgan Qozoq xonlari quyidagilar: Gireyxon (1465-1473-74), Qosimxon (1512-1521), Haqnazar (1538-1580), Tavakkal (1583-1598), Yesimxon (1598-1613-14, 1627-28), Taukexon (1680-1715).