Матн — @HistoryPorn’ники, сал-пал қисқартирилган қуйидаги таржима — меники.
Бу — етим-есирлар, майиб-мажруҳлар, қамаллар, очарчилик, асирлар, ер билан яксон қилинган шаҳарлар, мина майдонлари, қочоқлар, озиқ-овқат карточкалари, қорахатлар, дезертирлар, осилган, оммавий қатллар, чириётган жасадлар, ўққа тутиш ва бомбардимонлар, заградотрядлар, мародёрлар, қийноқлар, зўрлашлар, одамхўрлик. Бу — Треблиника, Бухенвальд, Катинь, Бабий Яр, Ржев, Львов қирғини, Сталинград, Дрезден, Хиросима. Бу — Йозеф Менгеле тажрибалари, ГУЛАГ, 731-япон бўлинмаси, Нанкин қирғини. Бу — жангчи болалар ва дастгоҳ олдида 16 соатлаб ишлайдиган болалар. Бу — танкка қарши ўра қазувчи аёллар ва от бўлиб мола тортаётган аёллар. Бу — корейслар, немислар, финн-ингерманландлар, қорачойлар, қалмиқлар, чеченлар, ингушлар, болқорлар, қрим татарлари ва месхети турклар каби сургун қилинган халқлар.
Даҳшатли фожиадан сўнг қандай байрам бўлиши мумкинлигини тушунмайман. Ленинград қамали ва Холокостдан сўнг нимани байрам қилиш мумкин? Қайғу, кўз ёшлар, дард-алам, хотира, мотам марши, сукунатни тушунишим мумкин. Асло ноғора, фанфара садолари, ҳарбий маршлар, мушакбозликларни эмас. Уруш тугагани заҳоти: «Қирғинбарот тугади!» деган бахтиёрликни тушунаман, лекин бугунги хурсандчиликларни — йўқ, тушунмайман. Бобом Финляндия урушидан бошлаб бутун Иккинчи Жаҳон урушини охиригача борган. У уруш ҳақидаги фильмларни кўролмасди. Буларнинг бари ёлғон, дерди. Ҳеч ким «Сталин учун!» дея бақириб урушга кирмаганини айтарди. Аксинча, ҳамма Сталинни сўккан. У ерда жуда қўрқинчли бўлганини ҳикоя қилиб берганди. У полкдошлари билан учрашганида ўлганлар учун ҳам, тириклар учун ҳам ичарди. Лекин бу байрам эмасди. Фожиада хурсандчиликка ўрин йўқ.
«Такрорлай оламиз!» («Можем повторить!») ва «Берлинга!» деган шиорларни кўргани кўзим йўқ. Болаларни қандай қилиб ҳарбийчасига кийинтириб қўйиш мумкинлигини ҳам тушунмайман. Тинч шаҳардаги ҳарбий парадларни ёмон кўраман. Менда мана бу орден таққан ёш ҳарбийларнинг бирортасига нисбатан ҳурмат ҳисси йўқ. Улар бу жанговар нишонларни қайси хизматлари учун олган? Афғонистон учунми? Чеченистон учунми? Грузия учунми? Украина учунми? Сурия учунми? Марказий Африка Республикаси учунми? Венесуэла учунми? Менинг мамлакатим (Россия) сўнгги вақтларда олиб борган бирорта адолатли урушни эслай олмайман ва бу орденлар мен учун жасорат эмас, балки шармандагарчилик белгисидир.
Н.Никулин, «Уруш хотиралари»: «Кейинроқ, баҳорда, қорлар эригач, ҳамма нарса очила бошланди. Ернинг устида ёзги кийим — гимнастёрка ва ботинкада бўлган жасадлар ётарди. Булар 1941 йил кузидаги жангларнинг қурбонлари эди. Уларнинг ёнида эса бушлат ва кенг қора шим кийган денгиз пиёдалар қалашиб ётганди. Улардан юқорироқда эса 1942 йилнинг январь—февралида ҳужумга ўтган, почапўстин ва пийма кийган сибирликлар ётибди. Яна ҳам юқорироқда — пахтали куртка (ватник) ва латта қалпоқ (бунақа қалпоқлар қамалдаги Ленинградда тарқатилган) кийган сиёсий жангчилар. Уларнинг устида эса — шинелли, маскхалатли, бошида каскаси бор ва каскаси йўқ жасадлар. Бу ерда 1942 йилнинг илк ойларида темирйўл кўтармасига ҳужум қилган кўплаб дивизияларнинг аскарлари жасадлари аралашиб кетганди».
Немис зобитининг сўзлари: «Бу қандай ғалати халқ ўзи? Биз Синявино остонасида жасадлардан баландлиги икки метрлик девор кўтардик, улар эса ўликларнинг устидан югуриб чиқиб, тинмай ўзини ўққа тутаверади, тутаверади, биз эса отаверамиз, отаверамиз, улар чиқаверади, чиқаверади... Асирга олинганларнинг қанчалар ифлос эканлигини айтмайсизми! Мишиқи болалар, йиғлаб турибди, қопларидаги нон шу қадар бемазаки, оғизга олиб бўлмайди».
Урушда энг жирканч ролни эса газетчилар ўйнаган. Урушда улар жасадлар устида обрў орттирган, ўлимтик билан озиқланган. Фронт ортида ўтириб, ҳеч бир масъулият ва жавобгарликсиз мақолалар — пахтабанд шиорлар ёзган. Урушдан сўнг эса китоб чиқаришга киришиб, ҳамма нарсани аралаштириб ташлаган, фронт ҳаётининг асосини ташкил этган пасткашлик, разиллик ва уқувсизликни мутлақо унутган ҳолда, буларнинг барини оқлай бошлаган. Камчиликларни холис таҳлил этиш, келажакда яна шундай фожиа юз бермаслиги учун сабоқ чиқариш ўрнига ҳаммасини бўяб-бежаб ташлаган.
Агар биз урушдан сўнг урушгача бўлган ҳаётимиздан кўра яхшироқ ҳаётни қура олганимизда ҳам, эҳтимол, тантана сабабини тушунган бўлардим. Аммо — йўқ. Сталин Европа ва Америка билан ярашиб олиш, маданиятли дунёга қўшилиш учун пайдо бўлган тарихдаги энг яхши имкониятни қўлдан чиқарди. Ҳамон инқилобнинг бутун дунёда ғалаба қилиши ҳақида дўқ урар ва янги урушга тайёргарлик кўрарди. Битта уруш унга кам эди. Шунинг учун ҳам урушдан сўнг даҳшатли очарчиликка дуч келди. Ва янги қатағонларни бошлади. «Рус тарихида пиёда саф билан бегона пойтахтларга жасорат билан кириб борган, бироқ ўз пойтахтига қайтишга қўрққанлар учун саҳифалар етарли».
Фронтдан қайтаётганлар қаҳрамон эди ва улар бундай буюк Ғалабадан сўнг энди ўз мамлакатида ҳам нафас олиш бирмунча осонлашишига умид қилаётганди, бироқ Сталион бу қаҳрамонларга ҳам хиёнат қилди. 1947 йилги мусодарадан бошқа нарса бўлмаган пул ислоҳоти билан қаҳрамонларнинг сўнгги чақаларигача олиб қўйди.
Санкт-Петербургдаги Ҳарбий-тиббиёт музейи маълумотларига кўра, Улуғ Ватан уруши йилларида 46 миллион 250 минг совет фуқароси яраланган. Уларнинг 10 миллион нафари фронтдан турли кўринишдаги ногиронлик билан қайтган. Шу 10 миллионнинг 775 минг нафари бошдан жароҳат олган, 155 мингининг бир кўзи йўқ, 54 минг нафари кўр, 3 миллионида фақат бир қўл, 1,1 миллиони эса мутлақо қўлсиз қолган.
Бу одамларнинг аксарияти хоҳласа ҳам ишлай олмасди ва шу сабабли тиланчилик қилишга мажбур бўлган, лекин Сталин уларга буни ҳам тақиқлаган. Бошқа қаҳрамонларнинг яшашига «мукофот» пуллари ёрдам берарди, бироқ Сталин 1948 йил 1 январидан бу мукофотни ҳам бекор қилган. Ваҳоланки, бериладиган пул миқдори жуда кам эди: Совет Иттифоқи қаҳрамонига — 50 сўм, Ленин ордени соҳибига — 25 сўм, I даражали Ватан уруши ордени соҳибига — 20 сўм. Энди эса Шараповнинг: «Ўн минг? Раҳмат сенга, отахон, энди 20 шиша ароқ олишим мумкин», деганини эсланг.
1948 йили ҳукумат қашшоқ «орденбардорлар»га қарши курашишга қарор қилди. «Қишлоқ хўжалигида меҳнатдан қасддан бўйин товлаётган ва аксилижтимоий текинхўрлик ҳаёт тарзини олиб бораётган шахсларни олис ҳудудларга кўчириш тўғрисида»ги фармон имзоланди. Ва ногиронлар — уруш қаҳрамонлари йирик шаҳарлардан сургун қилина бошланди. 1951 йили эса Сталин тиланчилик қилаётганида қўлга тушган уруш ногиронларини «мажбурий-ихтиёрий» тартибда ёпиқ типдаги интернатларга жойлаштириш йўли билан муаммони кескин ҳал қилиш ҳақида топшириқ берди.
1951 йили СССР Вазирлар Кенгаши ва СССР Олий Кенгаши Раёсатининг тиланчилик ва аксилижтимоий текинхўрликка қарши кураш бўйича бирданига иккита фармони қабул қилинган. СССР ИИВ расмий статистикасига кўра, 1951 йилнинг иккинчи ярмида йирик саноат шаҳарларида тиланчилик қилгани учун 107 766 киши ушланган. Уларнинг 70 фоизи уруш ва меҳнат ногиронлари эди. Келаси йили ИИВ вазири 156 817 киши тиланчилик билан шуғуллангани ҳақида ҳисобот берган, 1953 йили эса «текинхўрлик турмуш тарзи» учун 182 342 киши қўлга олинган. Қўлга олинган уруш ногиронларининг барини ҳар бир вилоят марказида ташкил этилган махсус уй-интернатларга жойлаштириш ҳақида буйруқ берилган.
Шарқий Европа халқларига ҳам бахт улашганимиз йўқ. Гитлердан қутқардик, бироқ беўхшов социализмимизни тиқиштирдик уларга. Болгария, Чехословакия, ГДРдаги ишчилар 1953 йили бекордан бекорга исён кўтармаган. Польша, Венгрия ва Руминиядаги 1956 йилги воқеалар ўз-ўзидан юз бермаган. Биз эса уларни бу воқеалар учун фашистлар деб атадик.
Мен урушни мана шундай кўраман. Ва мен учун Ғалаба куни — байрам эмас. Бу ҳалок бўлганларни хотирлаш ва «Ортиқ ҳеч қачон бундай бўлмайди!» деган шиорни айтиш кунидир. (c) @HistoryPorn
PS. Телеграмда ҳам канал очволдим, мана манзили — @muhrim